Khai mở tiềm năng mặt nước
Điện Biên nằm ở thượng nguồn của ba hệ thống sông lớn gồm sông Đà, sông Mã và sông Mê Kông, với tổng diện tích lưu vực khoảng 9.500km2. Cùng với hệ thống sông suối dày đặc và 13 hồ chứa thủy lợi, địa phương sở hữu nguồn tài nguyên mặt nước phong phú, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển nuôi trồng thủy sản. Hiện toàn tỉnh có gần 90 cơ sở nuôi cá lồng bè với khoảng 570 ô lồng, tổng thể tích nuôi hơn 70.000m3. Diện tích nuôi trồng thủy sản đạt gần 2.800ha, tăng hơn 4% so với năm 2020; sản lượng thủy sản thu hoạch mỗi năm đạt trên 5.000 tấn. Những con số ấy cho thấy nuôi cá lòng hồ đang dần trở thành hướng phát triển kinh tế nhiều triển vọng ở Điện Biên.
Trên lòng hồ Loọng Luông, xã Mường Phăng, những lồng cá nối nhau trải dài trên mặt nước phẳng lặng. Nguồn nước trong, nhiệt độ phù hợp đã tạo điều kiện để người dân mạnh dạn đưa nhiều giống cá mới vào nuôi thử nghiệm, trong đó có cá nheo Mỹ - đối tượng nuôi đang cho hiệu quả kinh tế khá cao. Theo mô hình được các cơ quan chuyên môn phối hợp triển khai từ năm 2023, cá giống được ươm trong ao trước khi chuyển ra nuôi thương phẩm trong lồng bè. Sau khoảng 20 tháng, từ 20 lồng nuôi có thể thu sản lượng cá đạt từ 60 - 70 tấn, cao hơn so với mô hình nuôi truyền thống.
Ông Trần Bá Quảng, Giám đốc HTX Tân Tiến cho biết: “Sau khoảng 20 tháng nuôi, tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật, cá phát triển rất tốt, chưa xảy ra dịch bệnh. Cá có khả năng thích nghi cao, ngoài thức ăn công nghiệp có thể tận dụng thêm ngô, sắn, phù hợp với điều kiện nuôi ở Điện Biên”.
Không chỉ các HTX, nhiều hộ dân mạnh dạn đầu tư phát triển mô hình nuôi cá lồng bè. Anh Vàng A Chỉa, bản Loọng Nghịu, xã Mường Phăng chia sẻ: “Hiệu quả kinh tế khá cao. Nước ở đây lạnh nên thịt cá chắc, ăn ngon. Cá nheo tuy không quá to nhưng chất lượng tốt hơn nhiều loại cá khác. Gia đình cũng muốn mở rộng thêm mô hình”.
Tại lòng hồ Hồng Khếnh, xã Thanh Nưa, HTX Hải Hà là một trong những đơn vị tiên phong nuôi cá lồng bè từ năm 2014. Từ hơn 10 lồng ban đầu, đến nay HTX đã mở rộng lên hơn 40 lồng với tổng diện tích trên 2.000m2, nuôi các giống cá có giá trị kinh tế như cá diêu hồng, cá trắm, cá rô phi đơn tính. Ông Nguyễn Khang Mừng, Giám đốc HTX Hải Hà cho biết: “Sản lượng cá hằng năm đạt khoảng 70 - 80 tấn. Kinh nghiệm lớn nhất là chọn giống tốt, giữ môi trường nước sạch và kết hợp thêm rau, củ quả, lá cây thuốc để phòng bệnh cho cá”.
Giữ màu nước xanh nuôi cá bền vững
Sự phát triển nhanh của mô hình nuôi cá lồng bè đang mang lại nguồn thu ổn định cho nhiều hộ dân, song cũng đặt ra áp lực không nhỏ đối với môi trường nước lòng hồ. Theo thống kê, diện tích nuôi trồng thủy sản toàn tỉnh năm 2025 tăng gần 112ha so với năm 2020, kéo theo số lượng lồng bè ngày càng nhiều. Nếu không kiểm soát tốt, lượng thức ăn dư thừa và chất thải từ cá sẽ tích tụ dưới đáy hồ, gây ô nhiễm nguồn nước, làm phát sinh dịch bệnh và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thủy sản. Bởi vậy, cùng với mở rộng quy mô, yêu cầu bảo vệ môi trường đang trở thành bài toán cần giải quyết đối với nuôi cá lòng hồ.
Tại khu vực nuôi cá lòng hồ, ngành chuyên môn thường xuyên hướng dẫn người dân lựa chọn vị trí đặt lồng phù hợp, duy trì mật độ nuôi hợp lý, sử dụng thức ăn đạt chuẩn và vệ sinh lồng bè định kỳ. Nhờ đó, nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường nước đã từng bước thay đổi. Ông Nguyễn Khang Mừng, Giám đốc HTX Hải Hà chia sẻ: “Trước đây thiếu thiết bị hỗ trợ nên có thời điểm cá chết hàng loạt do thiếu oxy. Hiện nay gia đình đã đầu tư máy sục khí để tăng oxy trong nước. Sau mỗi vụ nuôi, lồng lưới đều được tháo ra vệ sinh, phơi khô và sát khuẩn bằng nước vôi trước khi nuôi lại. Đặc biệt, chúng tôi không sử dụng hóa chất để xử lý nước trong lồng bè”.
Không chỉ thay đổi trong kỹ thuật nuôi, nhiều hộ dân dần từ bỏ những thói quen gây hại cho môi trường như xả trực tiếp rác thải xuống lòng hồ hay lạm dụng hóa chất cấm. Những chuyển biến ấy đang góp phần giữ cho mặt hồ xanh trong, tạo nền tảng để nuôi cá lòng hồ phát triển lâu dài. Giữa mênh mang sóng nước, những lồng cá hôm nay không chỉ là nơi ươm mầm sinh kế, mà còn cho thấy người dân Điện Biên đang học cách hài hòa giữa phát triển kinh tế và gìn giữ môi trường. Bởi với nuôi cá lòng hồ, giữ được màu nước xanh cũng chính là giữ tương lai cho chính mình.