Giai đoạn 2026 - 2030, Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia mới về xã NTM, gồm 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu, được xây dựng theo 3 nhóm xã dựa trên điều kiện phát triển và đặc thù vùng miền. Bám sát quy định của Trung ương, ngày 15/7/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 55/QĐ-UBND quy định Bộ tiêu chí xã đạt chuẩn NTM và xã đạt chuẩn NTM hiện đại giai đoạn 2026 - 2030. Bộ tiêu chí mới yêu cầu cao hơn về chất lượng và tính bền vững. Vì vậy, nhiệm vụ đặt ra đối với 5 xã trên rất lớn.

Qua rà soát, tự đánh giá, đến ngày 10/10 xã Thanh Nưa mới đạt 40/47 chỉ tiêu và 4/10 tiêu chí gồm: Quy hoạch; đào tạo nguồn nhân lực nông thôn; khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; xây dựng hệ thống chính trị và hành chính công. Các tiêu chí chưa đạt là: Hạ tầng kinh tế - xã hội; văn hóa, giáo dục, y tế; phát triển kinh tế nông thôn; giảm nghèo và an sinh xã hội; môi trường và cảnh quan nông thôn; tiếp cận pháp luật, an ninh và quốc phòng.

Đơn cử, với tiêu chí hạ tầng kinh tế - xã hội, Thanh Nưa hiện có 27km đường trục xã và 115,01km đường thôn, bản. Tuy nhiên, toàn bộ mạng lưới giao thông chưa được bảo đảm công tác bảo trì hằng năm theo quy định. Để khắc phục, xã xây dựng kế hoạch bảo trì định kỳ, thường xuyên đối với các tuyến đường thuộc phạm vi quản lý. Xã giao ban phát triển thôn, bản và đoàn thể tự quản những tuyến đường thôn, bản; chủ động bố trí một phần ngân sách và lồng ghép các nguồn vốn để hỗ trợ kinh phí bảo trì. Theo lộ trình, phấn đấu hoàn thành trong quý IV/2026.

Theo ông Chu Văn Bách, Chủ tịch UBND xã Thanh Nưa, để hoàn thành các tiêu chí NTM, địa phương cần khoảng 265.982 triệu đồng. Trước mắt, xã tập trung thực hiện những phần việc có thể chủ động triển khai, đồng thời rà soát nhu cầu đầu tư, xác định thứ tự ưu tiên đối với các hạng mục cần nguồn vốn lớn. Để hoàn thành mục tiêu xây dựng NTM trong năm 2026, bên cạnh sự chủ động của địa phương, xã mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm hỗ trợ về nguồn lực và hướng dẫn chuyên môn của các cấp, ngành, nhất là đối với những tiêu chí vượt quá khả năng cân đối ngân sách cơ sở.

Tại xã Thanh An, kết quả tự đánh giá cho thấy địa phương hiện đạt 3/10 tiêu chí và có 34/43 chỉ tiêu đạt yêu cầu (do Thanh An thuộc nhóm xã loại 3, có 4 chỉ tiêu không áp dụng theo quy định). Ba tiêu chí đã đạt gồm: Quy hoạch; đào tạo nguồn nhân lực nông thôn; xây dựng hệ thống chính trị và hành chính công. Các tiêu chí còn lại vẫn có những chỉ tiêu chưa đáp ứng yêu cầu, trong đó hạ tầng kinh tế - xã hội đạt 5/6 chỉ tiêu; phát triển kinh tế nông thôn còn 2/10 chỉ tiêu chưa đạt; văn hóa, giáo dục và y tế còn 1/4 chỉ tiêu chưa đạt...

Điển hình, chỉ tiêu về thiết chế văn hóa, thể thao thuộc tiêu chí số 5 về văn hóa, giáo dục và y tế vẫn chưa đạt. Theo quy định áp dụng đối với xã nhóm 3, hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cấp xã và thôn, bản phải bảo đảm diện tích, điều kiện hoạt động và công trình phục vụ nhu cầu sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, hiện toàn xã mới có 13/22 thôn, bản có nhà văn hóa; chỉ 2 nhà văn hóa tại bản Noong Ứng và bản Bông được lắp đặt dụng cụ thể dục, thể thao ngoài trời.

Để hoàn thiện tiêu chí này, năm 2026, xã Thanh An triển khai xây mới 2 nhà văn hóa, đồng thời sửa chữa, nâng cấp 2 nhà văn hóa thôn, bản. Sau khi 2 công trình xây mới hoàn thành, số thôn, bản có nhà văn hóa dự kiến tăng lên 15/22. Giai đoạn 2027 - 2030, địa phương dự kiến tiếp tục xây dựng 7 nhà văn hóa còn thiếu và bổ sung trang thiết bị phục vụ sinh hoạt cộng đồng. Kinh phí đã thực hiện là 2.082 triệu đồng; nhu cầu đầu tư xây dựng 7 nhà văn hóa trong giai đoạn tiếp theo ước khoảng 17.500 triệu đồng, bình quân 2.500 triệu đồng/công trình.

Theo ông Trần Văn Hải, Chủ tịch UBND xã Thanh An, để phấn đấu đạt chuẩn NTM năm 2026, xã phân công nhiệm vụ cụ thể, gắn trách nhiệm của từng bộ phận với số liệu, hồ sơ và tiến độ thực hiện. Đồng thời phát huy tính chủ động của cán bộ, đảng viên, vận động nhân dân tham gia và huy động các nguồn lực phù hợp với điều kiện thực tế.

Cùng với nỗ lực của địa phương, xã Thanh An đề nghị UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các sở, ngành liên quan tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, thống nhất phương pháp đánh giá các tiêu chí đối với xã nhóm 3; hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ chuyên ngành, điều tra thu nhập và xác nhận các số liệu liên quan đến diện tích thủy lợi, chất thải, nước thải, dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Đối với hạ tầng giao thông, thiết chế văn hóa, xã đề nghị xem xét hỗ trợ, lồng ghép nguồn vốn đầu tư khoảng 943.400 triệu đồng. 

Hiện nay các xã: Tuần Giáo, Mường Ảng, Mường Phăng cũng đang rà soát, tích cực triển khai các nhiệm vụ xây dựng NTM. Tính đến tháng 10, xã Mường Ảng mới đạt 32/47 chỉ tiêu; trong 10 nhóm tiêu chí, có 2 nhóm đạt toàn bộ, 3 nhóm cơ bản đạt và 5 nhóm tiếp tục phải tập trung hoàn thiện. Tại xã Tuần Giáo cơ bản đạt chuẩn các chỉ tiêu theo bộ tiêu chí mới. Riêng xã Mường Phăng đến nay qua tự rà soát cơ bản đạt 10 tiêu chí.

Thời gian còn lại của năm 2026 không nhiều, trong khi khối lượng công việc tại các địa phương rất lớn. Để hiện thực hóa mục tiêu, bên cạnh sự chủ động, quyết tâm của cấp ủy, chính quyền và sự đồng thuận của người dân, các địa phương cần sự hỗ trợ kịp thời của tỉnh và các sở, ngành trong huy động, lồng ghép nguồn vốn, tháo gỡ vướng mắc về chuyên môn. Đây là điều kiện quan trọng để từng bước hoàn thiện các tiêu chí, hướng tới xây dựng NTM thực chất và bền vững.