Những năm qua, tỉnh chú trọng đẩy mạnh tái cơ cấu ngành Nông nghiệp, trong đó tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên nương từ các loại cây trồng truyền thống sang cây trồng có giá trị kinh tế cao. Toàn tỉnh đã hình thành nhiều vùng nguyên liệu sản xuất tập trung theo hướng hàng hóa như: Lúa gạo Điện Biên, cà phê, mắc ca, cao su, chè, cây ăn quả, rau màu... Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp vẫn rất hạn chế, chưa trở thành xu hướng phổ biến trong sản xuất nông nghiệp.

Dù đã triển khai một số mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ, song việc ứng dụng mới dừng lại ở một số mô hình trình diễn, thử nghiệm với quy mô nhỏ, phân tán. Các mô hình hiện có chủ yếu sản xuất rau an toàn trong nhà lưới, nhà màng; ứng dụng quy trình sản xuất được chứng nhận; chăn nuôi chuồng trại khép kín; mô hình canh tác lúa theo hướng thông minh... Không ít mô hình sau khi kết thúc dự án hỗ trợ đã gặp khó khăn trong việc duy trì, nhân rộng.

Nguyên nhân của thực trạng trên đến từ nhiều yếu tố. Nhất là hạn chế về nguồn lực đầu tư. Việc xây dựng mô hình nông nghiệp công nghệ cao đòi hỏi chi phí lớn, trong khi khả năng tích lũy của người dân thấp, doanh nghiệp đầu tư lĩnh vực nông nghiệp tại địa phương chưa nhiều. Hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là hạ tầng công nghệ, chuyển đổi số vẫn trong quá trình hoàn thiện khiến việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất gặp không ít trở ngại.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, Điện Biên hiện đang thiếu hụt nguồn nhân lực trên hầu hết các lĩnh vực nông nghiệp, cả về số lượng và chất lượng. Như kỹ sư, cán bộ kỹ thuật có trình độ chuyên sâu trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, công nghệ số, tự động hóa để thực hiện nghiên cứu, thiết kế, chuyển giao và hướng dẫn vận hành các mô hình sản xuất. Thiếu cán bộ quản lý, quản trị sản xuất và quản trị chuỗi giá trị có kiến thức tổng hợp về thị trường, tiêu chuẩn chất lượng, tổ chức sản xuất theo hướng hiện đại. Lực lượng lao động trực tiếp trong nông nghiệp phần lớn vẫn là lao động phổ thông, chưa qua đào tạo bài bản, kỹ năng tiếp cận và ứng dụng công nghệ hạn chế. Đây là những nguyên nhân quan trọng khiến việc triển khai, ứng dụng và nhân rộng các mô hình nông nghiệp công nghệ cao ở tỉnh khó khăn, thiếu tính bền vững.

Giai đoạn 2026 - 2031, Điện Biên xác định phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là một định hướng quan trọng của ngành Nông nghiệp. Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Trên cơ sở các nghị quyết của tỉnh, sở đã xây dựng chương trình hành động và kế hoạch triển khai theo từng năm, từng giai đoạn. Trọng tâm là tham mưu UBND tỉnh xác định các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung để thu hút tổ chức, cá nhân đầu tư ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số phù hợp. Đồng thời, tăng cường hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu trong thử nghiệm, chuyển giao công nghệ; phát triển mô hình sản xuất khép kín, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, nhà màng, nhà lưới gắn với hệ thống tự động hóa trong chăm sóc và quản lý sản xuất.

Để nâng cao chất lượng nhân lực phục vụ phát triển nông nghiệp công nghệ cao, tỉnh tập trung đẩy mạnh tập huấn, hướng dẫn người dân thay đổi tập quán sản xuất, tuân thủ quy trình kỹ thuật; khuyến khích tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã và liên kết với doanh nghiệp để tiếp cận công nghệ, thị trường. Đồng thời, tăng cường liên kết chuyển giao công nghệ, đào tạo tại chỗ; thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp. Tỉnh cũng chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp và lồng ghép nguồn lực từ các chương trình, dự án để đầu tư cho đào tạo nhân lực, tạo nền tảng phát triển nông nghiệp công nghệ cao bền vững.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức đoàn công tác khảo sát, làm việc tại Điện Biên; đánh giá địa phương có điều kiện triển khai thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với một số mô hình ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp. Nội dung trọng tâm là nghiên cứu triển khai mô hình phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) trong chăm sóc cây chè tại xã Sính Phình.

Hiện nay, xã Sính Phình có 243,98ha chè, sản lượng chè búp tươi năm 2025 đạt khoảng 65 tấn. Trên địa bàn có nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, chế biến chè thành phẩm nên thuận lợi triển khai các giải pháp khoa học, công nghệ, ứng dụng thiết bị bay không người lái và nền tảng số trong quản lý, thu hoạch chè.

Chị Nguyễn Mỹ Linh, Giám đốc Công ty TNHH Hương Linh cho biết: Đối với khu vực đồi núi có địa hình phức tạp như tại Điện Biên, việc ứng dụng thiết bị bay không người lái còn góp phần khắc phục những hạn chế về điều kiện đi lại, tiếp cận sản xuất. Doanh nghiệp mong muốn tỉnh và cơ quan liên quan xây dựng kế hoạch cụ thể, triển khai thí điểm ứng dụng công nghệ trên vùng nguyên liệu chè của tỉnh, tạo điều kiện để doanh nghiệp và người dân tiếp cận, từng bước đưa công nghệ vào sản xuất nông nghiệp.

Từ những mô hình thí điểm ban đầu, cùng với sự hỗ trợ của chính sách khoa học - công nghệ và chủ động của địa phương, khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở Điện Biên sẽ dần thu hẹp, góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, cải thiện thu nhập cho người dân và tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.