Thực tế thời gian qua, giá vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh có nhiều biến động theo chiều hướng tăng, chịu tác động từ nhiều yếu tố như giá xăng dầu, chi phí vận chuyển, nguồn cung vật liệu cũng như điều kiện khai thác tại địa phương. Đặc thù của Điện Biên là địa hình chia cắt, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, giao thông khó khăn nên chi phí vận chuyển vật liệu luôn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển bị đẩy lên, kéo theo giá vật liệu tại chân công trình tăng cao hơn đáng kể so với giá tại nơi sản xuất.
Qua khảo sát cho thấy, đối với nhóm vật liệu đá xây dựng, giá đá 4x6 dao động mức gần 300.000 đồng/m3, đá hộc có giá dao động 200.000 đồng/m3 tùy khu vực cung cấp. Với các loại đá mạt, giá phổ biến từ khoảng 213.000 đến hơn 268.000 đồng/m3. Đáng chú ý, nhóm vật liệu cát đang có mức giá cao hơn đáng kể. Cát nghiền bê tông tại một số mỏ trên địa bàn có giá từ 342.000 - 382.000 đồng/m3, cát nghiền xây, trát dao động từ 355.000 - 400.000 đồng/m3. Trong khi đó, các sản phẩm vật liệu hoàn thiện như nhôm kính, thiết bị điện, ống nhựa cũng có mức giá tương đối cao.
Biến động giá vật liệu đã và đang tác động trực tiếp đến quá trình triển khai các công trình xây dựng. Đối với dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước, khi giá vật liệu tăng vượt dự toán ban đầu, chủ đầu tư buộc phải tiến hành rà soát, điều chỉnh tổng mức đầu tư hoặc trình cấp có thẩm quyền xem xét bổ sung vốn. Quy trình này không chỉ kéo dài thời gian thực hiện mà còn ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Trong một số trường hợp, công trình phải giãn tiến độ hoặc tạm dừng thi công để chờ điều chỉnh dự toán, gây lãng phí nguồn lực và làm giảm hiệu quả đầu tư.
Theo Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Minh Khôi, hiện nay đơn vị đang thi công nhiều công trình, trong đó có những công trình ở vùng sâu, vùng xa như Trường PTNT liên cấp Tiểu học và THCS Nà Bủng. Quá trình triển khai thi công, đơn vị gặp không ít khó khăn do giá vật liệu xây dựng tăng cao so với thời điểm lập dự toán ban đầu. Đặc biệt, các loại vật liệu như cát, đá, sắt thép và chi phí vận chuyển đều tăng mạnh, khiến tổng chi phí thực tế phát sinh lớn hơn so với kế hoạch.
Với khu vực tư nhân, tác động còn rõ nét hơn khi phần lớn công trình xây dựng nhà ở, cơ sở sản xuất, kinh doanh đều phụ thuộc trực tiếp vào khả năng tài chính của người dân và doanh nghiệp. Khi giá vật liệu tăng cao, nhiều hộ gia đình phải tính toán lại kế hoạch xây dựng, thậm chí tạm hoãn thi công do chi phí vượt quá khả năng chi trả. Không ít trường hợp buộc phải điều chỉnh thiết kế, giảm quy mô cho phù hợp với tài chính.
Anh Nguyễn Văn Nam, phường Mường Thanh cho biết: Gia đình anh đang xây nhà 3 tầng, song do chi phí vật liệu tăng cao nên phải cắt giảm một số hạng mục. Ban đầu gia đình dự kiến làm hoàn chỉnh cả 3 tầng, nhưng từ đầu năm đến nay giá vật liệu tăng khá nhiều, nhất là sắt thép, cát và chi phí vận chuyển. Tổng chi phí đội lên hàng trăm triệu đồng so với dự toán ban đầu nên chúng tôi buộc phải điều chỉnh lại kế hoạch, ưu tiên phần kết cấu chính, còn những hạng mục khác sẽ hoàn thiện dần khi có điều kiện.
Biến động giá vật liệu đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng. Việc cập nhật, công bố giá vật liệu xây dựng kịp thời, sát với diễn biến thị trường được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm tháo gỡ khó khăn cho các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng. Thực tế cho thấy, khi thông tin giá vật liệu được công khai, minh bạch và phản ánh đúng mặt bằng thị trường, các chủ đầu tư, nhà thầu có cơ sở để lập, điều chỉnh dự toán phù hợp, hạn chế phát sinh chi phí ngoài kế hoạch.
Đối với các công trình sử dụng vốn ngân sách, việc cập nhật giá kịp thời góp phần rút ngắn thời gian thẩm định, phê duyệt điều chỉnh tổng mức đầu tư, qua đó đẩy nhanh tiến độ thi công và giải ngân vốn đầu tư công. Đối với khu vực tư nhân, giúp người dân chủ động hơn trong việc lựa chọn thời điểm xây dựng, cân đối nguồn lực tài chính và lựa chọn chủng loại vật liệu phù hợp. Đây cũng là cơ sở quan trọng để hạn chế tình trạng bị ép giá, mua vật liệu với giá cao bất hợp lý so với thị trường. Việc minh bạch thông tin giá góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng.
Theo ông Nguyễn Minh Lượng, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, trước diễn biến phức tạp của thị trường vật liệu, Sở triển khai nhiều giải pháp cấp bách. Trong đó, tăng cường phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi lợi dụng biến động để đầu cơ, đẩy giá bất hợp lý. Đồng thời, đẩy nhanh công tác rà soát, cập nhật và công bố giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng theo định kỳ, bảo đảm bám sát diễn biến thực tế của thị trường, phục vụ hiệu quả công tác lập và điều chỉnh dự toán.
Việc công bố giá được thực hiện trên cơ sở tổng hợp báo giá từ các phòng kinh tế, hạ tầng và đô thị xã, phường, kết hợp theo dõi diễn biến thị trường và kết quả khảo sát trực tiếp một số loại vật liệu chủ yếu trên địa bàn. Qua đó, đảm bảo thông tin giá được cập nhật kịp thời, sát thực tế, tạo cơ sở tin cậy cho chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và nhà thầu trong quá trình triển khai công trình xây dựng.
Trên cơ sở đó, hàng tháng Sở Xây dựng công bố thông tin giá vật liệu xây dựng trên thị trường tỉnh Điện Biên. Đơn cử, công bố giá vật liệu thời điểm 27/3, với nhiều loại vật liệu như: Đá 2x4 của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Hoàng Anh có giá 289.000 đồng/m3; đá 0,5x1 của Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại Hưng Long có giá 288.000 đồng/m3(giá tại nơi sản xuất, chưa bao gồm chi phí vận chuyển); thép cuộn phi 6, phi 8 (thép Hòa Phát) có giá từ 15.431 - 17.000 đồng tùy từng xã, phường; thép cuộn phi 8 (Công ty Cổ phần Tập đoàn VAS Nghi Sơn) có giá 14.070 đồng/kg; xi măng Bút Sơn PCB 30 có giá từ 1.455 - 1.713 đồngkg; xi măng Điện Biên PCB 30 dao động từ 1.409 - 1.709 đồng/kg...
Biến động giá vật liệu xây dựng là yếu tố khách quan của thị trường, chịu tác động từ nhiều yếu tố như nguồn cung, chi phí khai thác, vận chuyển và diễn biến chung của nền kinh tế. Tuy nhiên, việc kịp thời cập nhật, công bố giá vật liệu xây dựng không chỉ là yêu cầu cấp thiết trong quản lý mà còn là “chìa khóa” giúp ổn định thị trường, tháo gỡ khó khăn cho chủ thể tham gia hoạt động xây dựng, góp phần bảo đảm tiến độ, nâng cao hiệu quả công trình, dự án, tạo nền tảng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn tỉnh.