Cánh đồng Mường Thanh là vựa lúa lớn nhất vùng Tây Bắc với diện tích khoảng 14.000ha, năng suất bình quân đạt từ 60 - 64 tạ/ha. Từ lâu, gạo trồng trên cánh đồng Mường Thanh nổi tiếng với hương thơm tự nhiên, vị ngọt đậm và độ dẻo mềm đặc trưng. Những giống lúa như séng cù, tám thơm, bắc thơm số 7 khi gieo trồng trên cánh đồng này cho chất lượng vượt trội, dù cùng giống đó canh tác ở nơi khác khó đạt được hương vị, chất lượng tương đương.

Dứa mật Pu Lau, xã Mường Nhà đang dần khẳng định vị thế trên thị trường nhờ vị ngọt đậm, hương thơm đặc trưng, phần thịt vàng óng như chảy mật và trọng lượng quả phổ biến từ 2 - 3kg. Đến nay, tổng diện tích dứa toàn xã đạt 256,5ha, sản lượng ước khoảng 5.200 tấn quả, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Nhận thấy tiềm năng đó, Đảng bộ xã Mường Nhà nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định dứa mật là cây trồng chủ lực, đặt mục tiêu mở rộng diện tích lên hơn 500ha vào năm 2030, gắn với xây dựng vùng nguyên liệu tập trung.

Tuy nhiên, phía sau danh tiếng, cả gạo Mường Thanh và dứa mật Pu Lau vẫn đối mặt nhiều trăn trở. Gạo Mường Thanh có vùng nguyên liệu rộng nhưng sản xuất còn manh mún. Hạ tầng bảo quản, chế biến sau thu hoạch còn hạn chế; liên kết sản xuất chưa chặt chẽ. Nhận thức về xây dựng và bảo vệ thương hiệu của một bộ phận người dân còn hạn chế. Với dứa mật Pu Lau chủ yếu canh tác trên đất dốc, phụ thuộc vào lao động thủ công. Hạ tầng phục vụ sản xuất, hệ thống kho bảo quản sau thu hoạch còn thiếu đồng bộ. Việc chưa xây dựng được nhãn hiệu riêng khiến dứa mật Pu Lau dễ bị lẫn với các sản phẩm tương tự trên thị trường.

Đơn cử, năm 2014, Cục Sở hữu trí tuệ công nhận chỉ dẫn địa lý “gạo Điện Biên” cho 2 sản phẩm gạo Bắc thơm số 7 và IR64 trên cánh đồng Mường Thanh, tuy nhiên việc phát huy hiệu quả sản phẩm sau khi cấp chỉ dẫn địa lý vẫn hạn chế. Đặc biệt, tình trạng vi phạm chỉ dẫn địa lý “gạo Điện Biên” vẫn xảy ra. Theo quyết định công nhận chỉ dẫn địa lý “gạo Điện Biên” chỉ dùng cho sản phẩm gạo Bắc Thơm số 7 và IR64, nhưng trên thị trường hiện nay rất nhiều sản phẩm gạo đang dùng chỉ dẫn này, dẫn đến sự nhầm lẫn cho người tiêu dùng, làm giảm uy tín danh tiếng sản phẩm chỉ dẫn địa lý “gạo Điện Biên”.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cần có một công cụ pháp lý đủ mạnh để xác lập quyền sở hữu, kiểm soát chất lượng và bảo vệ danh tiếng sản phẩm. Tháng 1/2026, dự án tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu chứng nhận cho sản phẩm gạo Mường Thanh và dứa mật Pu Lau do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Công ty Cổ phần Đầu tư Nông nghiệp và Công nghệ Trường Sơn tổ chức thực hiện mở ra hướng đi bài bản trong việc nâng tầm giá trị nông sản địa phương.

Theo Công ty Cổ phần Đầu tư Nông nghiệp và Công nghệ Trường Sơn, hiện nay đơn vị tập trung xác định rõ chủ sở hữu nhãn hiệu chứng nhận các sản phẩm; xác định vùng địa lý được bảo hộ; xây dựng bộ nhận diện và công cụ truyền thông quảng bá; đồng thời thiết lập mô hình quản lý, kiểm soát nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Đối với dứa mật Pu Lau, vùng địa lý bảo hộ dự kiến được xác định tại các bản: Pu Lau, Ban, Hồi Hương, Khon Kén, Na Khoang, Na Phay, Pa Có, Pha Lay, Phiêng Sáng, Phi Cao, Trung Tâm, Xôm. Với gạo Mường Thanh, phạm vi bảo hộ gồm các xã Thanh Nưa, Thanh An, Thanh Yên, Sam Mứn, phường Mường Thanh và phường Điện Biên Phủ.

Việc xác định rõ phạm vi bảo hộ và thiết lập hệ thống quản lý không chỉ mang ý nghĩa về mặt pháp lý mà còn đặt nền móng cho quá trình tổ chức lại sản xuất tại cơ sở. Khi ranh giới địa lý được khoanh định cụ thể, trách nhiệm của từng địa phương, từng cộng đồng sản xuất cũng được xác lập rõ hơn. Đây chính là cơ sở để chính quyền các xã, phường trong vùng bảo hộ chủ động vào cuộc, phối hợp với hợp tác xã và người dân triển khai đồng bộ các tiêu chí kỹ thuật, đảm bảo sản phẩm mang nhãn hiệu chứng nhận đạt chuẩn về chất lượng và nguồn gốc.

Ông Phạm Thiết Chùy, Chủ tịch UBND xã Sam Mứn cho rằng, việc xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho gạo Mường Thanh không chỉ là đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ mà còn mở ra cơ hội sản xuất theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn. Khi có bộ tiêu chí kỹ thuật và quy chế quản lý cụ thể, người dân muốn sử dụng nhãn hiệu buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình từ khâu lựa chọn giống, gieo cấy, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch, phơi sấy và bảo quản sau thu hoạch. Việc chuẩn hóa này sẽ góp phần hạn chế tình trạng lẫn tạp giống; đồng thời giúp địa phương cũng có cơ sở pháp lý để kiểm soát chặt chẽ hơn các sản phẩm mang tên gạo Mường Thanh lưu thông trên thị trường.

Bản chất của nhãn hiệu chứng nhận là công cụ pháp lý để chứng nhận nguồn gốc xuất xứ, nguyên liệu, quy trình sản xuất. Nhờ đó, người tiêu dùng có cơ sở nhận diện và tin tưởng vào sản phẩm; còn người sản xuất có động lực duy trì, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng. Việc xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho gạo Mường Thanh và dứa mật Pu Lau là “giấy thông hành” để sản phẩm bước vào hệ thống siêu thị lớn, các chuỗi cung ứng thực phẩm sạch và xa hơn là thị trường xuất khẩu.

Cùng với việc đăng ký bảo hộ, dự án chú trọng xây dựng hệ thống nhận diện đồng bộ, từ logo, bao bì đến truyền thông. Cơ sở dữ liệu quản lý cấp quyền sử dụng nhãn hiệu sẽ được thiết lập, phục vụ công tác kiểm tra, giám sát. Mô hình quản lý và kiểm soát chất lượng được xây dựng theo hướng rõ trách nhiệm của từng chủ thể, từ cơ quan quản lý nhà nước, hợp tác xã đến từng hộ sản xuất.

Anh Thào A Giàng, Giám đốc Hợp tác xã Dứa Mường Nhà cho biết, dứa mật Pu Lau có chất lượng tốt, quả to, ngọt đậm, thơm đặc trưng nhưng chưa có nhãn hiệu nhận diện rõ ràng nên giá trị chưa tương xứng, dễ bị trà trộn với sản phẩm khác. Theo anh Giàng, khi có nhãn hiệu chứng nhận, sẽ phải tuân thủ quy trình kỹ thuật thống nhất, đảm bảo chất lượng đồng đều, minh bạch nguồn gốc. Đây vừa là quyền lợi, vừa là trách nhiệm để giữ uy tín lâu dài. Nhãn hiệu cũng giúp sản phẩm thuận lợi hơn khi vào siêu thị, ký kết bao tiêu, qua đó nâng cao thu nhập và hướng tới phát triển bền vững cho người trồng dứa.

Việc tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu cho gạo Mường Thanh và dứa mật Pu Lau không đơn thuần là xây dựng hình ảnh thương mại cho các sản phẩm, mà là chiến lược phát triển dài hạn đối với nông nghiệp Điện Biên. Khi danh tiếng được bảo hộ bằng công cụ pháp lý, chất lượng được kiểm soát theo quy chuẩn thống nhất và thị trường được mở rộng thông qua hệ thống phân phối chuyên nghiệp, giá trị gia tăng của sản phẩm sẽ được nâng lên. Từ nền tảng đó, không chỉ gạo Mường Thanh và dứa mật Pu Lau có cơ hội vươn xa trên thị trường trong nước và quốc tế, mà còn tạo tiền đề để nông sản của tỉnh từng bước khẳng định vị thế trong tiến trình hội nhập.