Trên cánh đồng bản Khá, phường Mường Thanh, những thửa ruộng lúa Séng cù, Tám thơm đã trải qua 3 vụ canh tác theo hướng hữu cơ. Thay vì phụ thuộc vào phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, người trồng chú trọng cải tạo đất, sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học và tận dụng thiên địch để kiểm soát sâu bệnh, mở ra hướng sản xuất nông nghiệp an toàn.

Người khởi xướng mô hình này là một thanh niên người dân tộc Thái - anh Cà Văn Thuật, Bí thư Chi đoàn bản Khá. Cánh đồng Mường Thanh có diện tích sản xuất lúa tập trung, nguồn nước tưới thuận lợi nhờ hệ thống kênh đại thủy nông Nậm Rốm, anh Thuật nghĩ đến việc thay đổi phương thức canh tác để nâng cao giá trị hạt gạo. Nếu sản xuất theo hướng hữu cơ, gạo Mường Thanh sẽ có thêm cơ hội khẳng định chất lượng trên thị trường.

Với suy nghĩ đó, từ vụ chiêm xuân năm 2025, anh Thuật vận động 23 hộ dân trong bản chung tay gieo cấy 8,5ha lúa Séng cù và Tám thơm theo phương pháp hữu cơ. Trong đó 12 hộ là đoàn viên, thanh niên. Quá trình triển khai, Tỉnh đoàn và Đoàn phường Mường Thanh phối hợp với đơn vị chuyên môn theo dõi, hỗ trợ để các hộ tham gia thực hiện đúng quy trình sản xuất.

Điểm khác biệt của mô hình là cách chăm sóc, bảo vệ cây lúa. Thay vì sử dụng phân bón vô cơ, các hộ chuyển sang dùng phân chuồng hoai mục, phân vi sinh, phân hữu cơ sinh học, kết hợp bổ sung phân xanh và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp. Việc phòng trừ sâu bệnh được thực hiện bằng biện pháp sinh học, hạn chế tối đa sự can thiệp của hóa chất. Người dân tận dụng thiên địch tự nhiên, đưa vịt xuống ruộng để diệt ốc, sâu hại, sử dụng chế phẩm sinh học và thường xuyên kiểm tra đồng ruộng phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường.

Canh tác theo hướng hữu cơ đòi hỏi sự kiên trì, bởi khâu làm đất phải kỹ, quá trình chăm sóc cần theo dõi thường xuyên. Tuy nhiên, chi phí đầu vào tiết giảm nhờ không sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và tận dụng nguồn vật tư sẵn có. Quan trọng hơn, đất canh tác được cải thiện, nguồn nước hạn chế nguy cơ ô nhiễm, góp phần duy trì độ bền của hệ sinh thái đồng ruộng. “Sau 3 vụ sản xuất, từ vụ chiêm xuân năm 2025 đến vụ mùa năm 2026, mô hình cho thấy hiệu quả khá rõ. Nếu lúa canh tác theo phương thức thông thường đạt khoảng 60 - 62 tạ/ha, giá thóc từ 14.000 - 15.000 đồng/kg, thì sản xuất theo hướng hữu cơ được giá cao hơn khoảng 68 tạ/ha, giá bán từ 17.000 - 18.000 đồng/kg thóc” - anh Cà Văn Thuật chia sẻ.

Mô hình trồng lúa nước hữu cơ, sử dụng phân hữu cơ mang lại hiệu quả kép cho bà con nông dân và đoàn viên thanh niên bản Khá, phường Mường Thanh khi dự án đã lọt vào vòng bán kết cuộc thi dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn toàn quốc năm 2026. Đây là cơ hội để ý tưởng tiếp tục được giới thiệu rộng rãi, tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ và tìm kiếm hướng phát triển lâu dài. Điều anh Thuật mong muốn là xây dựng được thương hiệu gạo Mường Thanh sạch, an toàn, có chất lượng ổn định, đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước.

Niềm say mê tìm tòi cách làm mới thôi thúc Bí thư Chi đoàn Cà Văn Thuật cùng 7 đoàn viên, thanh niên bản Khá tiếp tục phát triển ý tưởng kinh tế khác. Nhóm đã tận dụng khu vực khe suối có nguồn nước lưu thông quanh năm để triển khai mô hình nuôi ốc nhồi theo hình thức nuôi tự nhiên sẵn có, tận dụng nguồn thức ăn dễ kiếm.

Theo chị Lò Thị Oanh, đoàn viên tham gia mô hình, ốc nhồi tương đối dễ nuôi, vốn đầu tư ban đầu không lớn, thức ăn cũng dễ tìm. Sau khoảng 3,5 tháng nuôi có thể thu hoạch, giá bán dao động từ 70.000 - 100.000 đồng/kg tùy kích cỡ. Đây là hướng phát triển kinh tế có thời gian quay vòng tương đối ngắn, phù hợp với điều kiện của đoàn viên trẻ chưa có nhiều vốn. Nhóm tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả để có cơ sở mở rộng quy mô trong thời gian tới.

Ở bản Cang Hoa, xã Nà Tấu, đoàn viên Lù Văn Đức lựa chọn một hướng khởi nghiệp gần gũi với đời sống sản xuất của người dân. Trên diện tích 1.500m², anh Đức trồng cà chua theo hướng hữu cơ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hóa học và chăm sóc cây theo quy trình phù hợp. Sau khoảng 4 tháng, vườn cà chua cho thu hoạch.

Với mỗi vụ, diện tích cà chua cho sản lượng hơn 3 tấn quả, giá bán từ 15.000 - 20.000 đồng/kg, doanh thu khoảng 65 triệu đồng. Hiệu quả mô hình cho thấy, với diện tích không lớn, nếu lựa chọn đúng cây trồng, nắm vững kỹ thuật và tính toán được đầu ra, thanh niên vẫn có nguồn thu nhập khá từ sản xuất nông nghiệp.

Dự án khởi nghiệp của thanh niên Điện Biên thời gian qua đều bắt đầu bằng việc nhận diện tiềm năng, lợi thế của địa phương để tìm hướng sản xuất phù hợp. Điều này phản ánh sự thay đổi trong tư duy khởi nghiệp của một bộ phận thanh niên nông thôn.

Để những ý tưởng của đoàn viên thanh niên có điều kiện phát triển, sự đồng hành của tổ chức Đoàn có vai trò quan trọng. Thời gian qua, Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Điện Biên đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức, khơi dậy tinh thần khởi nghiệp, lập nghiệp và ý chí làm giàu chính đáng trong đoàn viên, thanh niên, góp phần khuyến khích thanh niên phát huy vai trò chủ động trong phát triển kinh tế. Tỉnh đoàn chú trọng đồng hành với thanh niên trong học nghề, tìm kiếm việc làm, tiếp cận kiến thức khoa học kỹ thuật và phát triển các mô hình kinh tế. Việc tham gia cuộc thi, chương trình hỗ trợ khởi nghiệp tạo môi trường để thanh niên trình bày ý tưởng, trao đổi kinh nghiệm, tiếp cận sự tư vấn và hoàn thiện phương án sản xuất, kinh doanh.

Sau 3 vụ lúa sản xuất theo phương pháp hữu cơ, điều anh Cà Văn Thuật và thành viên trong nhóm hướng tới không chỉ là duy trì một phương thức canh tác an toàn, mà là tạo dựng giá trị mới cho hạt gạo trên chính cánh đồng quê hương. Với anh Lù Văn Đức, trồng cà chua theo phương pháp hữu cơ  là cơ hội để chứng minh hiệu quả của hướng sản xuất an toàn trên diện tích nhỏ. Từ những ý tưởng dù đơn giản nhưng phù hợp đều có thể trở thành sinh kế bền vững, tạo thêm động lực cho thanh niên gắn bó và làm giàu trên quê hương.

Bình Nguyên