Qua nhiều năm phát triển, từ diện tích ban đầu, vùng cà phê Mường Ảng ngày càng mở rộng, hình thành vùng nguyên liệu tập trung và từng bước tạo dựng thương hiệu trên thị trường. Địa phương xác định cà phê là một trong những cây trồng chủ lực, đóng góp tỷ trọng lớn trong thu nhập của người dân, tạo việc làm và góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Hiện toàn xã Mường Ảng có 1.963ha cà phê, trong đó trên 1.810ha đang trong thời kỳ kinh doanh, khoảng 150ha trong thời kỳ kiến thiết cơ bản. Sản lượng cà phê quả tươi bình quân hằng năm đạt 12.000 - 14.000 tấn, tương đương 3.500 - 3.900 tấn cà phê nhân hàng hóa.

Năm 2025, sản lượng cà phê đạt 17.000 tấn quả tươi, mang lại doanh thu khoảng 450 tỷ đồng. Hiện xã có 8 sản phẩm OCOP từ cà phê, trong đó 1 sản phẩm đạt OCOP 4 sao.

Những con số trên cho thấy vị trí ngày càng rõ nét của cây cà phê trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp của địa phương. Tuy nhiên, với một vùng trồng đã có quy mô lớn, bài toán đặt ra không dừng ở việc mở rộng diện tích hay tăng sản lượng. Yêu cầu quan trọng hơn là làm thế nào để nâng chất lượng, gia tăng giá trị hạt cà phê, xây dựng vùng nguyên liệu bền vững và đưa sản phẩm đến thị trường có yêu cầu cao.

Từ thực tế đó, cấp ủy, chính quyền xã Mường Ảng từng bước thay đổi cách tiếp cận đối với cây cà phê. Phát triển vùng trồng được đặt trong mối liên kết với sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu. Cùng với sự vào cuộc của người dân, các doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở thu mua, chế biến trở thành những mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị cà phê của địa phương.

Đến giữa tháng 8/2026, xã Mường Ảng đã trồng mới trên 180ha cà phê, tái canh trên 30ha. Việc tiếp tục phát triển diện tích được thực hiện song song với yêu cầu nâng chất lượng vùng nguyên liệu, tạo nền tảng để ngành cà phê phát triển ổn định trong những năm tới.

Tại bản Na Luông, Hợp tác xã Sản xuất và chế biến cà phê Chị Em đang cụ thể hóa hướng đi này. Hợp tác xã quản lý trực tiếp 20ha cà phê, đồng thời liên kết với các hộ nông dân trên địa bàn xã. Mô hình liên kết giúp hình thành vùng nguyên liệu cà phê Arabica tập trung, tạo điều kiện chuẩn hóa quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng từ vùng trồng.

Theo chị Tòng Thị Nọi, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất và chế biến cà phê Chị Em, yêu cầu về chất lượng ngày càng cao khiến người sản xuất phải thay đổi từ cách nghĩ đến cách làm và tìm hướng đi phù hợp để nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường. Chính vì vậy, Hợp tác xã chú trọng kiểm soát công đoạn từ sơ chế đến chế biến thành phẩm. Đồng thời, đầu tư chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm từ cà phê thóc, cà phê nhân đến cà phê rang xay đặc sản. Hiện nay Hợp tác xã có sản phẩm Cà phê chế biến tự nhiên được chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao.

Để xây dựng giá trị bền vững cho cà phê, các doanh nghiệp và cơ sở chế biến trên địa bàn xã Mường Ảng từng bước nâng cao năng lực sản xuất, chú trọng từ khâu nguyên liệu đầu vào, quy trình chế biến đến đầu ra của sản phẩm. Sản phẩm cà phê bột Arabica pha phin của Cơ sở chế biến cà phê Hà Chung đã đạt OCOP 4 sao và được cấp tem truy xuất nguồn gốc trên Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc hàng hóa quốc gia. Việc đầu tư đồng bộ dây chuyền chế biến, kiểm soát nguyên liệu đầu vào, phân loại hạt góp phần nâng cao chất lượng, ổn định sản phẩm và tạo thuận lợi trong quá trình đưa cà phê đến người tiêu dùng.

Một lợi thế quan trọng khác đang được Mường Ảng phát huy là sản phẩm cà phê đã được cấp chỉ dẫn địa lý “Cà phê Mường Ảng”. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục xây dựng hệ thống nhận diện, quản lý chất lượng, quảng bá và nâng cao uy tín sản phẩm. Khi chỉ dẫn địa lý được gắn với quy trình sản xuất, chế biến và truy xuất nguồn gốc, giá trị của thương hiệu cà phê địa phương có thêm nền tảng để được khẳng định trên thị trường.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Mường Ảng chủ động tìm kiếm những cơ hội hợp tác mới. Từ đầu năm đến nay, nhiều đơn vị trong nước đã phối hợp với địa phương khảo sát vùng nguyên liệu, tìm hiểu mô hình sản xuất và tiềm năng phát triển cà phê. Như đoàn công tác thực hiện dự án “Chiến lược xuất khẩu cà phê bền vững và truy xuất nguồn gốc cho nền kinh tế xanh, bền vững và toàn diện ở châu Á”, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Đắk Lắk), Công ty Cổ phần Cà phê Detech…

Từ việc khảo sát thực tế vùng nguyên liệu và mô hình sản xuất cà phê trên địa bàn xã, tới tìm kiếm cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm, tập trung vào quy trình canh tác, thu hái, chế biến, tiêu thụ, nâng cao chất lượng, xây dựng nhà máy chế biến sâu, tuân thủ tiêu chuẩn hướng đến xuất khẩu cà phê Mường Ảng.

Từ việc giới thiệu tiềm năng vùng nguyên liệu, địa phương kỳ vọng thu hút thêm doanh nghiệp, nhà đầu tư tham gia phát triển vùng trồng, đầu tư chế biến sâu, mở rộng thị trường và hình thành chuỗi liên kết chặt chẽ hơn giữa người trồng với doanh nghiệp.

Tư duy sản xuất xanh, bền vững đang từng bước được đưa vào vùng cà phê. Trung tâm Phát triển cộng đồng sinh thái (ECODE) đã phối hợp với UBND xã Mường Ảng triển khai nội dung liên quan đến phát triển sản xuất nông nghiệp ứng dụng năng lượng tái tạo, công nghệ xanh, thông minh, trong đó chú trọng sản xuất và tiêu thụ cà phê.

Hướng đi này gắn với mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm môi trường, nâng hiệu quả sản xuất, giảm khí thải nhà kính, đồng thời mở ra khả năng phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm cà phê.

Theo ông Trần Minh Giáp, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Ảng, cà phê đóng góp tỷ trọng lớn trong thu nhập của người dân địa phương. Việc sản phẩm được cấp chỉ dẫn địa lý “Cà phê Mường Ảng” tạo cơ sở để nâng cao giá trị, uy tín, khả năng nhận diện và sức cạnh tranh trên thị trường. Vì vậy, địa phương xác định phát triển cà phê theo hướng hàng hóa chất lượng cao, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, tăng cường liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, đồng thời đẩy mạnh chế biến và truy xuất nguồn gốc.

Từ vùng nguyên liệu đến nhà máy, từ người nông dân đến hợp tác xã, doanh nghiệp và chính quyền, việc từng bước tạo dựng chuỗi liên kết chặt chẽ đang góp phần tạo nên diện mạo mới cho cây cà phê Mường Ảng. Những diện tích trồng mới, những vườn cây được tái canh, những sản phẩm OCOP, dây chuyền chế biến được đầu tư và các chương trình, dự án kết nối với doanh nghiệp cà phê lớn cho thấy hướng đi ngày càng rõ, nâng giá trị hạt cà phê Mường Ảng bằng chất lượng, công nghệ, liên kết và thương hiệu.

Với nền tảng vùng nguyên liệu gần 2.000ha, sản lượng lớn, chỉ dẫn địa lý được xác lập cùng sự chủ động của chính quyền, nỗ lực của người dân và sự tham gia ngày càng sâu của doanh nghiệp, hợp tác xã, cà phê Mường Ảng có thêm điều kiện bước sang giai đoạn phát triển mới. Mục tiêu không dừng ở việc tạo ra số lượng mà hướng tới  những sản phẩm có chất lượng, nguồn gốc rõ ràng, có thương hiệu và khả năng cạnh tranh tốt hơn.

Đó cũng là cách Mường Ảng đang tạo sức sống mới cho vùng cà phê: Lấy chất lượng làm nền tảng, liên kết làm động lực và thương hiệu làm giá trị lâu dài, qua đó nâng cao thu nhập cho người dân và đóng góp bền vững vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

An Biên