Trở lại Mường Ảng những ngày đầu tháng 11, chúng tôi có dịp thăm gia đình ông Lường Văn Xuân, bản Mánh Đanh. Trong ngôi nhà sàn khang trang, ông Xuân sắm sửa nhiều vật dụng tiện nghi.
Vừa trò chuyện ông vừa dẫn chúng tôi thăm vườn cà phê. Những hàng cà phê xanh mướt trên sườn đồi, quả chín đỏ trĩu cành. Xen giữa màu xanh ấy là những cây mắc ca và khu vực chăn nuôi được bố trí hợp lý. Đang mùa thu hoạch nên không khí lao động tất bật hơn. Chỉ tay về phía vườn cà phê đã cho thu hoạch nhiều năm, ông Xuân cho biết: Năm 2007, gia đình bắt đầu trồng thử nghiệm 6.000m2 cà phê. Nhận thấy cây trồng này phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương, gia đình quyết định mở rộng diện tích, tập trung đầu tư chăm sóc. Dù có thời điểm giá cà phê xuống thấp, hiệu quả kinh tế chưa như mong muốn, gia đình vẫn kiên trì giữ vườn. Đến nay, gia đình đã có 6ha cà phê.
Theo ông Xuân, những năm gần đây, giá cà phê quả tươi có nhiều thời điểm duy trì ở mức khá, dao động khoảng 15.000 - 25.000 đồng/kg, cao điểm gần 30.000 đồng/kg. Đây là động lực để người trồng cà phê tiếp tục đầu tư, chăm sóc vườn cây. Năm 2025, gia đình ông có 6ha cà phê cho thu hoạch hơn 50 tấn quả tươi, với giá trên 20.000 đồng/kg. Trừ các khoản chi phí, lợi nhuận đạt khoảng 1,2 tỷ đồng.
Sản xuất nông nghiệp luôn chịu tác động của thời tiết và biến động thị trường. Muốn duy trì thu nhập ổn định, phải biết tận dụng lợi thế đất đai, tính toán cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp để nâng cao hiệu quả trên cùng diện tích. Nhận thức rõ điều này, gia đình ông Xuân đã nuôi hơn 300 con gà thả đồi. Năm 2019, ông tiếp tục trồng xen 2ha mắc ca với mục đích tạo bóng mát cho cà phê, đồng thời tăng thêm nguồn thu. Đến nay, mắc ca đã bắt đầu cho thu hoạch, mỗi vụ mang lại khoảng 30 - 40 triệu đồng. Việc kết hợp các loại cây trồng, vật nuôi giúp gia đình ông Xuân tận dụng tốt hơn diện tích đất sản xuất, đa dạng nguồn thu và giảm sự phụ thuộc vào một sản phẩm duy nhất.
Ông Xuân chia sẻ: Trồng cà phê phải xác định đầu tư lâu dài, chăm sóc đúng kỹ thuật thì cây mới cho năng suất, chất lượng tốt. Gia đình tôi kết hợp thêm chăn nuôi, trồng mắc ca để tận dụng diện tích, tăng thu nhập. Cách làm này giúp có thêm nguồn thu trong năm, khi giá một mặt hàng biến động thì vẫn còn những nguồn thu khác bù đắp. Hiện nay, tổng thu nhập của gia đình đạt khoảng 1,5 tỷ đồng/năm.
Ở thôn Hòa Bình, anh Lại Đức Thành là một trong những hộ mạnh dạn phát triển kinh tế theo hướng tổng hợp. Từ 5.000m2 đất sản xuất ban đầu, đến nay gia đình anh đã mở rộng quy mô trang trại lên 4ha, xây dựng mô hình vườn - ao - chuồng phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Tận dụng lợi thế về cây cà phê, cây ăn quả và diện tích ao sẵn có, anh Thành lựa chọn phát triển chăn nuôi kết hợp trồng trọt. Hiện mô hình có 300 con gà, 200 con vịt, 5 ao cá cùng 4ha cà phê và cây ăn quả. Tổng thu hoạch đạt khoảng 1 tỷ đồng/năm. Anh Lại Đức Thành cho biết: Cùng với việc ứng dụng khoa học kỹ thuật nâng cao chất lượng sản phẩm, gia đình tôi đã tham gia Hợp tác xã Hoa quả sạch và Hợp tác xã Nông nghiệp xanh, nhằm mở rộng kết nối, đảm bảo đầu ra ổn định cho nông sản.
Qua cách làm của ông Xuân và anh Thành có thể thấy, để tăng thu nhập trên cùng diện tích đất, người trồng cà phê cần thay đổi tư duy sản xuất. Không đơn thuần mở rộng diện tích, mỗi hộ cần căn cứ điều kiện đất đai, nguồn nước để bố trí cây trồng xen phù hợp; kết hợp chăn nuôi, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp; áp dụng kỹ thuật chăm sóc nhằm giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng suất và chất lượng. Đặc biệt chú trọng phương thức canh tác theo hướng hữu cơ, an toàn và bền vững.
Theo thống kê, toàn xã Mường Ảng hiện có 2.112ha cà phê, trong đó 1.662ha trong thời kỳ kinh doanh, 150ha kiến thiết cơ bản và 300ha trồng mới. Sản lượng cà phê năm nay ước đạt khoảng 17.000 tấn quả tươi, tương đương 3.800 tấn cà phê trấu. Cà phê hiện là cây trồng chủ lực, tạo việc làm, thu nhập cho nhiều hộ dân, góp phần quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của địa phương. Cùng với mở rộng diện tích, khuyến khích người trồng nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích trồng cà phê, xã Mường Ảng quan tâm nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu cà phê.
Thực tế cho thấy, giá trị của hạt cà phê không chỉ được quyết định bởi sản lượng thu hoạch mà phụ thuộc nhiều vào chất lượng nguyên liệu và quy trình sản xuất. Quả cà phê thu hái đúng độ chín, được phân loại, sơ chế, phơi sấy và bảo quản đúng kỹ thuật sẽ tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt hơn. Vì vậy, xã Mường Ảng định hướng người dân chú trọng chăm sóc vườn cây theo quy trình an toàn, tăng sử dụng phân hữu cơ, hạn chế lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật; từng bước hình thành vùng nguyên liệu có chất lượng đồng đều, đáp ứng yêu cầu chế biến và tiêu thụ.
Rời Mường Ảng khi nắng chiều trải dài trên những sườn đồi cà phê, bà con tranh thủ thu hái những chùm quả chín, chuẩn bị cho một vụ mùa mới. Với những nông dân như ông Xuân, anh Thành, cây cà phê đã mang lại cuộc sống đủ đầy hơn. Nhưng để giá trị ấy được duy trì và nâng cao, người trồng cà phê cần tiếp tục đổi mới cách làm, chăm sóc vườn cây theo hướng bền vững, khai thác hợp lý diện tích đất và chủ động tham gia chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ.