Nâng chất lượng vùng nguyên liệu
Hiện nay, tỉnh Điện Biên có 21.859,24ha cà phê, trong đó diện tích cho sản phẩm khoảng 6.052,18ha, sản lượng cà phê nhân ước đạt 8.500 tấn. Quy mô vùng nguyên liệu ngày càng mở rộng tạo dư địa lớn cho phát triển ngành hàng cà phê, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý chất lượng vườn cây, tổ chức sản xuất và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường.
Điện Biên chủ yếu trồng cà phê chè Arabica, trong đó giống Catimor F6 chiếm tỷ trọng lớn, còn lại là các giống TN1, TN2, THA1. Nhằm chủ động nguồn nhân giống có chất lượng, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã công nhận 1.497 cây đầu dòng cà phê chè Catimor và 5 vườn cây đầu dòng với tổng diện tích 11,489ha, gồm 40.200 cây. Đây là cơ sở quan trọng phục vụ trồng mới, cải tạo và tái canh, từng bước nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu.
Đánh giá về tiềm năng phát triển cà phê tại Điện Biên, bà Đinh Thị Tiếu Oanh, Trưởng bộ môn Cây Công nghiệp, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên cho rằng: Điện Biên có lợi thế về điều kiện địa lý, thổ nhưỡng và khí hậu để phát triển cà phê chất lượng cao, cà phê đặc sản, tạo dựng thương hiệu riêng. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, cần tiếp tục cải thiện chất lượng giống, nâng cao chất lượng sản phẩm.
Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là minh bạch nguồn gốc sản phẩm, nhất là trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc và bảo vệ tài nguyên rừng. Năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, tổ chức Forest Trends và FAO tại Việt Nam triển khai các hoạt động nâng cao năng lực về Quy định Chuỗi cung ứng không gây mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), ứng dụng Open Foris Ground và xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng, trước mắt tập trung vào ngành hàng cà phê. Đến nay, tỉnh đã tổ chức 9 lớp tập huấn với 314 lượt học viên; các địa phương bước đầu đã thu thập, số hóa và cập nhật thông tin trên hệ thống được 3.767 lô trồng, tổng diện tích 2.242,9ha cà phê.
Đối với cà phê, EUDR yêu cầu nguyên liệu không được sản xuất trên đất bị chuyển đổi từ rừng sang mục đích nông nghiệp sau ngày 31/12/2020, đồng thời phải tuân thủ pháp luật liên quan của nước sản xuất và đáp ứng yêu cầu thẩm định theo quy định. Vì vậy, dữ liệu vùng trồng phải đầy đủ, chính xác, có thể kiểm chứng; được đối chiếu với dữ liệu đất đai, rừng và kết nối với hồ sơ sản xuất, thu mua, chế biến, lô hàng.
Đây không chỉ là yêu cầu đối với hoạt động xuất khẩu mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực quản lý, tổ chức sản xuất và xây dựng uy tín cho ngành hàng cà phê. Khi từng vùng trồng, từng lô sản phẩm được quản lý minh bạch, người sản xuất và doanh nghiệp có thêm cơ sở chứng minh chất lượng, nguồn gốc, từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng có yêu cầu cao.
Gia tăng giá trị thương hiệu
Cùng với chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng cao năng lực chế biến được xác định là khâu quan trọng để gia tăng giá trị cà phê Điện Biên. Hiện trên địa bàn tỉnh có 7 doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở tham gia thu mua, chế biến, kinh doanh cà phê. Một số đơn vị đã đầu tư dây chuyền khép kín, nhà màng, sân phơi; từng bước phát triển các phương pháp chế biến khô, bán khô và sản phẩm rang xay, hòa tan, phin giấy, cà phê ủ lạnh.
Toàn tỉnh hiện có 2 chuỗi cà phê được cấp giấy xác nhận về cung ứng thực phẩm an toàn; 2 đơn vị được chứng nhận HACCP. Đối với sản phẩm OCOP, có 10 sản phẩm cà phê được công nhận, gồm 6 sản phẩm 3 sao và 4 sản phẩm 4 sao. Đặc biệt, cà phê Mường Ảng đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý. Đến nay, có 4 tổ chức, cá nhân được ghi nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý, gồm: Công ty TNHH Hải An, Cơ sở chế biến cà phê Hà Chung, HTX Sản xuất và chế biến cà phê Chị Em và HTX Minh Duy. Đây là lợi thế quan trọng để địa phương phát huy giá trị sản phẩm, xây dựng uy tín và mở rộng thị trường.
Xã Mường Ảng có vùng trồng cà phê tập trung lớn với diện tích hơn 2.100ha. Hiện nay, các doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất, chú trọng kiểm soát chất lượng từ khâu thu hái đến chế biến. Ông Lường Văn Thoan, Phó Giám đốc HTX Sản xuất và chế biến cà phê Chị Em cho biết: Để nâng tầm thương hiệu cà phê Mường Ảng, HTX chú trọng thu mua nguyên liệu tại địa bàn, bảo đảm 100% quả chín, đồng thời đầu tư dây chuyền công nghệ, máy móc để chế biến thành phẩm.
Một điểm nhấn mới trong phát triển ngành hàng cà phê ở Điện Biên là dự án Nhà máy chế biến sâu cà phê Detech Điện Biên vừa mới động thổ tại xã Mường Ảng. Dự án do Công ty Cổ phần Cà phê Detech Điện Biên đầu tư, có diện tích 12,752ha, tổng mức đầu tư 100 tỷ đồng. Theo kế hoạch, nhà máy có công suất chế biến khoảng 5.000 tấn cà phê và 7.000 tấn hạt mắc ca mỗi năm. Các sản phẩm dự kiến gồm cà phê nhân xanh, cà phê thóc, cà phê đặc sản, cà phê rang xay, chè Cascara và các sản phẩm chiết xuất từ phụ phẩm cà phê. Dự án hướng tới hình thành cơ sở chế biến gắn với vùng nguyên liệu, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng của cà phê, mắc ca và từng bước hình thành chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản tại địa phương.
Bà Lê Thị Hằng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Cà phê Detech Điện Biên cho biết: Doanh nghiệp sẽ tổ chức các đội ngũ chuyên gia đào tạo, tập huấn người dân về canh tác bền vững; định vị, truy xuất nguồn gốc từng mảnh vườn cà phê. Qua đó, khi xuất khẩu, doanh nghiệp có thể cung cấp thông tin minh bạch cho khách hàng, hình thành chuỗi cung ứng giá trị bền vững, đưa cà phê Arabica Mường Ảng đến với thị trường quốc tế.
Tỉnh Điện Biên định hướng phát triển vùng trồng phù hợp với điều kiện sinh thái, đất đai, nguồn nước và khả năng tiêu thụ; khuyến khích canh tác nông - lâm kết hợp, sử dụng thảm phủ, phân hữu cơ và tưới tiết kiệm ở những nơi có điều kiện. Phát huy vai trò của doanh nghiệp trong kết nối thị trường, đầu tư vùng nguyên liệu và nâng cao năng lực hợp tác xã trong tổ chức sản xuất, cung ứng dịch vụ, kiểm soát chất lượng.
Ông Phạm Đình Lai, Chi cục trưởng Chi cục Nông nghiệp (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Thời gian tới, Chi cục sẽ hướng dẫn, đôn đốc các địa phương phát triển, quản lý vùng nguyên liệu; phối hợp quản lý chất lượng giống, chuyển giao kỹ thuật, chuẩn hóa và cập nhật dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc, hỗ trợ kết nối sản xuất với chế biến, tiêu thụ. Đồng thời, Chi cục cũng phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan hướng dẫn địa phương chuẩn bị các điều kiện đáp ứng EUDR.
Từ lợi thế vùng nguyên liệu đến những bước chuyển trong tổ chức sản xuất, chế biến và xây dựng chuỗi liên kết, cà phê Điện Biên đang từng bước nâng cao giá trị, sức cạnh tranh và phát triển bền vững.