Mường Mùn là xã vùng cao còn nhiều khó khăn. Địa bàn rộng, địa hình chia cắt, độ dốc lớn, đất sản xuất phân tán, trong khi quy mô sản xuất chủ yếu ở hộ gia đình, dựa nhiều vào kinh nghiệm và điều kiện tự nhiên. Việc ứng dụng khoa học - kỹ thuật hạn chế; liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ chưa chặt chẽ, chưa hình thành nhiều chuỗi giá trị bền vững. Nguồn lực đầu tư cho sản xuất và xây dựng nông thôn mới chưa đáp ứng yêu cầu thực tế; hạ tầng tại một số bản vùng cao chưa được cải thiện. Đây là những trở ngại không nhỏ trong hành trình giảm nghèo bền vững của địa phương. 

Chính vì thế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, giảm nghèo bền vững, nhiều hộ dân trên địa bàn xã Mường Mùn đã mạnh dạn thay đổi cách nghĩ, cách làm, lựa chọn những cây trồng có lợi thế để đầu tư lâu dài.

Hộ gia đình ông Quàng Văn Vượng, bản Ta Pao đang phát triển hơn 2,5ha cây cà phê xen mắc ca. Trong đó, 8.100 cây cà phê được trồng từ năm 2025 từ nguồn hạt giống Nhà nước hỗ trợ, gia đình tự ươm và trồng tập trung; 600 cây mắc ca được gia đình ông trồng từ năm 2023 và năm nào cũng mở rộng diện tích. Nhờ tập trung chăm sóc, diện tích cây trồng mới sinh trưởng khá tốt. Một số cây mắc ca bắt đầu cho quả bói, mở ra kỳ vọng về nguồn thu mới cho gia đình.

Ông Quàng Văn Vượng cho biết: Chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang đầu tư cây trồng chủ lực không chỉ thay đổi giống cây mà còn thay đổi tư duy sản xuất. Nhận thức điều đó, khi trồng cây mắc ca và cà phê, gia đình xác định là những loại cây cần thời gian kiến thiết cơ bản; nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, hình thành vùng nguyên liệu và có đầu ra ổn định, sẽ tạo nguồn thu lâu dài.

Lãnh đạo xã Mường Mùn kiểm tra vườn mẫu mắc ca, cà phê.

Xác định mắc ca và cà phê là hai cây trồng chủ lực, có khả năng tạo giá trị kinh tế cao, xã Mường Mùn tập trung quy hoạch, mở rộng vùng sản xuất theo điều kiện đất đai, khí hậu, độ cao phù hợp. Cùng với tăng diện tích, xã chú trọng ứng dụng khoa học - kỹ thuật, cơ giới hóa và công nghệ cao vào sản xuất, chế biến, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm.

Định hướng của xã là phát triển nông nghiệp theo hướng sạch, an toàn, hữu cơ; không sử dụng thuốc trừ cỏ, từng bước tạo sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP, OCOP, có truy xuất nguồn gốc, thương hiệu rõ ràng và đủ điều kiện xuất khẩu. Địa phương khuyến khích hình thành các hợp tác xã, tổ hợp tác, xây dựng liên kết giữa doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân để thống nhất quy trình kỹ thuật, nâng chất lượng và bảo đảm đầu ra.

Theo ông Trần Trung Kiên, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Mùn: Năm 2026 xã được giao trồng mới 400ha cà phê và 400ha mắc ca. Tuy nhiên, với quyết tâm khai thác tốt tiềm năng đất đai, ngay từ đầu năm, xã chủ động đặt mục tiêu trồng mới 1.142ha cà phê, gấp gần 3 lần chỉ tiêu tỉnh giao; phấn đấu trồng 424,41ha mắc ca, vượt kế hoạch được giao. Đến nay, toàn xã đã trồng được trên 1.027ha cà phê; trên 297ha mắc ca. Những con số trên cho thấy quyết tâm của Mường Mùn trong việc hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung.

Không chỉ mở rộng diện tích, xã Mường Mùn hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chế biến sâu, từng bước xây dựng thương hiệu “Mắc ca Mường Mùn”, “Cà phê Mường Mùn” trở thành sản phẩm đặc sản, nâng cao giá trị nông sản địa phương. Đây cũng là hướng đi nhằm khắc phục những hạn chế của sản xuất nông nghiệp trước đây khi quy mô nhỏ lẻ, thiếu liên kết và phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Khi người dân cùng tham gia vùng nguyên liệu, áp dụng chung quy trình sản xuất và kết nối với doanh nghiệp, giá trị sản phẩm sẽ không chỉ nằm ở diện tích gieo trồng mà còn được nâng lên qua chế biến, xây dựng thương hiệu và thị trường tiêu thụ.

Vườn mẫu mắc ca, cà phê tại xã Mường Mùn sinh trưởng, phát triển tốt.

Hiện nay, toàn xã còn 36% hộ nghèo, 9,7% hộ cận nghèo. Mục tiêu đến năm 2030 xã Mường Mùn phấn đấu thu nhập bình quân đầu người đạt 50 triệu đồng/năm, tăng 51% so với năm 2025; tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống dưới 20%, cơ bản đạt chuẩn nông thôn mới.

Để hiện thực hóa mục tiêu đề ra, diện tích cà phê, mắc ca hôm nay được kỳ vọng trở thành nền tảng cho nền nông nghiệp hàng hóa hiệu quả hơn. Khi cây trồng chủ lực thực sự bén rễ, đi cùng khoa học - kỹ thuật, liên kết sản xuất và chế biến, giá trị của đất đai sẽ được đánh thức, tạo thêm sinh kế, tăng thu nhập và mở ra hướng giảm nghèo bền vững cho người dân vùng cao.

Đức Kiên