Nếu coi công nghệ là “đòn bẩy”, thì nhân lực chính là “chìa khóa” để đòn bẩy ấy phát huy hiệu quả. Nhưng thực tế Điện Biên đang thiếu hụt nhân lực cho nông nghiệp công nghệ cao về cả số lượng và chất lượng. Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Tỉnh đang thiếu đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật chuyên sâu về nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, công nghệ số, tự động hóa để nghiên cứu, thiết kế, chuyển giao và hướng dẫn vận hành các mô hình; thiếu cán bộ quản lý, quản trị sản xuất và quản trị chuỗi giá trị có kiến thức tổng hợp về thị trường, tiêu chuẩn chất lượng và tổ chức sản xuất hiện đại.

Cụ thể, tại cấp tỉnh, đội ngũ cán bộ ngành nông nghiệp được đào tạo cơ bản nhưng thiếu cán bộ được đào tạo chuyên sâu về nông nghiệp công nghệ cao. Ở cấp xã, bình quân mỗi xã chỉ có khoảng 3 - 5 cán bộ nông nghiệp, khuyến nông, chủ yếu là kiêm nhiệm, năng lực chuyển giao công nghệ còn hạn chế. Lực lượng lao động trực tiếp chủ yếu là lao động phổ thông, chưa được đào tạo bài bản. Công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn được triển khai hằng năm song phần lớn vẫn tập trung vào các nghề truyền thống, chưa đáp ứng yêu cầu của sản xuất nông nghiệp hiện đại. Thực tế này là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến việc ứng dụng và nhân rộng các mô hình nông nghiệp công nghệ cao trên địa bàn tỉnh còn gặp nhiều khó khăn, thiếu tính bền vững.

Tại Công ty Cổ phần Thương mại Xuất nhập khẩu Điện Biên, doanh nghiệp đang phát triển trang trại hơn 5ha trồng các loại rau, quả như táo lê, cam, bưởi, ổi và rau theo mùa. Công ty đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt, nhà màng, sản xuất theo hướng hữu cơ, sử dụng phân bón hữu cơ, bẫy côn trùng và các biện pháp sinh học thay thế thuốc bảo vệ thực vật. Trang trại hiện có 20 người lao động làm việc thường xuyên. Theo ông Nguyễn Phú Đỏ, Giám đốc Công ty, kỹ sư nông nghiệp được Công ty tuyển chọn kỹ càng, thường xuyên phải cập nhật, học hỏi; nhưng với một số quy trình mới, Công ty phải mời kỹ thuật, kỹ sư từ nơi khác về đào tạo. Đối với lao động phổ thông, được tuyển dụng là người bản địa, trước đây sản xuất nông nghiệp truyền thống, mang tư duy cũ, nên để thay đổi thói quen, nếp nghĩ, cách làm và kỷ luật lao động, công ty phải tổ chức đào tạo trong thời gian dài. “Từ việc vận hành hệ thống tưới, thực hiện các bước canh tác, chăm sóc cây trồng theo đúng quy trình kỹ thuật, để một lao động bản địa có thể làm việc đáp ứng yêu cầu nông nghiệp hiện đại, trung bình mất khoảng hai năm. Trước biến động của thời tiết, khí hậu, để đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng, Công ty phải liên tục đầu tư về cơ sở vật chất, quy trình kỹ thuật và đào tạo, cập nhật kỹ thuật mới cho người lao động” - ông Nguyễn Phú Đỏ cho biết thêm.

Với tình hình trên, để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới và thực hiện các mục tiêu của Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh - thông minh - bền vững giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến 2035, tỉnh cần xây dựng đội ngũ nhân lực theo hướng từng bước, phù hợp và có lộ trình rõ ràng, không chạy theo mô hình công nghệ cao phức tạp, tốn kém. Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nhận định: “Trước mắt, cần tập trung hình thành đội ngũ cán bộ quản lý và cán bộ kỹ thuật nòng cốt, có hiểu biết thực tiễn, đủ khả năng tiếp nhận, làm chủ và hướng dẫn áp dụng các công nghệ phù hợp với điều kiện địa phương”.

Việc phát triển nhân lực cần gắn với quá trình triển khai các mô hình cụ thể, vừa làm vừa học, kết hợp với sự hỗ trợ của các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và tổ chức khoa học - công nghệ, qua đó từng bước xây dựng năng lực nội tại, giảm dần sự phụ thuộc và tạo nền tảng bền vững. Song song với đó, người dân cần được hướng dẫn, tập huấn trực tiếp, tập trung vào thay đổi tập quán sản xuất, tuân thủ quy trình kỹ thuật; khuyến khích tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã và liên kết với doanh nghiệp để tiếp cận công nghệ, thị trường và dịch vụ kỹ thuật. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong nông nghiệp thông qua đào tạo kỹ năng số cơ bản, ứng dụng cơ sở dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý và kết nối thị trường...

Theo Nghị quyết số 11-NQ/TU, đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu phát triển 50.000ha vùng trồng được xây dựng cơ sở dữ liệu và quản lý bằng công nghệ số; trong đó, 300ha ứng dụng công nghệ cao theo hướng sản xuất nông nghiệp thông minh. Để hiện thực hóa mục tiêu này, đầu tư cho nhân lực cần được coi là giải pháp then chốt, lâu dài - nền tảng để nông nghiệp công nghệ cao ở Điện Biên phát triển bền vững trong những năm tới.