Hiện nay, toàn tỉnh có 247 HTX đang hoạt động với tổng vốn điều lệ hơn 775 tỷ đồng, thu hút gần 4.000 thành viên tham gia. Trong đó, 173 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chiếm tỷ trọng lớn nhất. Không chỉ trực tiếp tổ chức sản xuất, các HTX còn từng bước đảm nhận vai trò liên kết nông dân với doanh nghiệp, tạo chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm.

Sự thay đổi được nhìn thấy rõ nhất ở các HTX trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Nếu trước đây sản xuất chủ yếu theo quy mô hộ gia đình, manh mún thì nay nhiều HTX đã chủ động áp dụng khoa học kỹ thuật, đưa giống cây trồng, vật nuôi mới vào sản xuất, xây dựng quy trình canh tác an toàn và hướng đến nâng cao chất lượng nông sản.

Không chỉ trực tiếp sản xuất, các HTX dịch vụ nông nghiệp cũng đang phát huy vai trò "bệ đỡ" cho thành viên. Thông qua việc cung ứng giống, vật tư nông nghiệp, dịch vụ bảo vệ thực vật, chuyển giao kỹ thuật và liên kết tiêu thụ sản phẩm, các HTX giúp người dân giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất và ổn định đầu ra.

Đây cũng là tiền đề để nhiều hộ sản xuất mạnh dạn mở rộng quy mô, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa.

Để tạo động lực cho quá trình chuyển đổi đó, thời gian qua Liên minh HTX tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ thiết thực. 6 hội nghị tuyên truyền, tư vấn thành lập HTX mới đã được tổ chức tại xã Mường Nhà, Mường Tùng và phường Mường Lay. Liên minh HTX tỉnh cũng tăng cường kết nối, quảng bá sản phẩm của các HTX tới người tiêu dùng và doanh nghiệp trong, ngoài tỉnh. Các hoạt động xúc tiến thương mại này đã giúp nhiều HTX có cơ hội tiếp cận thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng liên kết sản xuất.

Từ sự đồng hành đó, nhiều mô hình HTX đã mạnh dạn đổi mới cách làm. HTX Dứa mật Pu Lau, xã Mường Nhà hiện quản lý khoảng 50ha dứa mật. Thay vì chỉ tổ chức sản xuất, HTX còn hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ người dân xây dựng vùng nguyên liệu và bao tiêu sản phẩm, qua đó tạo chuỗi liên kết ổn định giữa người trồng với thị trường.

Nếu như hỗ trợ kỹ thuật giúp nâng cao năng lực sản xuất thì nguồn vốn ưu đãi lại tạo điều kiện để các HTX đầu tư chiều sâu. Là một trong hai HTX vừa được tiếp cận Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX từ Liên minh HTX tỉnh, HTX Cà gai leo Tủa Chùa được vay 300 triệu đồng. Anh Nguyễn Đỗ Điệp, Giám đốc HTX chia sẻ, nguồn vốn này đã được HTX mở rộng vùng trồng dược liệu và đầu tư thêm máy cắt liên hợp, máy sao, máy băm, hệ thống đóng gói sản phẩm. Việc đầu tư đồng bộ máy móc không chỉ giảm sức lao động mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Không ít HTX khác cũng đang chuyển hướng phát triển bền vững bằng việc đầu tư nhà xưởng, đổi mới công nghệ và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Những mô hình như HTX Tiến Đạt, HTX Nông nghiệp Hoàng Tấm hay HTX Cà gai leo Tủa Chùa… cho thấy khi được tạo điều kiện về nguồn lực, các HTX hoàn toàn có thể chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị sản phẩm.

Sự thích ứng của khu vực kinh tế tập thể không chỉ diễn ra trong lĩnh vực nông nghiệp mà còn mở rộng sang nhiều ngành nghề mới. Trên cơ sở khai thác lợi thế địa phương, các HTX công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp phát huy giá trị nghề truyền thống, điển hình như HTX Dệt thổ cẩm Pa Thơm. Trong khi đó, HTX Dịch vụ nông nghiệp Mường Khoe Xanh lại lựa chọn hướng đi mới bằng việc phát triển vùng cây ăn quả giá trị cao như bưởi da xanh, nhãn, mít và đặc biệt là gần 7ha vú sữa Hoàng Kim - giống cây còn khá mới tại Điện Biên.

Không dừng ở đó, trước sự thay đổi của nhu cầu thị trường, nhiều HTX đã mạnh dạn mở rộng sang các lĩnh vực dịch vụ như quản lý chợ, vệ sinh môi trường, du lịch cộng đồng, dịch vụ ăn uống, du lịch sinh thái... Sự xuất hiện của HTX Chợ du lịch Nậm Pố, HTX Chợ du lịch Cà Là Pá, HTX Thành Long, HTX Pha Đin hay HTX Tây Bắc Bách Hoa viên cho thấy kinh tế tập thể đang từng bước thích ứng với xu thế phát triển đa ngành, thay vì chỉ bó hẹp trong sản xuất nông nghiệp.

Những chuyển biến đó đã góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế tập thể. Bình quân mỗi HTX đạt doanh thu khoảng 1,1 tỷ đồng/năm, lợi nhuận khoảng 100 triệu đồng, thu nhập bình quân của thành viên và người lao động thường xuyên đạt khoảng 36 triệu đồng/người/năm.

Tuy nhiên, để khu vực HTX phát triển tương xứng với tiềm năng vẫn còn nhiều việc phải làm. Theo Nghị quyết số 04-NQ/TU, năm 2026 Điện Biên đặt mục tiêu thành lập mới 90 HTX.

Để hoàn thành mục tiêu, thời gian tới Liên minh HTX tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành và chính quyền địa phương đẩy mạnh tư vấn, hỗ trợ thành lập các HTX mới, ưu tiên các mô hình nông nghiệp xanh, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch cộng đồng và các HTX gắn với sản phẩm chủ lực như chè, dược liệu, cây ăn quả, sản phẩm OCOP, chăn nuôi gia súc.

Từ sự hỗ trợ đồng bộ về cơ chế, nguồn vốn, khoa học kỹ thuật đến xúc tiến thương mại, các HTX ở Điện Biên đang dần thay đổi tư duy sản xuất, mở rộng liên kết và chủ động thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường. Đây là nền tảng quan trọng để kinh tế tập thể tiếp tục phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế của tỉnh.

Bình Nguyên