Việc phát triển nông nghiệp bền vững phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như: Khí hậu, thổ nhưỡng, kỹ thuật, thị trường… Tại xã Mường Phăng, trước đây sản xuất của người dân chủ yếu trồng trọt tự phát, nhỏ lẻ dẫn đến khó khăn khi tiêu thụ, khó hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Đồng thời, việc áp dụng khoa học, kỹ thuật trong canh tác, chăm sóc cây trồng còn nhiều hạn chế nên chất lượng sản phẩm thu hái không đều. Chính điều này kìm hãm chuyển dịch cơ cấu cây trồng tại địa phương.

Những năm trở lại đây, chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại Mường Phăng đã đạt những kết quả tích cực. Nhiều loại cây ăn quả ngắn ngày, dài ngày, cây công nghiệp, dược liệu có giá trị được trồng, mở rộng diện tích. Trong đó, xây dựng hệ sinh thái cà phê đa tầng là hướng tiếp cận mới, mang tính tổng thể.

Mô hình được thiết kế với nhiều tầng sinh thái gồm tầng vươn cao (cây hương đỏ, cẩm lai, giáng hương) nhằm điều hòa khí hậu, che bóng; tầng trung là cây dược liệu (hoa hòe, bồ hòn, nhàu); tầng chủ lực (cà phê arabica) với giá trị kinh tế cao, thu hoạch dài hạn; tầng phủ mặt đất (gừng, địa liền, cỏ lạc dại, cỏ stylo) tạo thu nhập ngắn hạn, cải tạo đất. Các tầng sinh thái được bố trí trên cùng một diện tích và có sự hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình sinh trưởng. Qua đó, duy trì cân bằng hệ sinh thái, lấy ngắn nuôi dài, tận dụng tối đa ánh sáng, độ ẩm, dinh dưỡng trong đất, tạo chuỗi giá trị đa dạng, bền vững theo thời gian.

Ông Trịnh Doãn Hoàng, Trưởng phòng Kinh tế xã Mường Phăng cho biết: Thời gian qua, để phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững, chính quyền địa phương đã mở các lớp tập huấn, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận với các doanh nghiệp, hợp tác xã nông nghiệp, nhất là các đơn vị có kinh nghiệm trong sản xuất hữu cơ. Qua đó nhằm liên kết, thay đổi tập quán canh tác của người dân, thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị sản phẩm. Mô hình hệ sinh thái cà phê đa tầng được đánh giá phù hợp với điều kiện tự nhiên tại địa phương, khai thác tối đa thế mạnh sẵn có. Thời điểm hiện tại, xã đã phối hợp cùng HTX Linh Quang tuyên truyền, phổ biến và liên kết giữa HTX và người dân bản Huổi Hẹ, Nậm Khẩu Hú, từng bước giúp bà con tiếp cận, thay đổi tập quán canh tác.

Nậm Khẩu Hú là bản vùng cao với 32 hộ dân đồng bào dân tộc Mông. Do đặc thù địa hình, tại Nậm Khẩu Hú gần như không có ruộng lúa nước, cây trồng chủ yếu là rong riềng, ngô, sắn và lúa nương một vụ kém hiệu quả. Vài năm trở lại đây, nhận thấy giá trị kinh tế cao do cà phê mang lại, các hộ dân bản Nậm Khẩu Hú dần chuyển đổi sang trồng cà phê. Thời điểm hiện tại, cả bản có hơn 10ha đang cho thu hoạch. Dù bước đầu đã có thu nhập song các hộ dân đều trồng theo hình thức đơn canh, chưa kết hợp với các loại cây trồng khác để tận dụng hiệu quả không gian sinh trưởng. Cùng với đó, do trồng tự phát, diện tích hẹp nên việc tiêu thụ gặp nhiều khó khăn. Khi thu hoạch, người dân phải thuê xe vận chuyển xuống xã Mường Ảng để bán cho thương lái.

Anh Giàng A Tú, Trưởng bản Nậm Khẩu Hú, xã Mường Phăng chia sẻ: Đến nay là năm thứ 4 người dân trong bản trồng cà phê theo hình thức đơn canh. Các hộ dân tự ươm, tự trồng nên việc áp dụng khoa học kỹ thuật còn nhiều hạn chế, năng suất không cao. Sau khi được tuyên truyền về mô hình cà phê đa tầng cũng như cam kết đảm bảo đầu ra, người dân đều rất mong chờ. Nếu làm được như hướng dẫn, vừa có cà phê, vừa có thêm các loại cây dài ngày, ngắn ngày khác thì thu nhập sẽ ổn định hơn.

Ông Lê Văn Sinh, HTX Linh Quang cho biết: Việc kết hợp đa dạng các loại cây trong cùng một diện tích sẽ hình thành hệ sinh thái tuần hoàn hữu cơ. Tầng cây gỗ tạo bóng cho các cây trồng tầng dưới, đặc biệt là cà phê, cây họ đậu; cây dược liệu giúp chống xói mòn, giữ độ ẩm, cải tạo, phục hồi đất. Mỗi tầng cây đóng vai trò như một mắt xích, hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình phát triển. Khi các tầng cây phát triển ổn định sẽ tạo ra chuỗi giá trị bền vững, nâng cao thương hiệu nông sản hữu cơ tại địa phương.

Mô hình sinh thái cà phê đa tầng được kỳ vọng mang lại nhiều lợi ích về môi trường và kinh tế, nâng cao thương hiệu, chất lượng nông sản, góp phần phát triển nông nghiệp sạch, bền vững tại địa phương.