Thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 31/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035, Điện Biên tập trung hình thành, mở rộng vùng sản xuất nguyên liệu chủ lực, từng bước tạo nền tảng vững chắc phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn. 

Các giống cây trồng trọng điểm tiếp tục được duy trì và mở rộng diện tích với quy mô lớn. Trong đó diện tích sản xuất lúa đạt 27.178,76ha; chè 633,99ha; dứa 1.181,96ha; đặc biệt, cây cà phê đạt 8.715,43ha. Riêng năm 2026, triển khai kế hoạch của UBND tỉnh, phong trào trồng mới cà phê, mắc ca thực hiện đồng loạt tại cơ sở. Tổng diện tích trồng mới cà phê và mắc ca đạt 18.780,53ha, bằng 156,5% kế hoạch; trong đó cà phê đạt 12.126,35ha, mắc ca 6.654,18ha, nâng tổng diện tích mắc ca toàn tỉnh lên hơn 19.015ha.

Năm 2026 người dân đã chủ động gieo ươm khoảng 22,7 triệu cây giống, tương ứng gần 6.500ha trồng, giúp tiết kiệm trên 30 tỷ đồng ngân sách. Song song với việc mở rộng vùng nguyên liệu, Điện Biên chủ động nâng cao chất lượng, xây dựng quy trình sản xuất đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. 

Tại diễn đàn “Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên” do Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Hội Làm vườn Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, hướng chuyển dịch cơ cấu cây trồng của Điện Biên được các chuyên gia đánh giá cao. Việc hình thành vùng cây trồng hàng hóa tập trung là hướng đi phù hợp, tạo tiền đề để nâng cao giá trị nông sản và phát triển chuỗi liên kết bền vững. Các chuyên gia khuyến cáo Điện Biên cần tránh phát triển chạy theo số lượng, thay vào đó phải chú trọng nâng cao năng suất, chất lượng, đẩy mạnh chế biến sâu và đáp ứng tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc; trong đó có quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu. Thực tế này đòi hỏi Điện Biên tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến và thúc đẩy công nghệ chế biến sâu ngay tại địa phương, thay vì chủ yếu tiêu thụ nông sản ở dạng nguyên liệu hoặc sơ chế.

Hiện toàn tỉnh duy trì 19,75ha sản xuất nông nghiệp hữu cơ, như rau màu, chè, cây ăn quả tại các xã Búng Lao, Mường Ảng, Si Pa Phìn. Các tiêu chuẩn như VietGAP, HACCP từng bước được áp dụng trong sản xuất, chế biến nông sản. Tỉnh đã có 33,05ha trồng trọt đạt chứng nhận VietGAP, gồm bí xanh, mắc ca, lúa, nho và 5 cơ sở chế biến, kinh doanh lớn đạt chứng nhận HACCP với các sản phẩm chủ lực như cà phê, chè, mắc ca và gạo.

Tại vùng trọng điểm cà phê Mường Ảng, việc thu hút đầu tư vào chế biến sâu mở ra cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm cà phê địa phương. Dự án Nhà máy cà phê Detech tại bản Na Luông, xã Mường Ảng với diện tích quy hoạch 13ha, đang được triển khai. Khi nhà máy đi vào hoạt động, việc gắn vùng nguyên liệu với chế biến sâu kỳ vọng góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ. Với người trồng cà phê, việc hình thành nhà máy chế biến ngay tại vùng nguyên liệu kỳ vọng mang lại những lợi ích thiết thực. Anh Lường Văn Thành, bản Na Luông, xã Mường Ảng cho biết: “Nhà máy được đầu tư tại địa phương giúp người dân chúng tôi giảm chi phí vận chuyển, nâng cao giá trị nông sản, đồng thời tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập”. Cùng với chế biến sâu, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trở thành những động lực quan trọng để đổi mới phương thức sản xuất nông nghiệp tại Điện Biên. 

Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: “Ngành tập trung số hóa toàn bộ vùng nguyên liệu, ứng dụng bản đồ số và công cụ Open Foris Ground để xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và các quy định của thị trường quốc tế, đặc biệt là quy định của Liên minh châu Âu về chống phá rừng”.

Hiện nay, các mô hình ứng dụng công nghệ cao như hệ thống tưới tiết kiệm thông minh tích hợp cảm biến IoT, trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị bay không người lái (UAV) trong chăm sóc, quản lý vùng trồng và phần mềm trợ lý ảo hỗ trợ thông tin về thời tiết, thị trường, dịch bệnh từng bước được nghiên cứu, ứng dụng, góp phần thay đổi phương thức sản xuất của người dân. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này đối mặt không ít khó khăn, thách thức. Sản xuất nông nghiệp của Điện Biên phần lớn nhỏ lẻ; địa hình miền núi chia cắt phức tạp; năng lực tiếp cận công nghệ của người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa hạn chế; chi phí đầu tư ban đầu lớn trong khi nguồn lực của hộ nông dân và hợp tác xã khiêm tốn.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn trên, tỉnh Điện Biên triển khai đồng bộ các giải pháp đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân đồng thuận trong giải phóng mặt bằng để triển khai các dự án chế biến lớn; phát huy vai trò của doanh nghiệp, hợp tác xã trong dẫn dắt, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; lồng ghép hiệu quả các nguồn vốn hỗ trợ phát triển sản xuất từ các chương trình mục tiêu quốc gia.

Phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung gắn với chuyển đổi xanh, nông nghiệp hữu cơ và chế biến sâu từng bước trở thành hướng đi chủ đạo của ngành nông nghiệp Điện Biên. Với sự quyết tâm của cấp ủy, chính quyền các cấp, sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, cùng việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, Điện Biên từng bước nâng cao giá trị nông sản, mở rộng thị trường, tăng thu nhập cho người dân.