Xã Quài Tở hiện có hơn 7.938ha đất có rừng, tỷ lệ che phủ đạt 43,6%. Từ lợi thế này, địa phương định hướng phát triển các vùng trồng dược liệu dưới tán rừng. Sau hơn hai thập kỷ gắn bó với cây thảo quả, khoảng 5 năm trở lại đây, người dân nhiều bản vùng cao của xã tiếp tục đưa sa nhân, hồi, sâm Lai Châu và sâm Ngọc Linh vào trồng theo hướng hàng hoá. Qua đó đã nâng cao giá trị kinh tế trên cùng diện tích đất rừng, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho nhiều hộ dân trên địa bàn.

Những mùa dược liệu no ấm

Trung tuần tháng 7, sau nhiều ngày mưa lớn, anh Lầu A Dia cùng một số hộ dân ở bản Há Dùa đã lên rừng từ sáng sớm để kiểm tra diện tích thảo quả trên sườn núi gần bản. Gia đình anh Dia chính là một trong những hộ đầu tiên đưa cây thảo quả vào trồng dưới tán rừng. Từ diện tích ban đầu còn khiêm tốn, sau nhiều vụ thu hoạch hiệu quả, gia đình mở rộng lên gần 1ha. Mỗi mùa thu hoạch, thảo quả mang về thu nhập ổn định, giúp gia đình anh trang trải cuộc sống và có thêm kinh phí đầu tư phát triển kinh tế.

Anh Lầu A Dia chia sẻ: "Mưa nhiều, kèm theo gió mạnh, mình phải lên rừng kiểm tra xem diện tích trồng thảo quả có bị ảnh hưởng không. Khi toàn bộ diện tích đã trồng được chăm sóc cẩn thận, cây phát triển ổn định, cũng yên tâm chờ đến vụ thu hoạch. Nhờ cây thảo quả mà gia đình tôi và nhiều hộ trong bản có thêm thu nhập, cuộc sống đỡ vất vả hơn."

Trồng dược liệu dưới tán rừng đã nhanh chóng lan tỏa ra nhiều bản khác. Từ bản Há Dùa, chúng tôi tiếp tục đến Ten Hon, địa bàn có diện tích thảo quả dưới tán rừng lớn nhất xã Quài Tở (gần 50ha). Trong tổng số 135 hộ dân của bản, hơn 97% hộ tham gia trồng thảo quả. Gia đình anh Mùa A Pó nhiều năm qua duy trì ổn định diện tích gần 2ha trồng thảo quả. Mỗi năm gia đình anh thu về trung bình 10 triệu đồng từ bán thảo quả sấy khô. Những năm gần đây gia đình anh còn tận dụng diện tích rừng được giao quản lý, bảo vệ để trồng thêm sa nhân xanh dưới tán rừng, hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích. "Nhờ có cây thảo quả, cuộc sống gia đình đỡ vất vả hơn trước. Đến mùa, thương lái lên tận bản thu mua nên bà con yên tâm chăm sóc. Có thu nhập từ rừng, thì phải bảo vệ rừng thật tốt, cây dược liệu mới phát triển." - Anh Mùa A Pó cho hay:

Nhận thấy hiệu quả mang lại từ trồng thảo quả, xã Quài Tở tiếp tục khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia phát triển thêm nhiều loại dược liệu có giá trị kinh tế cao dưới tán rừng. Từ năm 2022, một doanh nghiệp trên địa bàn xã Tuần Giáo đã liên kết với người dân bản Ten Hon trồng thử nghiệm 2.000 cây sâm Ngọc Linh. Sau hơn bốn năm, cây sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương, mở ra hướng phát triển kinh tế mới.

Đồng thuận bảo vệ tài nguyên rừng

Nhờ phát triển diện tích trồng dược liệu dưới tán rừng, đã tạo chuyển biến tích cực trong công tác quản lý, bảo vệ rừng và PCCCR ở xã Quài Tở. Trong khoảng 10 năm trở lại đây, tại 5 bản vùng cao gồm Há Dùa, Thẳm Nặm, Ten Hon, Xá Tự và Huổi Anh (thuộc xã Tênh Phông, huyện Tuần Giáo cũ) không xảy ra tình trạng phá rừng, cũng không ghi nhận tình trạng người dân trên địa bàn xâm hại rừng. Cây dược liệu dưới tán rừng chỉ phát triển khi hệ sinh thái tự nhiên được bảo vệ, nên với các hộ dân, bảo vệ rừng cũng chính là bảo sinh kế cho cả cộng đồng.

Để duy trì những cánh rừng xanh, các quy định về quản lý, bảo vệ rừng và PCCCR đã được đưa vào quy ước, hương ước của từng bản. Người dân nhắc nhau không chặt phá rừng làm nương, mà phải bảo vệ vững chắc, đồng thời tích cực tham gia tuần tra, bảo vệ diện tích được giao quản lý. Nhờ vậy, việc giữ rừng dần trở thành ý thức tự thân của mỗi người dân trên địa bàn, thay vì chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng như trước đây. Ông Lầu A Sính, Phó Chủ tịch UBND xã Quài Tở cho biết: "Những năm qua, chính quyền địa phương tập trung chỉ đạo phát triển dược liệu dưới tán rừng gắn với công tác quản lý, bảo vệ rừng. Cùng với đẩy mạnh giao đất, giao rừng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, còn tích cực hướng dẫn người dân khai thác hiệu quả diện tích được giao thông qua trồng các loại cây dược liệu. Mục tiêu là vừa tạo được sinh kế bền vững cho người dân, vừa góp phần bảo vệ tài nguyên rừng."

Mở hướng phát triển kinh tế rừng bền vững

Đến nay, xã Quài Tở có 83,5ha thảo quả, 85ha hồi, gần 70ha sa nhân cùng 3,3ha sâm Ngọc Linh và sâm Lai Châu trồng dưới tán rừng. Những vùng dược liệu ấy đang mang lại nguồn thu cho người dân, đồng thời tạo tiền đề để địa phương phát triển vùng nguyên liệu gắn với liên kết sản xuất và tiêu thụ. Mỗi diện tích dược liệu được mở rộng là thêm một phần giá trị được tạo ra từ rừng. Khi người dân sống được nhờ rừng, những cánh rừng cũng sẽ tiếp tục được gìn giữ, trở thành nền tảng cho sự phát triển lâu dài của các bản vùng cao xã Quài Tở.

Bùi Quang