Từ chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước đến sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ngày càng khẳng định vai trò là một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.
Hệ sinh thái ngày càng trưởng thành
Những năm gần đây, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về số lượng và chất lượng. Theo Bộ KH&CN, hiện cả nước có hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, hơn 200 tổ chức trung gian hỗ trợ cùng hàng trăm quỹ đầu tư mạo hiểm trong và ngoài nước đang hoạt động. Nhiều trung tâm đổi mới sáng tạo, không gian làm việc chung được hình thành, tạo môi trường thuận lợi cho startup phát triển.
Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí trong nhóm các quốc gia có hệ sinh thái khởi nghiệp năng động của ASEAN. Trên bảng xếp hạng Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), Việt Nam xếp thứ 44/132 quốc gia và nằm trong nhóm 9 nước có thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất trong thập kỷ qua. Chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp xếp thứ 55 toàn cầu; tốc độ tăng trưởng hệ sinh thái đứng thứ 3 ASEAN và thứ 5 Đông Nam Á.
Đáng chú ý, Việt Nam hiện có 2 kỳ lân công nghệ, cùng hơn 20 doanh nghiệp tiềm năng trở thành kỳ lân. Hà Nội, TPHCM và Đà Nẵng đã lọt vào nhóm các thành phố sáng tạo trên thế giới. Nhiều startup Việt Nam đang vươn ra thị trường khu vực và quốc tế, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực fintech, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo, công nghệ xanh và chuyển đổi số.
Bức tranh đó được minh chứng bằng những câu chuyện thành công tiêu biểu. MoMo từ một startup nhỏ đã phát triển thành nền tảng thanh toán điện tử với hàng chục triệu người dùng, góp phần thúc đẩy tài chính toàn diện và thanh toán không dùng tiền mặt. VNG xây dựng hệ sinh thái sản phẩm số đa dạng từ trò chơi trực tuyến, nền tảng nhắn tin đến điện toán đám mây, thể hiện năng lực phát triển doanh nghiệp công nghệ “Make in Viet Nam”.
Nhiều start-up trong nông nghiệp công nghệ cao, y tế số, giáo dục trực tuyến... cũng đang giải quyết các bài toán xã hội bằng công nghệ.
Đổi mới sáng tạo - lựa chọn tất yếu
Xu thế toàn cầu cho thấy khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế – xã hội. Các quốc gia đều gia tăng đầu tư cho nghiên cứu, phát triển công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo.
Tại Việt Nam, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định định hướng này. Trong bối cảnh đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, Việt Nam “không còn lựa chọn nào khác” ngoài con đường phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là định hướng xuyên suốt trong các chiến lược phát triển quốc gia.
Trong tiến trình đó, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo được xác định là thành tố quan trọng, đóng vai trò dẫn dắt, thử nghiệm và lan tỏa các mô hình kinh doanh, công nghệ và phương thức phát triển mới cho toàn bộ nền kinh tế.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức.
Theo Thứ trưởng Bộ KH&CN Hoàng Minh, vốn đầu tư mạo hiểm toàn cầu giảm mạnh từ khoảng 600 tỷ USD năm 2021 xuống 350 tỷ USD năm 2022 và còn khoảng 300 tỷ USD trong giai đoạn 2023–2024. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng chung khi vốn đầu tư mạo hiểm giảm từ 1,5 tỷ USD năm 2021 xuống khoảng 500 triệu USD những năm gần đây.
Dù vậy, dòng vốn vẫn ưu tiên các lĩnh vực công nghệ nền tảng như AI, công nghệ sinh học, công nghệ xanh. Điều này cho thấy cạnh tranh thu hút vốn, nhân tài và công nghệ giữa các quốc gia ngày càng gay gắt.
Ở trong nước, nhiều startup còn hạn chế về khả năng tiếp cận vốn; quy mô nhỏ; năng lực quản trị chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng; liên kết giữa nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm chưa chặt chẽ. Tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận rủi ro cần được lan tỏa mạnh mẽ hơn trong xã hội.
Với dân số hơn 100 triệu người, lực lượng lao động trẻ và khả năng tiếp cận công nghệ ngày càng cao, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo và không thể bỏ lỡ cơ hội này.

Nhà nước đồng hành, dẫn dắt dòng vốn

Tại Ngày hội Khởi nghiệp sáng tạo quốc gia (TECHFEST Việt Nam 2025) với chủ đề "Khởi nghiệp sáng tạo toàn dân – Động lực tăng trưởng mới", Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh: "Nhà nước giữ vai trò kiến tạo cho sự phát triển, khẳng định khát vọng đổi mới sáng tạo của Việt Nam không dừng lại là khẩu hiệu mà là mệnh lệnh của con tim, tư duy của khối óc, hành động của khởi nghiệp, động lực của sự phát triển".

Thủ tướng đồng thời khẳng định, phát triển năng lực công nghệ trong nước là con đường tất yếu để xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất và hiệu quả. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo là nền tảng đảm bảo tự chủ công nghệ và đổi mới sáng tạo toàn dân, là chìa khóa khai mở tiềm năng to lớn của đất nước.

Người dân, nhất là thế hệ trẻ cần phát huy mạnh mẽ tinh thần khởi nghiệp, dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận rủi ro, chia sẻ với những thất bại, hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội, chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng công nghệ số và đổi mới sáng tạo.

Thông điệp từ TECHFEST 2025 thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và khơi thông các nguồn lực cho đổi mới sáng tạo.

Bộ KH&CN – cơ quan đầu mối phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo quốc gia, đã triển khai nhiều chương trình, đề án hỗ trợ doanh nghiệp trong thời gian qua.

Bộ đã thúc đẩy các hoạt động kết nối đầu tư thông qua Ngày hội khởi nghiệp sáng tạo quốc gia (TECHFEST), hỗ trợ hình thành mạng lưới chuyên gia, cố vấn; xây dựng hành lang pháp lý thuận lợi cho quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo; thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Đặc biệt, nhiều địa phương đã chủ động xây dựng đề án phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp riêng, tạo nên sự lan tỏa mạnh mẽ từ Trung ương đến cơ sở.

Theo Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng, đổi mới sáng tạo chỉ bền vững khi dòng vốn được khơi thông. Trong trường hợp này, vai trò của Nhà nước là tạo cơ chế và tạo lực kéo ban đầu.

Theo đó, Việt Nam tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý để vốn tư nhân, vốn mạo hiểm và vốn quốc tế có thể chảy vào hệ sinh thái một cách minh bạch, có kiểm soát. Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã tạo cơ sở hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và quỹ của địa phương sử dụng ngân sách nhà nước.

Việt Nam cũng xác định 11 nhóm công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số, công nghệ xanh… nhằm dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực có ý nghĩa tự chủ, tự cường và lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Thứ trưởng Hoàng Minh cho rằng, việc hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia thể hiện thông điệp rõ ràng của Chính phủ: Không chỉ hỗ trợ bằng chính sách, mà Nhà nước còn trực tiếp tham gia vào hệ sinh thái khởi nghiệp.

Cùng với đó, khả năng hình thành sàn giao dịch chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đang được nghiên cứu, tạo kênh thoái vốn minh bạch, hiệu quả.

Đặc biệt, mô hình "doanh nghiệp một người" được kỳ vọng thúc đẩy phong trào toàn dân khởi nghiệp. Bộ KH&CN đặt mục tiêu hình thành một triệu "doanh nghiệp một người", tận dụng nền tảng số để cá nhân có thể đăng ký, quản lý và vận hành hoạt động kinh doanh minh bạch, linh hoạt.

Tinh thần "toàn dân khởi nghiệp" mở ra cơ hội cho mọi người dân tham gia vào nền kinh tế số, không chỉ giới hạn ở start-up công nghệ.

Mùa xuân là biểu tượng của khởi đầu và hy vọng. Trong mỗi ý tưởng hôm nay có thể hình thành những doanh nghiệp dẫn dắt tương lai; trong mỗi người trẻ dấn thân có thể xuất hiện những câu chuyện thành công mới.

Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo vì thế không chỉ là hành trình của doanh nghiệp, mà là hành trình của cả quốc gia – trên con đường xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, sáng tạo và thịnh vượng trong kỷ nguyên số, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao.