Cây dứa được xã Na Sang lựa chọn trên cơ sở khai thác lợi thế đất đai, điều kiện tự nhiên, khí hậu phù hợp, thuận lợi cho cây dứa sinh trưởng, phù hợp để nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp. Do đó nhiều diện tích trồng ngô, sắn kém hiệu quả trước đây đã dần được người dân chuyển đổi sang trồng dứa. Để phát huy lợi thế về trồng dứa, Đảng bộ xã Na Sang đã cụ thể hóa định hướng phát triển cây dứa trong Nghị quyết số 09 về phát triển nông - lâm nghiệp giai đoạn 2026 - 2030, xác định xây dựng vùng nguyên liệu tập trung là một trong những hướng đi quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân.
Đến nay, toàn xã có trên 380ha dứa, tập trung nhiều ở các bản Na Sang, Co Đứa, Sa Lông 1, Sa Lông 2, Hin 1... Diện tích dứa tăng qua từng năm cho thấy cây trồng này ngày càng có vị trí rõ nét trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp của địa phương.
Dứa Na Sang có vị ngọt, mọng nước, được thị trường ưa chuộng. Các phương tiện vào tận vùng sản xuất thu mua giúp người dân giảm đáng kể chi phí vận chuyển, công sức thu hoạch. Thời điểm đầu vụ, giá bán trung bình 12.000 – 15.000 đồng/kg, chính vụ từ 8.000 - 12.000 đồng/kg. Trừ chi phí, mỗi héc ta dứa có thể cho lợi nhuận hơn 200 triệu đồng. Hiệu quả này tạo động lực để người dân mạnh dạn đầu tư, từng bước thay đổi tư duy sản xuất.
Để khai thác hiệu quả, bền vững, người dân xã Na Sang đã thay đổi tư duy sản xuất, chú trọng hơn đến kỹ thuật, thời vụ và chất lượng sản phẩm. Bà con chủ động phân bổ thời vụ, tạo nguồn sản phẩm liên tục bằng cách sản xuất rải vụ, trồng gối lứa, luân phiên thời điểm xuống giống và thu hoạch. Cách làm này góp phần giảm áp lực thu hoạch, vận chuyển và tiêu thụ khi vào chính vụ, đồng thời tạo điều kiện duy trì giá bán.
Hợp tác xã Dứa Na Sang giữ vai trò là một trong những đầu mối liên kết sản xuất, tiêu thụ lớn trên địa bàn. Thành lập năm 2017, đến nay HTX đã phát triển khoảng 320ha với gần 70 thành viên. Quy mô vùng nguyên liệu lớn giúp HTX có điều kiện tập hợp sản phẩm, đồng thời tạo mối liên kết giữa người dân với thị trường. Theo ông Lê Thanh Tâm, Giám đốc Hợp tác xã Dứa Na Sang, để duy trì nguồn cung, nhất là trong thời điểm chính vụ, HTX liên kết với các hộ trồng dứa chủ động nguyên liệu đầu vào; đồng thời kết nối với các đơn vị thu mua, doanh nghiệp chế biến nông sản ngoài tỉnh. HTX đầu tư xe tải phục vụ vận chuyển nông sản. Việc chủ động phương tiện cùng với tổ chức thu mua tại vùng sản xuất giúp quá trình vận chuyển được thuận lợi hơn, giảm bớt khâu trung gian và tạo điều kiện đưa sản phẩm đến thị trường nhanh hơn.
Sự đồng hành của chính quyền đã tạo thêm nguồn lực để
người dân Na Sang phát triển cây dứa. Từ nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc
gia, hơn 9 tỷ đồng đã được giải ngân hỗ trợ giống, vật tư và các điều kiện phục
vụ sản xuất cho hàng trăm hộ dân. Riêng Dự án Liên kết sản xuất và tiêu thụ dứa
Queen đã hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo phát triển 11ha dứa theo mô hình liên kết
chuỗi. Nguồn lực hỗ trợ đã góp phần giúp người dân có điều kiện chuyển đổi những
diện tích ngô, sắn kém hiệu quả sang trồng dứa.
Liên kết tiêu thụ được củng cố đã tạo thêm niềm tin cho người dân. Tuy nhiên, khi đặt mục tiêu mở rộng vùng dứa lên 1.200 - 1.500ha vào năm 2030, Na Sang cũng đứng trước yêu cầu phải nâng tầm toàn bộ chuỗi sản xuất. Diện tích tăng gấp nhiều lần hiện nay đồng nghĩa với sản lượng tăng mạnh, đòi hỏi thị trường tiêu thụ, năng lực thu mua, vận chuyển và chế biến cũng phải được mở rộng tương ứng.
Vấn đề chính quyền địa phương nhìn nhận trong quá trình triển khai chủ trương phát triển vùng nguyên liệu. Vừa qua, UBND xã đã làm việc với Hợp tác xã Dứa Na Sang để đánh giá tình hình sản xuất, lắng nghe những khó khăn, vướng mắc và thống nhất giải pháp phát triển vùng nguyên liệu trên địa bàn.
Những khó khăn trong sản xuất, thu mua và tiêu thụ dứa đã được nhìn nhận. Từ vấn đề đầu ra, giá cả và thời gian thanh toán, việc mở rộng vùng nguyên liệu cũng đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, trong khi khả năng tiếp cận vốn của một bộ phận người dân còn hạn chế. Một số hộ gặp khó khăn về thủ tục, hồ sơ liên quan đến đất đai để có cơ sở tiếp cận nguồn vốn tín dụng. Những vấn đề này cho thấy muốn vùng nguyên liệu phát triển ổn định, việc quy hoạch vùng trồng, bố trí thời vụ, củng cố các đầu mối liên kết, nâng cao năng lực của HTX và tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong thu mua, chế biến.
Theo ông Nguyễn Trường Giang, Bí thư Đảng ủy xã Na Sang, địa phương xác định sẽ tiếp tục đồng hành cùng HTX và người dân trong quá trình tổ chức sản xuất, ưu tiên hỗ trợ những khâu ban đầu mà người dân và HTX còn khó khăn. Xã cũng vận động, hướng dẫn các nhóm hộ có điều kiện thành lập thêm khoảng 2 HTX dứa trên địa bàn, qua đó tạo thêm các đầu mối liên kết sản xuất, mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cao năng lực thu mua và tiêu thụ sản phẩm.
Cùng với phát triển các đầu mối liên kết, Na Sang định hướng mở rộng vùng nguyên liệu tại những khu vực có điều kiện thuận lợi, nhất là dọc các trục quốc lộ. Địa phương đã hoàn thành quy hoạch vùng trồng, đồng thời xác định việc kiểm soát diện tích phải gắn với khả năng tiêu thụ.
Song song với mở rộng diện tích, việc nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu cũng được đặt ra. Quả dứa Na Sang đã được tỉnh phê duyệt bản đồ địa lý tương ứng với vùng mang nhãn hiệu tập thể, tạo cơ sở để nâng cao giá trị, nhận diện sản phẩm và từng bước xây dựng ngành hàng bền vững. Kết hợp tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật, hướng dẫn người dân nâng cao chất lượng sản phẩm, tổ chức sản xuất hợp lý và từng bước chuẩn hóa quy trình canh tác
Để hiện thực hóa mục tiêu mở rộng vùng trồng, địa phương cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn, đất đai, kỹ thuật; củng cố hợp tác xã; mở rộng liên kết với doanh nghiệp và thị trường; đồng thời kiểm soát tốt quy mô vùng trồng để bảo đảm cân đối giữa sản xuất và tiêu thụ.
Màu xanh của những ruộng dứa đang phủ rộng trên các triền đồi Na Sang cũng là màu xanh của một hướng sản xuất mới. Nếu các mắt xích từ vùng nguyên liệu, kỹ thuật, vốn, hợp tác xã, doanh nghiệp đến thị trường tiếp tục được củng cố, mục tiêu mở rộng diện tích sẽ tạo nền tảng để hình thành vùng dứa hàng hóa tập trung lớn, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương.
Bình Nguyên