ĐBP - Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 31/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã định hướng rõ nét cho tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng “xanh, thông minh, bền vững” giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035. Ngay từ năm đầu triển khai, các địa phương đã chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển những loại cây có giá trị kinh tế cao như cà phê, mắc ca. Đặc biệt, Điện Biên được lựa chọn thí điểm Đề án thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) trong sản xuất, đang mở ra hướng tiếp cận mới, tạo cú hích quan trọng để nông nghiệp Điện Biên bứt phá theo hướng hiện đại và bền vững.

Đẩy mạnh tái cơ cấu nông nghiệp

Giai đoạn 2021 - 2025, nhiều vùng sản xuất tập trung đã hình thành, với diện tích mắc ca tăng từ 265ha lên 12.360ha, gấp 46 lần; cà phê tăng từ 3.220ha lên 8.140ha, gấp 2,5 lần. Nhiều diện tích đã cho thu hoạch, mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội, tạo nguồn thu ổn định cho người dân, góp phần thúc đẩy giảm nghèo bền vững trên địa bàn.

Phát huy những kết quả đã đạt được, giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Điện Biên tiếp tục đặt mục tiêu phát triển mạnh diện tích các cây trồng chủ lực, phấn đấu đến năm 2030 đạt khoảng 40.000ha mắc ca và 20.000ha cà phê, từng bước khẳng định vị thế là vùng sản xuất mắc ca và cà phê Arabica trọng điểm của cả nước. Riêng năm 2026 - năm đầu của giai đoạn, toàn tỉnh dự kiến trồng mới 12.000ha, với sự tham gia của khoảng 6.000 hộ dân.

Ngay từ đầu năm, cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở đã đồng loạt vào cuộc với quyết tâm cao. Đến nay, diện tích đăng ký trồng cà phê đạt 12.935,8ha; diện tích mắc ca đạt 5.705ha.

Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: “Phát triển cà phê, mắc ca nhằm mở rộng quy mô sản xuất, hướng tới hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, gắn chặt với chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu. Để hoàn thành mục tiêu đề ra, ngành sẽ đồng hành cùng các địa phương trong chuyển giao kỹ thuật, kiểm soát chất lượng giống và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, hướng tới nền nông nghiệp xanh, thông minh, bền vững”.

Hiện nay, xã Mường Ảng có trên 1.800ha cà phê, trong đó hơn 1.600ha đang bước vào giai đoạn kinh doanh, sản lượng cà phê trấu năm 2025 đạt trên 3.800 tấn, mang lại doanh thu hơn 400 tỷ đồng. Cùng với đó, xã định hướng phát triển cây mắc ca theo hình thức xen canh trong vùng cà phê nhằm tạo tán che, góp phần gia tăng giá trị trên cùng diện tích, đa dạng hóa sản phẩm, từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung theo hướng xanh, thông minh.

Phấn đấu đến năm 2030, Mường Ảng sẽ có trên 2.300ha cà phê và hơn 1.000ha mắc ca, cùng hệ thống cây ăn quả che bóng. Riêng năm 2026, xã đặt mục tiêu trồng mới 150ha cà phê và 150ha mắc ca xen canh.

Ông Tô Trọng Thiện, Bí thư Đảng ủy xã Mường Ảng cho biết: “Chúng tôi xác định phát triển cà phê và mắc ca là hướng đi chủ lực, lâu dài. Xã sẽ tập trung tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cây trồng, đồng thời hỗ trợ về kỹ thuật, giống, liên kết tiêu thụ sản phẩm. Mục tiêu không chỉ mở rộng diện tích mà còn nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm, từng bước xây dựng vùng sản xuất tập trung theo hướng bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân”.

Năm 2026, gia đình ông Hờ Trá Tổng, bản Pá Liếng (xã Mường Ảng) đăng ký chuyển đổi trồng 3ha cây cà phê trên đất nương bạc màu. Ông Hờ Trá Tổng cho biết: “Gia đình tôi được phòng chuyên môn của xã hỗ trợ kỹ thuật và cây giống. Vừa qua lại có bộ đội giúp đào hố nên rất yên tâm. Thời gian tới, tôi sẽ tập trung xuống giống đúng thời vụ và chăm sóc để cây cà phê phát triển tốt”.

Song song với quá trình triển khai, các địa phương chủ động thành lập các tổ công tác, tổ kỹ thuật bám sát cơ sở, trực tiếp hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc và nghiệm thu, bảo đảm tiến độ và chất lượng ngay từ đầu.

Kỳ vọng mô hình kinh tế tầm thấp

Cùng với mở rộng diện tích, Điện Biên đang mạnh dạn tiếp cận hướng đi mới, đó là thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng UAV trong sản xuất nông nghiệp nhằm tối ưu hóa quản lý, giảm chi phí lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Vừa qua, đoàn công tác của Bộ Khoa học và Công nghệ đã khảo sát tại một số địa phương trên địa bàn tỉnh về điều kiện để triển khai thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với một số mô hình ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp. Trong chuyến khảo sát, đoàn công tác đã thử nghiệm trình diễn ứng dụng UAV trong chăm sóc cây chè tại xã Sính Phình.

Chị Nguyễn Mỹ Linh, Giám đốc Công ty TNHH Hương Linh (xã Tủa Chùa) cho biết: “Tôi thấy việc sử dụng UAV trong sản xuất nông nghiệp có thể giúp nâng cao hiệu quả chăm sóc cây trồng, giảm chi phí nhân công, đồng thời tăng độ chính xác trong quá trình phun thuốc bảo vệ thực vật hay bón phân. Đối với những khu vực đồi núi có địa hình phức tạp như tại Điện Biên, việc ứng dụng thiết bị bay không người lái còn góp phần khắc phục những hạn chế về điều kiện đi lại, tiếp cận sản xuất”.

Sau chuyến khảo sát, Bộ Khoa học và Công nghệ lựa chọn tỉnh Điện Biên triển khai thí điểm Đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng UAV. Tại buổi làm việc với tỉnh về việc triển khai đề án, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh: Trọng tâm của đề án không phải thử nghiệm công nghệ UAV, mà là thử nghiệm mô hình ứng dụng thực tế. Theo đó, UAV sẽ được tích hợp với vận tải đường bộ để hình thành logistics liên tuyến, phục vụ vận chuyển nhanh các mặt hàng nhạy cảm về thời gian. Đồng thời hỗ trợ nông nghiệp, giảm tổn thất sau thu hoạch cho cà phê, mắc ca, trà Shan tuyết, qua đó nâng cao giá trị chuỗi cung ứng.

Đề án hướng tới xây dựng và kiểm chứng mô hình logistics hiện đại, bảo đảm vận chuyển nhanh, ổn định, chuẩn hóa dữ liệu và quy trình phối hợp đa ngành. Trên cơ sở đó, góp phần giảm chi phí, tăng giá trị hàng hóa, thúc đẩy sản xuất và nâng cao sức hút đầu tư của tỉnh. Sandbox sẽ được triển khai theo lộ trình, ưu tiên các ứng dụng trọng điểm, bảo đảm đo lường hiệu quả, chuẩn hóa quy trình, dữ liệu và làm cơ sở nhân rộng trong giai đoạn tiếp theo.

Ngày 3/4 vừa qua, xã Mường Ảng đã phát động trồng cây cà phê, mắc ca năm 2026, đồng thời tổ chức thử nghiệm trình diễn UAV phun phân bón qua lá cây cà phê. Bà Hà Thị Thanh Tâm, Chủ tịch UBND xã Mường Ảng cho biết: “Chúng tôi kỳ vọng mô hình này sẽ mở ra hướng phát triển mới, hiện đại và bền vững hơn cho sản xuất nông nghiệp địa phương”.