Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, vụ Đông Xuân năm 2025 - 2026, toàn tỉnh gieo cấy trên 9.778ha lúa. Hiện nay, trà lúa sớm đang ở giai đoạn làm đòng - đòng già, trà chính vụ giai đoạn đứng cái - làm đòng, trà muộn giai đoạn đứng cái. Đây là thời kỳ sinh trưởng nhạy cảm, dễ bị tác động bởi các yếu tố bất lợi, đặc biệt là sâu bệnh hại.
Từ đầu tháng 3 đến nay, điều kiện thời tiết diễn biến theo hướng thuận lợi cho sinh vật gây hại phát triển. Đáng chú ý, bệnh đạo ôn lá đang gây hại trên diện rộng với tổng diện tích nhiễm 711ha, tăng hơn 432ha so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, có 43,81ha nhiễm nặng, tập trung chủ yếu trên các giống lúa như: Séng cù, Đài thơm, J02 và một số giống lúa nếp, xuất hiện tại nhiều địa phương như: Búng Lao, Mường Ảng, Sam Mứn, Thanh Nưa, Thanh An... Bên cạnh đó, từ nay đến cuối tháng 4 là giai đoạn giao mùa nên có thể xuất hiện nhiều hình thái thời tiết cực đoan như mưa giông, lốc xoáy, mưa đá, nắng nóng. Những điều kiện này trùng với thời điểm lúa trỗ bông - phơi màu, tạo môi trường thuận lợi để nhiều đối tượng sinh vật gây hại phát sinh, phát triển mạnh.
Sở Nông nghiệp và Môi trường nhận định, trong thời gian tới, tập đoàn rầy, bệnh đạo ôn, khô vằn, bạc lá… sẽ tiếp tục gia tăng. Đặc biệt, bệnh đạo ôn cổ bông có nguy cơ phát sinh, gây hại nặng trong giai đoạn lúa trỗ, ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ hạt chắc và năng suất cuối vụ. Trên cở sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các đơn vị chuyên môn và chính quyền địa phương triển khai công tác phòng, chống sinh vật gây hại lúa.
Ông Trần Sỹ Quân, Phó Chi cục trưởng Chi cục Nông nghiệp cho biết: “Đơn vị tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, phối hợp với các địa phương kiểm tra thực tế, kịp thời đề xuất các biện pháp phòng chống thiếu nước và sâu bệnh. Đồng thời, tăng cường công tác điều tra, dự báo, khoanh vùng dịch hại để có giải pháp phòng trừ hiệu quả”.
Theo ông Quân, một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là đảm bảo nguồn nước tưới phục vụ sản xuất. Các địa phương cần xây dựng phương án điều tiết nước hợp lý, ưu tiên cho những khu vực có nguy cơ thiếu nước, nhất là trong giai đoạn lúa trỗ bông - phơi màu. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân sử dụng nước tiết kiệm, quản lý chặt chẽ nguồn nước, bảo vệ hệ thống công trình thủy lợi.
Về công tác phòng trừ sâu bệnh, ngành chuyên môn khuyến cáo nông dân cần theo dõi sát diễn biến trên đồng ruộng, xác định đúng đối tượng gây hại để áp dụng biện pháp phù hợp. Đối với trà lúa sớm và chính vụ, cần tập trung phòng trừ rầy; phun phòng bệnh đạo ôn cổ bông đúng thời điểm khi lúa thập thò trỗ và sau trỗ. Đối với bệnh bạc lá, khi xuất hiện cần ngừng bón phân đạm, không sử dụng chất kích thích sinh trưởng và duy trì mực nước hợp lý trên ruộng. Đối với trà lúa muộn, tiếp tục theo dõi và phòng trừ sâu cuốn lá nhỏ, tập đoàn rầy trong giai đoạn từ đầu đến trung tuần tháng 5; chú ý chăm sóc, bón phân cân đối, không bón đón đòng muộn để hạn chế phát sinh sâu bệnh. Đặc biệt, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cần tuân thủ nghiêm nguyên tắc “4 đúng”, đảm bảo hiệu quả phòng trừ và an toàn cho môi trường.
Vụ Đông Xuân năm nay, xã Thanh An gieo cấy gần 925ha lúa. Đến nay, diện tích nhiễm bệnh đạo ôn (lá, tai lá) 92,5ha, trong đó 55,5ha nhiễm nhẹ, 37ha nhiễm trung bình. Tỷ lệ bệnh phổ biến 2,3%, có nơi lên đến 18%, cục bộ 70%.
Để ứng phó với tình hình trên, địa phương đã tích cực triển khai đồng bộ nhiều biện pháp. Ông Tòng Trung Chuyển, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Thanh An cho biết: “Trung tâm đã tăng cường kiểm tra đồng ruộng, đồng thời khuyến cáo người dân thường xuyên thăm đồng để kịp thời phát hiện và xử lý sâu bệnh. Đặc biệt, chú trọng các khu vực có nguy cơ cao như chân ruộng bón thừa đạm, khu vực tiền dịch và các giống lúa dễ nhiễm như: Séng cù, Hana, Bắc thơm, Đài thơm”.
Người dân cũng đã nâng cao ý thức chăm sóc và bảo vệ cây lúa. Gia đình ông Lò Văn Hòa, bản Noong Ứng, xã Thanh An gieo cấy hơn 1.500m2 lúa giống Đài thơm. Những ngày này, ông thường xuyên thăm đồng, theo dõi sát diễn biến sâu bệnh để có biện pháp xử lý kịp thời. Ông Hòa chia sẻ: “Thời điểm này, bệnh đạo ôn lá đang ở giai đoạn cuối, nhưng nguy cơ xuất hiện bệnh đạo ôn cổ bông khi lúa trỗ là rất cao. Vì vậy, gia đình chủ động phun phòng theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật, đồng thời thực hiện các biện pháp chăm sóc đúng quy trình”.
Trước những thách thức từ thời tiết và dịch hại, việc chủ động theo dõi, phát hiện sớm và triển khai đồng bộ các biện pháp phòng trừ là yếu tố then chốt để bảo vệ diện tích và năng suất lúa Đông Xuân. Với sự vào cuộc tích cực của ngành chuyên môn, chính quyền địa phương và người dân, các trà lúa sẽ được kiểm soát tốt dịch bệnh, giảm thiểu tối đa thiệt hại, hướng tới một vụ mùa thắng lợi.