Tại Điện Biên, sáng kiến canh tác thông minh đã chứng minh hiệu quả vượt trội trong việc hạn chế sử dụng thuốc BVTV. Thay vì phun thuốc theo thói quen, nông dân được hướng dẫn quản lý dịch hại tổng hợp và thực hiện nguyên tắc “4 đúng” (đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng lúc và đúng cách) nhằm đảm bảo hiệu quả và an toàn trong suốt vụ sản xuất.
Kết quả triển khai cho thấy mô hình đã giúp giảm từ 1 đến 2 lần phun thuốc BVTV so với phương thức canh tác cũ. Việc cắt giảm này không chỉ giúp giảm chi phí vật tư đầu vào từ 17% - 50% tùy theo từng vùng sinh thái và giống lúa mà còn góp phần quan trọng bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.
Chị Bùi Thị Hoa, thôn Chăn Nuôi 2, phường Mường Thanh cho biết: Thực hiện các giải pháp trong mô hình, tôi thấy cây trồng ít bị nhiễm bệnh, lúa đẻ nhánh khỏe và to hơn. Dù cả vụ chỉ phun từ 2 - 3 lần thuốc BVTV nhưng cây lúa vẫn phát triển tốt và đồng đều.
Việc giảm thiểu hóa chất không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế trước mắt mà còn là mắt xích quan trọng trong quy trình sản xuất an toàn. Nông dân được tập huấn các kỹ thuật tiên tiến như tưới ngập khô xen kẽ (AWD), bón phân cân đối và ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học.
Ông Phạm Đình Lai, Chi cục trưởng Chi cục Nông nghiệp (Sở Nông nghiệp và Môi trường), tác giả sáng kiến chia sẻ: Mục tiêu của sáng kiến là chứng minh cho người dân thấy rằng: Sản xuất an toàn không làm giảm thu nhập, mà ngược lại còn giúp giảm chi phí đầu vào và nâng cao giá trị thương phẩm. Khi chúng ta tuân thủ nghiêm ngặt quy trình “4 đúng” và giảm thiểu hóa chất, sản phẩm làm ra không chỉ sạch mà còn đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường, mang lại lợi nhuận bền vững hơn.
Song song với cây lúa, cây cà phê - một trong những cây trồng chủ lực của tỉnh cũng đang được định hướng phát triển theo hướng bền vững. Ngành Nông nghiệp đã tổ chức nhiều lớp tập huấn, hướng dẫn người dân áp dụng khoa học kỹ thuật vào canh tác, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc kinh nghiệm sang sản xuất theo quy trình. Thông qua các chương trình này, nông dân được tiếp cận giống cà phê Arabica chất lượng cao, áp dụng quy trình chăm sóc khoa học, bón phân cân đối giữa hữu cơ và vô cơ, tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học. Đặc biệt, việc kiểm soát chặt chẽ thuốc BVTV và thuốc diệt cỏ nhằm đảm bảo sản phẩm cà phê an toàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Ông Sùng A Và, bản Háng, xã Na Son chia sẻ: Trước đây chúng tôi thường phun thuốc theo thói quen, hễ thấy có sâu là phun. Bây giờ được học về quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), tôi biết cách theo dõi sự phát triển của cây, tăng cường sức đề kháng bằng phân hữu cơ nên cây cà phê bền hơn, ít sâu bệnh mà lại giảm được chi phí mua thuốc hóa học.
Từ năm 2025 đến nay, ngành Nông nghiệp tỉnh đã triển khai 13 lớp tập huấn quản lý sức khỏe cây trồng IPHM tại các xã trọng điểm như: Mường Nhé, Mường Chà, Quài Tở, Na Son, Tủa Chùa, Mường Ảng... với hơn 520 lượt người tham gia. Ngoài ra, các lớp đào tạo chuyên sâu về nâng cao năng lực sử dụng và kiểm soát vật tư đầu vào cũng được tổ chức thường xuyên tại các xã: Nà Tấu, Thanh An, phường Mường Thanh. Tại đây, nông dân không chỉ được học lý thuyết mà còn trực tiếp thực hành cách pha thuốc an toàn, cách đọc nhãn thuốc và các biện pháp bảo hộ lao động để tự bảo vệ mình trong quá trình sản xuất.
Từ những kết quả bước đầu cho thấy, việc giảm sử dụng hóa chất trong canh tác đã mang lại hiệu quả rõ rệt khi người dân thay đổi cách làm và tuân thủ quy trình kỹ thuật. Đây vừa là giải pháp giúp giảm chi phí trước mắt, vừa tạo nền tảng lâu dài để bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng nông sản, từng bước hướng tới nền nông nghiệp an toàn, bền vững trên địa bàn tỉnh.