Điện Biên có 108.642 hộ dân tộc thiểu số, chiếm 75,62% tổng số hộ dân toàn tỉnh. Đây cũng là địa phương có tỷ lệ hộ nghèo người dân tộc thiểu số rất cao, chiếm tới 99,19% tổng số hộ nghèo tỉnh. Một trong những nguyên nhân nghèo là thiếu đất sản xuất. Qua kết quả rà soát hộ nghèo, toàn tỉnh có 11.087 hộ nghèo và cận nghèo thiếu đất sản xuất. Một số địa phương có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số thiếu đất sản xuất cao như: Các xã thuộc huyện Điện Biên Đông cũ 1.905 hộ, huyện Tuần Giáo cũ 1.897 hộ, huyện Tủa Chùa cũ 1.846 hộ, huyện Mường Ảng cũ 1.728 hộ...
Bài toán thiếu đất ở, đất sản xuất đang là một trong những rào cản lớn đối với công tác giảm nghèo và phát triển bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh. Vì vậy, việc triển khai hiệu quả các chính sách theo Luật Đất đai năm 2024 (có hiệu lực từ tháng 8/2024) không chỉ bảo đảm quyền tiếp cận đất đai cho người dân mà còn tạo sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập, thúc đẩy giảm nghèo bền vững và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới của tỉnh.
Ngay sau khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, tỉnh đã cụ thể hóa các quy định bằng việc ban hành Nghị quyết số 09/2024/NQ-HĐND về chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời quy định cụ thể hạn mức giao đất, công nhận quyền sử dụng đất và hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp. Quá trình thực hiện chính sách đất đai được gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tập trung giải quyết tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất cho hộ nghèo, hộ cận nghèo.
Sau gần 2 năm triển khai Luật Đất đai năm 2024, công tác hỗ trợ đất đai cho đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo, hộ cận nghèo đã ghi nhận một số kết quả bước đầu. Đến nay thực hiện giao đất ở cho 211 cá nhân với tổng diện tích là 4ha, việc miễn tiền sử dụng đất cho các cá nhân được thực hiện đảm bảo theo quy định của pháp luật; một trường hợp (phường Điện Biên Phủ) được giảm tiền sử dụng đất khi giao ở. Đối với chính sách chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở, tỉnh đã giải quyết cho 15 hộ gia đình, cá nhân với tổng diện tích gần 0,2ha; đồng thời thực hiện giảm tiền sử dụng đất cho 4 trường hợp.
Trong lĩnh vực đất sản xuất, tỉnh đã giao gần 150ha đất nông nghiệp cho 235 cá nhân, không thu tiền sử dụng đất, giúp người dân có thêm tư liệu sản xuất, tạo điều kiện để phát triển các mô hình kinh tế hộ gia đình. Gia đình bà Lò Thị Sinh, xã Mường Pồn được thụ hưởng chính sách. Trước đây, do thiếu đất sản xuất nên cuộc sống gia đình gặp nhiều khó khăn. Sau khi được giao thêm đất, gia đình có điều kiện mở rộng diện tích canh tác, trồng lúa, ngô và phát triển chăn nuôi. Bà Sinh cho biết: “Có thêm đất sản xuất, gia đình tôi yên tâm làm ăn hơn. Đất được giao giúp chúng tôi mở rộng trồng trọt, có thêm nguồn thu nhập để trang trải cuộc sống”.
Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho đồng bào dân tộc thiểu số được quan tâm. Tại xã Mường Chà, 14 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được cấp cho các hộ gia đình, cá nhân với tổng diện tích hơn 20.500m2. Chính sách đất đai cũng được triển khai gắn với các chương trình sắp xếp, ổn định dân cư. Tại xã Mường Nhé, dự án bố trí dân cư tại các điểm bản Húi To 1 và Húi To 2 đã thực hiện giao đất cho 91 hộ gia đình, cá nhân với tổng diện tích gần 64ha. Trong đó có cả đất ở, đất trồng lúa, đất trồng cây hàng năm và đất nuôi trồng thủy sản.
Theo ông Nguyễn Văn Úy, Chủ tịch UBND xã Mường Nhé, các điểm bản Húi To 1 và Húi To 2 thuộc diện sắp xếp dân cư theo Đề án 79 về sắp xếp, ổn định dân cư gắn với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh. Việc kịp thời bố trí quỹ đất ở và đất sản xuất đã tạo điều kiện để các hộ dân ổn định cuộc sống, yên tâm bám đất, bám bản, từng bước phát triển sản xuất và nâng cao thu nhập. Đồng thời, việc hình thành các điểm dân cư tập trung cũng góp phần củng cố thế trận quốc phòng toàn dân, giữ vững an ninh trật tự và bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia.
Song song với chính sách hỗ trợ đất ở và đất sản xuất, Điện Biên đặc biệt chú trọng công tác giao đất, giao rừng và phát triển kinh tế lâm nghiệp cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đến nay, toàn tỉnh đã thực hiện giao hơn 252.700ha đất lâm nghiệp, trong đó gần 96.735ha là đất có rừng và hơn 155.993ha là đất chưa có rừng. Thông qua việc giao đất, giao rừng, người dân không chỉ được bảo đảm quyền sử dụng hợp pháp đối với diện tích đất được giao mà còn có thêm cơ hội phát triển sinh kế từ kinh tế rừng. Nhiều hộ gia đình đã chủ động trồng rừng sản xuất, khoanh nuôi tái sinh rừng, kết hợp phát triển chăn nuôi và các mô hình kinh tế dưới tán rừng.
Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, việc thực hiện chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh vẫn còn không ít khó khăn. Địa hình hiểm trở, dân cư phân tán khiến công tác đo đạc, lập hồ sơ địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở nhiều nơi còn chậm. Một bộ phận người dân ở vùng sâu, vùng xa vẫn chưa nắm vững quy định của pháp luật, dẫn đến tình trạng sử dụng đất chưa đúng mục đích hoặc phát sinh tranh chấp. Bên cạnh đó, tập quán canh tác nương, tình trạng di cư tự do và đất đai có nguồn gốc lịch sử phức tạp cũng đặt ra nhiều thách thức trong công tác quản lý.
Thực tiễn triển khai cho thấy chính sách đất đai theo Luật Đất đai năm 2024 đã và đang phát huy hiệu quả. Việc bảo đảm đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ giúp giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn tạo nền tảng để phát triển sinh kế lâu dài, giảm nghèo bền vững và giữ gìn ổn định xã hội ở khu vực miền núi, biên giới. Với sự quan tâm của Trung ương cùng những nỗ lực của địa phương, chính sách đất đai sẽ tiếp tục trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh.