ĐBP - Lâm sản ngoài gỗ trong các cánh rừng trên địa bàn tỉnh khá phong phú, đa dạng. Nếu được bảo vệ, khai thác hợp lý, các loại lâm sản phụ này không chỉ góp phần bảo tồn hệ sinh thái rừng mà còn mang lại nguồn thu nhập, sinh kế bền vững cho người dân sống gần rừng.

Với diện tích đất có rừng trên 426.000ha, Điện Biên sở hữu thảm thực vật dưới tán rừng phong phú, đa dạng. Dưới tán rừng già có nhiều loại lâm sản ngoài gỗ như sa nhân, thảo quả, măng, nấm, mộc nhĩ, lá dong, mật ong, các loại dược liệu, song, mây… Từ lâu, đây là nguồn sinh kế quan trọng của nhiều hộ dân sống phụ thuộc vào rừng.

Bản Xẻ, xã Mường Nhà được giao quản lý, bảo vệ hơn 715ha rừng, trong đó khoảng 520ha rừng được chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng. Nhờ được bảo vệ tốt, những cánh rừng nơi đây đã mang lại nhiều nguồn lợi cho người dân, đặc biệt là thu nhập từ khai thác lâm sản ngoài gỗ.

Ông Lò Văn Coong, Trưởng bản Xẻ cho hay: Măng là một trong những lâm sản phụ mang lại nguồn thu khá ổn định cho nhiều hộ dân trong bản. Mùa măng trong năm có hai giai đoạn chính: Măng đắng từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau và măng tre vào cuối hè, mùa thu (từ tháng 6 đến tháng 10). Măng đắng được người dân địa phương và du khách ưa chuộng còn măng tre chủ yếu được chế biến thành măng khô bán cho thương lái.

Theo ông Coong, giá măng tươi thay đổi theo thời điểm, đầu mùa thường có giá cao, vào chính vụ khoảng 5.000 đồng/kg. Nếu phơi khô, măng có giá trị cao hơn, dao động từ 110.000 - 120.000 đồng/kg, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Nhận thức rõ giá trị của rừng, người dân bản Xẻ luôn ý thức việc khai thác lâm sản phải đi đôi với bảo vệ và tái sinh. Để khai thác lâu dài, bà con chỉ thu hoạch một phần, giữ lại số măng cần thiết để cây sinh trưởng.

Ông Nguyễn Đắc Viên, kiểm lâm viên phụ trách địa bàn xã Mường Nhà cho biết: Lực lượng kiểm lâm thường xuyên tuyên truyền, phổ biến các quy định về quản lý, bảo vệ rừng, trong đó có quy định về khai thác lâm sản ngoài gỗ. Việc khai thác được thực hiện phù hợp với khả năng tái tạo của tài nguyên rừng, tránh tình trạng khai thác quá mức dẫn đến cạn kiệt, tuyệt chủng một số loài lâm sản phụ, gây mất cân bằng sinh thái.

Theo thống kê của Chi cục Kiểm lâm, năm 2025, sản lượng khai thác lâm sản ngoài gỗ toàn tỉnh đạt khoảng 580 tấn. Trong đó, lá dong khoảng 60 tấn, măng 199 tấn, bông chít 306 tấn, vỏ nhất 5 tấn, củ khúc khắc 5 tấn, củ 30 là 5 tấn...

Mặc dù có trữ lượng tương đối lớn, song lâm sản ngoài gỗ không phải là nguồn lợi vô tận. Để hài hòa lợi ích giữa người dân và công tác bảo vệ rừng, việc xây dựng và triển khai các phương án khai thác bền vững đối với từng loài lâm sản ngoài gỗ là yêu cầu cấp thiết.

Giai đoạn 2021 - 2025, thực hiện Đề án phát triển kinh tế lâm nghiệp, tỉnh đã quan tâm lồng ghép, ưu tiên bố trí kinh phí từ các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ phát triển lâm sản ngoài gỗ và cây dược liệu có giá trị như: Sa nhân, quế, thảo quả, sơn tra, ý dĩ, sâm Ngọc Linh, đương quy, bạch chỉ, nấm linh chi, hoa hồi… Trong giai đoạn này, toàn tỉnh đã trồng 798ha lâm sản ngoài gỗ.

Ông Trần Đức Quyền, Trưởng phòng Quản lý và Phát triển rừng, Chi cục Kiểm lâm thông tin thêm: Cùng với phát triển diện tích trồng lâm sản ngoài gỗ, để xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ phát triển lâm sản, tỉnh đã bố trí kinh phí thực hiện nhiệm vụ “điều tra, đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát triển một số loài cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao tại Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé” - khu vực có tính đa dạng sinh học lớn và đặc biệt quan trọng của tỉnh. Đồng thời, tỉnh được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa vào phạm vi chương trình “Phát triển sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045”. Mở ra tiềm năng phát triển lâm sản ngoài gỗ khi nhu cầu sử dụng dược liệu và các sản phẩm lâm sản ngoài gỗ ngày càng tăng.

Phát triển lâm sản ngoài gỗ là hướng đi giàu triển vọng, góp phần gắn kết hài hòa giữa mục tiêu tăng thu nhập cho người dân với nhiệm vụ bảo tồn và phát triển rừng tự nhiên. Khi có cơ chế, quy định rõ ràng và sự tham gia tích cực của cộng đồng, việc “bảo tồn gắn với khai thác bền vững” không chỉ giúp giữ gìn hệ sinh thái rừng mà còn mở ra những mô hình sinh kế ổn định, lâu dài cho người dân sống gần rừng.