Theo báo cáo của Chi cục Nông nghiệp (Sở Nông nghiệp và Môi trường), trên địa bàn tỉnh chưa có cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung. Thay vào đó, có tới 325 cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, phân tán tại 38 xã, phường; trong đó 218 cơ sở hoạt động thường xuyên với công suất chủ yếu từ 1 - 3 con/ngày, 107 cơ sở hoạt động không thường xuyên hoặc theo mùa vụ, tập trung dịp lễ, tết.

Để kiểm soát chặt chẽ việc giết mổ gia súc, gia cầm, cơ quan chức năng tăng cường quản lý cơ sở giết mổ, kiểm soát giết mổ động vật. Đến nay, trong tổng số 325 cơ sở, có 196 cơ sở có giấy phép kinh doanh. Công tác kiểm tra điều kiện vệ sinh thú y tập trung khu vực giết mổ, hệ thống thoát nước, xử lý chất thải, nguồn nước sử dụng, trang thiết bị, dụng cụ, điều kiện bảo quản sản phẩm và việc thực hiện kiểm soát trước, trong, sau giết mổ.

Hiện nay, trung bình mỗi năm số lượng gia súc được kiểm soát giết mổ khoảng 40.000 con lợn và 4.000 con trâu, bò. Con số này cho thấy quy mô tiêu thụ không nhỏ. Tại các cơ sở giết mổ, kinh doanh sản phẩm động vật, cơ quan chuyên môn tổ chức lấy mẫu nước tiểu lợn, trâu, bò và mẫu thịt để xét nghiệm chất cấm Salbutamol và tồn dư kháng sinh Tetracycline. Từ năm 2025 đến nay, cơ quan chuyên môn đã lấy 80 mẫu nước tiểu và 140 mẫu thịt tại 11 xã, phường; kết quả 100% mẫu âm tính với chất cấm và kháng sinh.

Tuy nhiên, công tác quản lý, kiểm soát giết mổ gia súc, gia cầm vẫn còn khó khăn. Cơ sở giết mổ nhỏ lẻ trong khu dân cư tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, phát tán mầm bệnh; việc đầu tư xây dựng cơ sở giết mổ tập trung gặp trở ngại về quỹ đất, nguồn vốn. Không ít cơ sở hoạt động theo mùa vụ, khó kiểm soát thường xuyên. Đặc biệt, từ thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc kiểm soát giết mổ động vật được giao về cấp xã. Trong khi đó, lực lượng làm công tác thú y ở cơ sở mỏng, kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.

Điển hình xã Na Son, sau sáp nhập có địa bàn rộng, dân cư phân tán nhưng toàn xã chỉ có 3 hộ đăng ký giết mổ gia súc, gia cầm theo quy định. Còn lại phần lớn hoạt động giết mổ tự phát, nhỏ lẻ, chủ yếu phục vụ nhu cầu tại chỗ. Việc kiểm soát vì thế gặp nhiều khó khăn, nhất là khi lực lượng thú y cơ sở mỏng, địa bàn xa trung tâm, giao thông đi lại không thuận lợi. Hoạt động giết mổ diễn ra từ sáng sớm, rải rác ở nhiều điểm, khiến công tác kiểm tra, giám sát khó khăn.

Ông Quàng Văn Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Na Son cho biết, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, địa bàn rộng, khối lượng công việc tăng lên trong khi nhân lực không tăng, vì vậy việc kiểm soát giết mổ trong điều kiện cơ sở nhỏ lẻ, phân tán, hoạt động không thường xuyên là rất khó khăn. Nhiều trường hợp người dân giết mổ tại nhà, số lượng ít, chủ yếu phục vụ nhu cầu gia đình hoặc bán nhỏ lẻ trong bản, nên việc phát hiện, kiểm tra kịp thời không đơn giản.

Bên cạnh khó khăn do địa bàn rộng, thì các quy định về luật vẫn chưa thống nhất. Theo UBND xã Sam Mứn, Luật Thú y tại Điểm 5, Điều 75 quy định cơ quan quản lý chuyên ngành thú y địa phương có trách nhiệm thực hiện kiểm soát giết mổ động vật trên cạn. Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT xác định trách nhiệm này thuộc cơ quan quản lý chuyên ngành thú y cấp tỉnh. Nội dung này tiếp tục được khẳng định tại Văn bản hợp nhất 18/VBHN-BNNMT. Vì vậy, việc giao nhiệm vụ kiểm soát giết mổ cho UBND xã, trực tiếp là trung tâm dịch vụ tổng hợp xã thực hiện là chưa thật sự phù hợp với quy định hiện hành.

Để kiểm soát chặt chẽ hơn nữa, cần rà soát, thống kê đầy đủ cơ sở giết mổ, kể cả cơ sở hoạt động không thường xuyên; yêu cầu ký cam kết an toàn thực phẩm và thực hiện nghiêm các điều kiện vệ sinh thú y. Tăng cường kiểm tra đột xuất, xử lý nghiêm trường hợp vi phạm về giết mổ không kiểm soát, vận chuyển, kinh doanh sản phẩm động vật không rõ nguồn gốc. Về lâu dài, cần đầu tư xây dựng cơ sở giết mổ tập trung, gắn với kiểm soát môi trường và chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn. Song song với giải pháp hạ tầng, công tác tuyên truyền được chú trọng nhằm nâng cao ý thức người dân.

Ông Phạm Đình Lai, Chi cục trưởng Chi cục Nông nghiệp tỉnh cho biết: Nhằm siết chặt quản lý hoạt động giết mổ động vật, ngay sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đơn vị đã chủ động thành lập hai đoàn công tác trực tiếp xuống xã, phường để kiểm tra, hướng dẫn và chấn chỉnh công tác quản lý cơ sở giết mổ trên địa bàn. Chi cục tổ chức rà soát, thẩm định và cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh thú y đối với các điểm giết mổ nhỏ lẻ, từng bước đưa hoạt động này vào nền nếp. Đến nay, 237 cơ sở đã ký cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm.

Kiểm soát chặt chẽ hoạt động giết mổ gia súc, gia cầm không chỉ là câu chuyện của riêng cơ quan phụ trách thú y mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và cộng đồng. Khi khung pháp lý được hoàn thiện, tổ chức thực hiện thống nhất; hạ tầng từng bước được đầu tư đồng bộ; ý thức người dân nâng cao, việc giết mổ sẽ dần đi vào nền nếp, minh bạch và an toàn hơn. Đó không chỉ là yêu cầu trước mắt nhằm phòng ngừa dịch bệnh, bảo đảm an toàn thực phẩm, mà còn là nền tảng lâu dài để xây dựng chuỗi cung ứng thực phẩm sạch, bền vững, vì sức khỏe nhân dân.