Trên khu vực trồng trọt rộng 7.000m² ở bản Bó Hóng, phường Mường Thanh, vợ chồng anh Đào Văn Mạnh đang tỉa bỏ những cành thanh long già, có dấu hiệu nhiễm nấm. Công việc này được gia đình duy trì sau mỗi vụ thu hoạch nhằm loại bỏ cành kém phát triển, hạn chế nguy cơ lây lan mầm bệnh, tạo điều kiện cho cây sinh trưởng và ra quả ở vụ tiếp theo.

Gia đình anh Mạnh có 700 gốc thanh long ruột đỏ, 100 gốc thanh long ruột trắng, diện tích còn lại trồng các loại rau màu như cải, súp lơ. Thanh long là cây trồng mang lại nguồn thu nhập chính cho gia đình hơn chục năm nay. Đặc điểm của loại cây này là cành phát triển nhanh, tán sum suê, cần được cắt tỉa thường xuyên để duy trì độ thông thoáng, tập trung dinh dưỡng nuôi cành khỏe và nâng cao khả năng cho quả.

Trước đây, sau mỗi vụ thu hoạch, gia đình anh Mạnh phải thuê từ 3 - 5 lao động địa phương, với tiền công 300.000 - 350.000 đồng/người/ngày, làm liên tục gần 10 ngày. Khối lượng cành thanh long thải ra khá lớn, việc thu gom, vận chuyển đi nơi khác còn phát sinh thêm chi phí. Nhưng khoảng 3 năm trở lại đây, cành thanh long sau khi cắt được đưa vào máy nghiền nhỏ rồi sử dụng để bón quanh gốc cây. Thay vì phải tìm nơi đổ bỏ như trước, lượng cành lá được trả lại cho đất, góp phần bổ sung chất hữu cơ và duy trì độ ẩm cho vườn cây.

Anh Mạnh chia sẻ, việc tận dụng cành thanh long làm phân bón giúp gia đình giảm đáng kể chi phí thu gom, vận chuyển phụ phẩm và mua phân bón. Theo tính toán, lượng phân bón sử dụng giảm khoảng 25% so với trước. Lớp vật liệu hữu cơ sau nghiền còn giúp giữ ẩm cho đất, hạn chế bề mặt đất khô cứng, tạo điều kiện cải thiện độ tơi xốp. Tôi thấy cây sinh trưởng ổn định, chất lượng quả được cải thiện, vị ngọt đậm hơn.

Từ thực tế vườn thanh long của gia đình anh Mạnh cho thấy, nông nghiệp tuần hoàn bắt đầu từ những thay đổi cụ thể trong từng công đoạn sản xuất, mang lại lợi ích thiết thực cả về kinh tế lẫn môi trường.

Nếu trước đây, phụ phẩm sau thu hoạch thường bị xem là thứ cần loại bỏ, thì nay nhiều nông hộ đã nhìn nhận chúng như một nguồn tài nguyên có giá trị. Cách tiếp cận này từng bước thay thế lối sản xuất khai thác, sử dụng rồi thải bỏ bằng việc tái sử dụng, tái chế và gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị tài nguyên.

Mô hình kinh tế tổng hợp của gia đình anh Lại Đức Thành, tổ dân phố Hòa Bình, xã Mường Ảng, cho thấy hiệu quả rõ nét hơn khi các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản được tổ chức trong cùng một hệ thống. Trên diện tích hơn 3,2ha, gia đình anh bố trí 1,7ha trồng cây ăn quả và cà phê, 1,5ha ao nuôi cá, cùng khu chăn nuôi gia súc, gia cầm rộng hơn 1.000m².

Quy mô sản xuất tương đối lớn nên cũng phát sinh lượng phụ phẩm và chất thải đáng kể. Để kiểm soát vấn đề này, gia đình anh Thành chú trọng xử lý chất thải ngay tại cơ sở, sử dụng men vi sinh trong xử lý môi trường ao nuôi và chất thải chăn nuôi. Đồng thời tận dụng nguồn hữu cơ đã qua xử lý phục vụ sản xuất trồng trọt. Đối với cây ăn quả, gia đình áp dụng quy trình VietGAP theo hướng không sử dụng phân bón hóa học, giảm phụ thuộc vào vật tư đầu vào.

Mô hình được xây dựng với sự đồng hành của Hội Nông dân xã Mường Ảng thông qua hoạt động hỗ trợ và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, giúp gia đình áp dụng các biện pháp canh tác, chăn nuôi phù hợp. Trung bình mỗi năm, gia đình anh Thành thu hoạch khoảng 6 tấn quả, 20 tấn cà phê tươi, 50 tấn cá thương phẩm và hơn 10 tấn lợn; tổng doanh thu đạt khoảng 4 tỷ đồng.

Điện Biên có điều kiện tự nhiên đa dạng, nhiều tiểu vùng sinh thái cùng hệ thống cây trồng, vật nuôi và nông sản đặc trưng. Đây là lợi thế để phát triển những mô hình nông nghiệp kết hợp, tận dụng nguồn phụ phẩm giữa các khâu sản xuất. Tuy nhiên, thói quen canh tác truyền thống vẫn còn phổ biến; sản xuất ở nhiều nơi còn nhỏ lẻ, phân tán, gây khó khăn cho việc thu gom, phân loại, xử lý và tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp. Nếu không được quản lý phù hợp, chất thải từ trồng trọt, chăn nuôi có thể gây ô nhiễm đất, nước, không khí, ảnh hưởng đến môi trường sống và chính hoạt động sản xuất của người dân.

Trong bối cảnh đó, nông nghiệp tuần hoàn với hướng đi tổ chức sản xuất theo chu trình, trong đó các nguồn phụ phẩm và chất thải được hạn chế phát sinh, xử lý, tái sử dụng phù hợp để tạo ra giá trị mới cần được quan tâm, thúc đẩy. Quyết định 540/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Phát triển khoa học và ứng dụng, chuyển giao công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đến năm 2030, nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tạo cơ sở để các địa phương đẩy mạnh đổi mới phương thức sản xuất, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm tác động tiêu cực đến môi trường.

Đối với Điện Biên, việc phát triển nông nghiệp tuần hoàn cần gắn với điều kiện thực tế của từng vùng sản xuất, từng nhóm cây trồng, vật nuôi và khả năng đầu tư của người dân. Với những hộ trồng trọt, việc tận dụng phụ phẩm sau thu hoạch làm phân hữu cơ hoặc vật liệu phủ đất có thể là bước khởi đầu phù hợp. Đối với các cơ sở chăn nuôi, cần chú trọng thu gom, xử lý chất thải, bảo đảm vệ sinh chuồng trại, áp dụng biện pháp an toàn sinh học và sử dụng các chế phẩm phù hợp.

Song song với đó, tỉnh tăng cường các biện pháp sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt, hướng tới xây dựng và phát triển nhãn hiệu “Phát thải thấp”. Mục tiêu xây dựng ít nhất 1 - 2 mô hình sản xuất trồng trọt giảm phát thải có khả năng nhân rộng, giảm ít nhất 15% tổng lượng phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt đến năm 2035 sẽ tạo thêm động lực để đổi mới quy trình sản xuất, sử dụng vật tư hiệu quả và nâng cao trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng quan tâm đến chất lượng, độ an toàn và tính bền vững của nông sản, sản xuất tuần hoàn còn mở ra cơ hội nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản Điện Biên. Lợi ích của nông nghiệp tuần hoàn đang được nông dân Điện Biên thể hiện bằng những kết quả cụ thể trong đời sống sản xuất. Việc tiết kiệm chi phí, kiểm soát tốt quy trình sản xuất và hạn chế ô nhiễm không chỉ mang lại lợi ích trước mắt cho người nông dân mà còn góp phần đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, tạo dựng hình ảnh nền nông nghiệp có trách nhiệm với môi trường và cộng đồng.

Bình Nguyên