Tỉnh Điện Biên đã huy động, lồng ghép các nguồn lực, ưu tiên đầu tư những công trình cấp nước phù hợp với điều kiện địa hình và nhu cầu thực tế của từng địa bàn, nhất là tại vùng nông thôn, vùng khó khăn. Trong đó, việc xây dựng các hệ thống cấp nước tự chảy được xem là giải pháp thiết thực, góp phần đưa nước sinh hoạt đến gần hơn với người dân ở những nơi chưa có điều kiện tiếp cận mạng lưới cấp nước tập trung.

Đơn cử, vừa qua UBND tỉnh phê duyệt tiếp nhận khoản viện trợ xây dựng 5 hệ thống mô hình cấp nước tự chảy cho người dân các bản: Khong Nưa, Phai Mướng, Phiêng Hin, Thín A, Thín B cũ (xã Chiềng Sinh) do Quỹ Y tế - Văn hóa - Giáo dục Việt Nam (VNHELP) tài trợ hơn 5,1 tỉ đồng. Thời gian thực hiện dự án kéo dài đến hết ngày 19/12/2026; nhà tài trợ sẽ xây dựng mới trọn bộ 5 công trình cấp nước tự chảy. Các hạng mục được đầu tư đồng bộ bao gồm: bể thu, bể lắng lọc, hệ thống đường ống dẫn và mạng lưới cấp nước trực tiếp đến các hộ dân, cũng như khu cấp nước chung của cộng đồng.

Với đặc thù địa hình miền núi chia cắt, dân cư phân tán, việc xây dựng, quản lý và vận hành công trình cấp nước tại nhiều địa bàn vẫn gặp khó khăn. Ở một số địa bàn vùng cao, người dân còn phụ thuộc vào nguồn nước khe, suối tự nhiên; vào mùa khô, tình trạng thiếu nước cục bộ vẫn xảy ra. Nhiều công trình được xây dựng từ lâu đã xuống cấp, bồi lắng, hư hỏng, ảnh hưởng đến khả năng trữ và cung cấp nước. Vì vậy, bên cạnh mở rộng mạng lưới, việc bảo đảm nguồn nước, nâng cao năng lực tích trữ, điều hòa và duy trì hoạt động ổn định của các công trình có ý nghĩa quan trọng.

Những năm qua, tỉnh từng bước tăng cường năng lực tích trữ, điều hòa nguồn nước thông qua hệ thống hồ chứa và công trình thủy lợi. Toàn tỉnh hiện có 15 hồ chứa thủy lợi đang khai thác, với tổng dung tích khoảng 69,34 triệu m³. Hiện nay Hồ chứa Huổi Trạng Tai đã hoàn thành, đưa vào vận hành với dung tích 2,506 triệu m³; ba hồ chứa cấp bách Hồng Khếnh, Pe Luông và Na Hươm được sửa chữa, nâng cấp với tổng kinh phí 100,822 tỷ đồng.

Cùng với đầu tư công trình tạo nguồn, hệ thống cấp nước được cải thiện theo hướng hiện đại, nâng cao hiệu quả vận hành. Tại Nhà máy nước Mường Nhé, các hạng mục bể trộn phản ứng, tấm lắng lamen được cải tạo, thay thế. Công ty Cổ phần Cấp nước Điện Biên đầu tư hệ thống giám sát trực tuyến chất lượng, lưu lượng, áp lực nước; bổ sung thiết bị theo dõi chất lượng nước đầu vào, đầu ra tại các nhà máy và lắp đặt thiết bị quan trắc chất lượng nước thô tại Nhà máy nước Điện Biên Phủ. Công tác bảo dưỡng, súc xả đường ống và mở rộng mạng lưới cũng được triển khai tại nhiều địa bàn. Việc kéo dài tuyến ống D315, mở rộng mạng lưới cấp nước tại Nà Hỳ, Sam Mứn, Thanh An... góp phần nâng cao khả năng cung cấp nước, từng bước đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dân.

Nếu mở rộng mạng lưới giúp nước sạch đến với nhiều hộ dân hơn thì kiểm soát chất lượng là điều kiện để nguồn nước thực sự an toàn. UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 33/2023/QĐ-UBND về Quy chuẩn kỹ thuật địa phương về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt; đồng thời triển khai các quy định, quy chuẩn của Bộ Y tế, trong đó có QCVN 01-1:2024/BYT và Thông tư số 52/2024/TT-BYT. Việc kiểm soát chất lượng được thực hiện thông qua theo dõi các chỉ tiêu kỹ thuật, lấy mẫu và kiểm nghiệm định kỳ hoặc đột xuất.

Theo định kỳ, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh lấy mẫu nước tại các nhà máy nước trên địa bàn tỉnh để phân tích các chỉ tiêu như màu sắc, mùi vị, độ đục, pH, hàm lượng clo dư và vi khuẩn E. coli. Kết quả cho thấy, các thông số được kiểm tra đều nằm trong giới hạn cho phép, không có chỉ tiêu vượt ngưỡng quy định.

Hiện nay, Công ty Cổ phần Cấp nước Điện Biên đang phục vụ gần 45.000 khách hàng, với mạng lưới cấp nước ngày càng được mở rộng, hoàn thiện. Phạm vi phục vụ không chỉ tập trung tại khu vực đô thị mà còn vươn tới nhiều xã, địa bàn xa trung tâm, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt ngày càng cao của người dân. Đến nay, toàn tỉnh có 1.030 công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn tập trung, cấp nước cho 96,89% số hộ dân nông thôn. Tại khu vực đô thị, tỷ lệ hộ gia đình sử dụng nước sạch theo quy chuẩn đạt 99,9%; tỷ lệ hộ gia đình nông thôn sử dụng nước sạch theo quy chuẩn đạt 20,01%.

Giai đoạn 2026 - 2030, Điện Biên xác định tiếp tục ưu tiên đầu tư công trình tạo nguồn, trữ nước đa mục tiêu và hệ thống cấp nước sinh hoạt, nhất là tại vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới và những nơi thường xuyên thiếu nước. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% hộ gia đình thành thị được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn; phấn đấu 55% hộ gia đình nông thôn được sử dụng nước sạch đạt tiêu chuẩn theo quy chuẩn địa phương, ưu tiên vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Cùng với đó, Công ty Cổ phần Cấp nước Điện Biên đặt mục tiêu nâng sản lượng nước sản xuất từ 7,647 triệu m³ năm 2026 lên 8,561 triệu m³ năm 2031; sản lượng nước thương phẩm tăng từ 6,5 triệu m³ lên 7,461 triệu m³, đồng thời giảm tỷ lệ thất thoát nước xuống còn 13,8%.

Ông Phạm Quang Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Cấp nước Điện Biên cho biết, để thực hiện các mục tiêu, tỉnh định hướng huy động đa dạng nguồn lực, từ ngân sách Trung ương, vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), vốn vay ưu đãi đến các nguồn hợp pháp khác. Đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên nước. Việc hiện đại hóa hệ thống quan trắc, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và nâng cao hiệu quả điều hành được kỳ vọng giúp quản lý nguồn nước chủ động, hiệu quả hơn.

Mở rộng mạng lưới, nâng cao chất lượng nước không chỉ là nhiệm vụ phát triển hạ tầng mà còn là hành trình cải thiện chất lượng dân sinh, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.