Sau những ngày mưa kéo dài, vườn cà phê của gia đình bà Tòng Thị Nọi ở bản Na Luông, xã Mường Ảng được kiểm tra kỹ lưỡng. Những đoạn rãnh thoát nước bị đất đá bồi lấp đều được khơi thông; cành khô, cành nhiễm bệnh được cắt bỏ; thảm cỏ trong vườn chỉ phát ngắn, chứ không làm sạch hoàn toàn để hạn chế xói mòn đất. Đây là những phần việc gia đình bà Nọi duy trì thực hiện theo hướng dẫn của cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Ảng. Sau nhiều năm gắn bó với cây cà phê, bà hiểu mùa mưa vừa tạo điều kiện cho cây sinh trưởng, vừa đòi hỏi người trồng phải thường xuyên chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh.
“Gia đình tôi trồng cà phê từ năm 2005 và duy trì đến nay. Năm nay mưa liên tục nên việc chăm sóc gặp nhiều khó khăn. Vườn đã xuất hiện bệnh nấm; muốn phun thuốc cũng phải chờ thời tiết phù hợp. Mưa nhiều còn làm phát sinh khô cành, khô quả, mọt đục quả, khiến quả dễ rụng. Vì vậy, gia đình thường xuyên thăm vườn, tranh thủ tỉa cành cho thông thoáng và khơi rãnh thoát nước” - bà Nọi chia sẻ.
Xã Mường Ảng hiện có gần 1.900ha cà phê, là một trong những vùng trồng tập trung lớn của tỉnh. Phần lớn diện tích đang trong giai đoạn nuôi quả, chuẩn bị cho vụ thu hoạch. Mưa cung cấp nguồn nước cho cây, nhưng nếu đất bị ngậm nước kéo dài, bộ rễ thiếu oxy, khiến cây sinh trưởng kém, vàng lá, rụng lá, rụng quả. Qua theo dõi, gần 400ha cà phê trên địa bàn xã đã xuất hiện sâu bệnh với mức độ khác nhau. Từ tình hình thực tế, cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã thường xuyên tăng cường cơ sở kiểm tra vườn cây, hướng dẫn người dân phát hiện sâu bệnh và áp dụng biện pháp chăm sóc phù hợp; trong đó tập trung vào tiêu thoát nước, quản lý thảm cỏ, tỉa cành và tạo tán.
Theo bà Hà Thị Kim Phước, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Ảng: Mùa mưa, diện tích trồng cà phê có nguy cơ xảy ra úng cục bộ, khiến rễ thiếu oxy sẽ dẫn đến vàng lá, rụng lá, rụng quả. Độ ẩm cao cũng tạo điều kiện cho các bệnh thối rễ, rỉ sắt, thối quả, nấm hồng phát triển. Từ đặc điểm từng khu vực, chúng tôi hướng dẫn người dân đào rãnh thoát nước tự nhiên, chú ý các vị trí trũng thấp và cuối đường thoát. Vườn trên địa hình dốc, hướng dẫn người dân giữ độ cao thảm cỏ cao phù hợp để bảo vệ đất mặt, hạn chế dòng chảy cuốn trôi dinh dưỡng.
Thời điểm này, người trồng cà phê tại Quài Tở cũng đang tập trung bảo vệ vườn cây trong điều kiện mưa ẩm kéo dài. Toàn xã hiện có hơn 2.280ha cà phê, trong đó trên 645ha trồng mới. Qua kiểm tra thực địa đầu tháng 8/2026, diện tích trồng từ năm 2025 trở về trước cơ bản sinh trưởng, phát triển tốt, song đã xuất hiện rệp, vàng lá thối rễ, khô cành, khô quả, thán thư và nấm hồng; diện tích trồng năm 2026, phần lớn cây đã hồi xanh, bén rễ, ra lá mới, tỷ lệ sống đạt khoảng 95%.
Theo bà Nguyễn Thị Thanh Nga, Phó Giám đốc Phụ trách Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Quài Tở: Trong mùa mưa, việc bón phân cần căn cứ vào tuổi cây, tình trạng vườn và diễn biến thời tiết. Người dân không nên bón quá liều, sát gốc hoặc trước mưa lớn để tránh phân bị rửa trôi, gây lãng phí và ảnh hưởng đến bộ rễ. Với cà phê đang kiến thiết cơ bản và nuôi quả, cần bón phân cân đối, bổ sung kali cùng các nguyên tố trung, vi lượng phù hợp, giúp cây phát triển, quả chắc và hạn chế nứt, rụng.
Đối với cây mới trồng, chỉ bón khi cây đã bén rễ, hồi xanh và ra từ một đến hai cặp lá non. Những lần đầu cần bón lượng ít, cách gốc 7–10cm, sau đó điều chỉnh theo khả năng sinh trưởng. Cùng với chăm sóc dinh dưỡng, người dân cần thường xuyên tỉa bỏ cành khô, già, dị dạng, cành sát mặt đất và cành bị sâu bệnh; loại bỏ chồi vượt, cành thứ cấp mọc quá dày để tán cây thông thoáng, giảm độ ẩm, hạn chế nấm bệnh. - Bà Nga cho biết thêm.
Các cơ quan chuyên môn cũng khuyến cáo, trong điều kiện mưa ẩm, người trồng cà phê cũng cần thường xuyên kiểm tra lá, thân, cành và quả để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường. Bệnh lở cổ rễ thường xuất hiện ở cây mới trồng, nhất là tại những khu vực trũng, ẩm thấp. Khi làm cỏ, tỉa chồi cần tránh gây tổn thương phần gốc. Cây bị bệnh nặng, không còn khả năng phục hồi cần được nhổ bỏ, tiêu hủy và xử lý hố trồng trước khi thay thế. Với bệnh vàng lá thối rễ, cần hạn chế xới xáo làm tổn thương bộ rễ; cây bị hại nặng cũng phải loại bỏ để hạn chế lây lan.
Tuy nhiên, khi cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, người dân phải xác định đúng đối tượng gây hại, lựa chọn thuốc được phép sử dụng trên cây cà phê và tuân thủ hướng dẫn trên bao bì. Thuốc chỉ nên phun khi thời tiết phù hợp, vào sáng sớm hoặc chiều mát; không tự ý tăng liều, phối trộn thuốc. Người phun cần sử dụng đầy đủ đồ bảo hộ và thu gom bao bì sau sử dụng đúng quy định.
Vụ thu hoạch đang đến gần, thành quả từ quá trình chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh trong mùa mưa sẽ sớm thể hiện qua chất lượng từng hạt cà phê. Sự đồng hành của cán bộ chuyên môn cùng sự chủ động của người trồng sẽ đưa những sản phẩm cà phê chất lượng hơn ra thị trường, qua đó không ngừng nâng cao giá trị thương hiệu cà phê Điện Biên.
Bài, ảnh: Đào Phương