Với diện tích đất sản xuất còn manh mún, một số diện tích lúa 1 vụ hiệu quả kinh tế chưa cao, thu nhập của người dân chưa ổn định, do đó trong quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xã Quài Tở xác định cần lựa chọn những cây có giá trị kinh tế, phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng và khả năng, điều kiện sản xuất của người dân.
Trước đây, một số hộ dân trên địa bàn xã Quài Tở đã trồng chanh leo nhưng chủ yếu theo quy mô nhỏ lẻ, manh mún, chưa có liên kết trong sản xuất và tiêu thụ. Sau thu hoạch, người dân tự tìm đầu ra, chủ yếu bán tại các chợ nên hiệu quả kinh tế chưa cao. Từ thực tế đó, xã Quài Tở xác định việc phát triển cây chanh leo phải được thực hiện bài bản hơn, từ lựa chọn vùng trồng phù hợp, hướng dẫn người dân tuân thủ quy trình kỹ thuật, chăm sóc đúng yêu cầu đến gắn sản xuất với liên kết tiêu thụ. Đây được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả và tạo nền tảng phát triển cây chanh leo theo hướng hàng hóa.
Xã đã tổ chức đoàn công tác tham quan, học tập mô hình trồng, chế biến chanh leo tại xã Phiêng Pằn, tỉnh Sơn La. Tìm hiểu toàn bộ quy trình sản xuất từ làm đất, trồng, chăm sóc đến thu hoạch, tiêu thụ sản phẩm và cách thức liên kết giữa người dân với doanh nghiệp… Thực tế kết quả trồng chanh leo tại Phiêng Pằn cho thấy, nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, chanh leo có thể đạt sản lượng khoảng 40 tấn/ha/năm. Với giá thu mua khoảng 20 nghìn đồng/kg quả xô và 30 nghìn đồng/kg quả chọn, sau khi trừ chi phí, thu nhập có thể đạt khoảng 600 - 700 triệu đồng/ha/năm. Đây là cơ sở để Quài Tở mạnh dạn lựa chọn cây chanh leo, nhất là tại những khu vực có điều kiện đất đai, nguồn nước phù hợp.
Theo ông Nhữ Duy Đông, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Quài Tở, đưa cây chanh leo vào sản xuất là một trong những hướng đi cụ thể để địa phương từng bước chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị sử dụng đất và tạo sinh kế ổn định cho người dân. Cùng với tuyên truyền, vận động thay đổi tư duy sản xuất, xã chú trọng học hỏi những mô hình đã có hiệu quả để hạn chế rủi ro khi đưa cây trồng mới vào địa bàn.
Từ kinh nghiệm thực tế sau chuyến tham quan tại Phiêng Pằn và tổ chức khảo sát điều kiện tại địa bàn, xã Quài Tở lựa chọn bản Ten Hon và bản Hới triển khai mô hình. Đây là khu vực có quỹ đất, nguồn nước tương đối thuận lợi. Tháng 5/2026, 7 hộ dân ở hai bản tham gia trồng 1,5ha chanh leo. Các hộ tham gia mô hình được hỗ trợ giống, kỹ thuật chăm sóc và kết nối đầu ra tiêu thụ sản phẩm bởi Trung tâm Chế biến rau quả Doveco Sơn La và Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển rau, hoa, quả. Toàn bộ 1.500 cây giống cung cấp cho 7 hộ dân trồng cũng được hai đơn vị hỗ trợ.
Gia đình anh Quàng Văn Tiên, bản Hới là hộ có diện tích trồng lớn nhất với 500 gốc trên 0,5ha. Khi chính quyền xã triển khai mô hình, khu vực đất ruộng 1 vụ đã được gia đình anh Tiên đăng ký trồng chanh leo. Quy trình kỹ thuật, chăm sóc được anh thực hiện đúng theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật.
Trên diện tích trồng chanh leo, gia đình anh Tiên dựng hệ thống cọc, giàn chắc chắn, phân bổ dây leo theo đúng hướng dẫn để cây phát triển đồng đều. “Trồng cây mới nên gia đình xác định phải tuân thủ kỹ thuật, chăm sóc đúng quy trình để đánh giá chính xác hiệu quả mô hình”, anh Tiên chia sẻ. Không riêng gia đình anh Tiên, diện tích chanh leo của các hộ anh Sùng A Thánh, Lầu A Hồng ở bản Ten Hon và các hộ khác cũng đang sinh trưởng tốt.
Qua kiểm tra thực tế mới đây của lãnh đạo xã Quài Tở và Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất nhập khẩu Đồng Giao (DOVECO), cây chanh leo tại bản Hới và Ten Hon phát triển khá đồng đều, tán khỏe, quả to, hình thức đẹp. Theo đại diện Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất nhập khẩu Đồng Giao, qua kinh nghiệm của đơn vị đã triển khai ở nhiều nơi cho thấy kết quả trồng chanh leo ở Quài Tở khá tốt. Cây chanh leo thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Kết quả này cho thấy cây chanh leo có triển vọng phát triển tại những khu vực có điều kiện địa hình phù hợp của Quài Tở.
Chỉ khoảng hơn 1 tháng nữa, diện tích trồng chanh leo tại bản Ten Hon và bản Hới sẽ cho thu hoạch. Xã Quài Tở dự kiến, sau khi thu hoạch sẽ phát triển thêm khoảng 6ha chanh leo, tập trung tại những bản đảm bảo nguồn nước tưới và những nơi diện tích đất lúa 1 vụ kém hiệu quả. Người dân tham gia sẽ được hỗ trợ cây giống, vật tư thiết yếu, hướng dẫn kỹ thuật và kết nối doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm.
Từ mô hình thử nghiệm 1,5ha chanh leo, Quài Tở đang từng bước hình thành hướng sản xuất mới theo chuỗi: Lựa chọn cây trồng phù hợp, học hỏi kinh nghiệm, ứng dụng kỹ thuật và gắn sản xuất với thị trường. Đây là cách địa phương từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang nâng cao giá trị trên đất canh tác, tạo thêm sinh kế và tăng thu nhập cho người dân.