Trên diện tích 1ha đất nương từng trồng sắn, gia đình anh Sùng A Sếnh, bản Tân An, xã Tìa Dình chuyển sang trồng dứa và cà phê. Trồng cùng thời điểm, nhưng 2 loại cây có thời gian cho thu hoạch khác nhau. Dứa có thể cho thu sớm hơn còn cà phê cần thêm thời gian chăm sóc trước khi cho thu hoạch ổn định. Từ mô hình thực tế của gia đình anh Sếnh cho thấy, mỗi hộ có thể lựa chọn hướng chuyển đổi phù hợp với quỹ đất và khả năng đầu tư của mình.
Hai năm trở lại đây, nhiều hộ dân bản Tân An tích cực chuyển đổi đất dốc sang trồng cà phê xen mắc ca để tận dụng bóng mát. Ông Giàng A Tùng, Bí thư Chi bộ bản Tân An cho biết: Năm 2025, người dân trong bản trồng 12ha cà phê. Năm 2026, bà con trồng mới thêm 38ha, nâng tổng diện tích lên 50ha. Qua kiểm tra thực tế, cây cà phê sinh trưởng, phát triển tốt. Do phần lớn mới được trồng trong năm nay, các hộ đang tập trung chăm sóc để cây phát triển ổn định.
Năm 2025 được địa phương hỗ trợ giống, gia đình anh Vàng A Thò ở bản Huổi Tống đã mạnh dạn chuyển đổi gần 1ha đất dốc sang trồng cà phê. Sau 1 năm, nhiều cây đã cho quả bói. Năm nay gia đình anh tiếp tục trồng thêm 1ha. “Trước mình trồng ngô, trồng sắn, nhưng thấy hiệu quả kinh tế không cao. Hy vọng khi đưa cây cà phê vào trồng, sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn”, anh Thò chia sẻ.
Tại bản Na Hay, trên diện tích hơn 3.000m² trước đây trồng ngô, gia đình anh Lò Văn Khánh chuyển sang trồng bí xanh; mỗi năm thu về khoảng 35 triệu đồng. So với sản xuất lúa nương, bí xanh dễ chăm sóc hơn, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn.
Theo bà Lò Thị Xoan, Bí thư Chi bộ bản Na Hay, việc lựa chọn cây trồng được bàn bạc cụ thể trong các cuộc sinh hoạt chi bộ và họp bản. Đối với cây ngắn ngày, bà con lựa chon trồng bí xanh; các loại cây công nghiệp dài ngày, các hộ lựa chọn trồng cà phê, mắc ca. Một số diện tích trồng cà phê đã cho thu hoạch, giúp bà con có thêm căn cứ để tính toán khi chuyển đổi.
Sau sáp nhập, xã Tìa Dình có diện tích tự nhiên hơn 166km², với trên 7.240 nhân khẩu sinh sống tại 15 bản. Địa bàn rộng, địa hình chia cắt, sản xuất nhỏ lẻ là những yếu tố đặt ra yêu cầu phải lựa chọn cây trồng phù hợp. Thực hiện Nghị quyết 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững, xã Tìa Dình xác định cà phê, mắc ca là 2 cây trồng chủ lực để hình thành vùng sản xuất tập trung. Bên cạnh đó, địa phương duy trì các loại cây trồng phù hợp với thực tế từng bản như: bí xanh, lê vàng và dứa. Quá trình thực hiện, các hộ tham gia trồng được cán bộ chuyên môn hướng dẫn lựa chọn loại cây trồng phù hợp, quy trình tiếp cận nguồn lực hỗ trợ và kỹ thuật chăm sóc diện tích cây mới trồng. Thông qua các cuộc họp bản, người dân có thêm cơ hội trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và đánh giá hiệu quả những mô hình đã triển khai tại địa phương.
Theo báo cáo phát triển kinh tế - xã hội quý III/2026, xã Tìa Dình đã trồng mới 160ha cà phê (đạt 160% kế hoạch tỉnh giao) và 108,72ha mắc ca. Trong tổng diện tích cà phê trồng mới, 80ha thuộc 2 dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, thu hút 127 hộ tham gia. Trên diện tích này, mắc ca được trồng xen để tạo bóng che cho cà phê; 80ha cà phê còn lại do người dân tự đầu tư. Địa phương đặt mục tiêu năm 2027 tiếp tục chuyển đổi 80ha đất trồng lúa sang trồng cà phê xen mắc ca.
Cùng với mở rộng vùng trồng 2 cây chủ lực, xã Tìa Dình duy trì 70ha bí xanh, 22,6ha lê vàng và 7,5ha dứa. Địa phương đang hoàn thiện thủ tục đề nghị công nhận lại sản phẩm OCOP bí xanh Tìa Dình và công nhận mới đối với sản phẩm lê vàng. Với những cây trồng đã cho thu hoạch, việc tổ chức thu gom, vận chuyển nông sản kịp thời cũng là vấn đề cần được tính toán từ khâu bố trí sản xuất.
Ông Bùi Xuân Thức, Chủ tịch UBND xã Tìa Dình cho biết: Thời gian tới, xã sẽ phân vùng sản xuất theo từng khu vực. Vùng thấp ưu tiên sản xuất rau màu; ở vùng cao, đất dốc ưu tiên lựa chọn trồng cây công nghiệp, cây ăn quả để hạn chế xói mòn và nâng hiệu quả sử dụng đất. Việc chuyển đổi cây trồng gắn với tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh; chú trọng hướng dẫn sản xuất theo quy trình sạch, hữu cơ và từng bước ứng dụng công nghệ số trong quá trình thực hiện.
Theo Chủ tịch UBND xã Tìa Dình, địa phương định hướng phát triển các hợp tác xã nông nghiệp, tạo đầu mối tập hợp các hộ sản xuất kết nối với doanh nghiệp. Việc hình thành đầu mối thu gom và hợp đồng tiêu thụ sẽ giúp người dân chủ động tính toán diện tích, sản lượng, hạn chế rủi ro về đầu ra. Đây là khâu được địa phương quan tâm chuẩn bị sớm, ngay khi diện tích cà phê, mắc ca mới trồng đang trong giai đoạn chăm sóc.