Đặc sản trở thành sản phẩm du lịch

Tại cơ sở sản xuất của chị Trần Thị Yến, phường Điện Biên Phủ, những nguyên liệu quen thuộc như thịt trâu, thịt lợn, mắc khén, hạt dổi... được chế biến thành các sản phẩm mang đậm hương vị Tây Bắc. Mỗi ngày, cơ sở xuất bán từ 2 đến 3 tạ thành phẩm. Vào các dịp lễ, Tết và mùa du lịch, sản lượng tăng đáng kể để đáp ứng nhu cầu thị trường. Sản phẩm không chỉ được tiêu thụ trong tỉnh mà đã có mặt tại nhiều địa phương trên cả nước.

Chị Trần Thị Yến cho biết: “Hiện cơ sở có hai sản phẩm OCOP đạt 3 sao là ba chỉ gác bếp và lạp sườn gác bếp. Để giữ được chỗ đứng trên thị trường, chất lượng luôn là yếu tố được chúng tôi đặt lên hàng đầu. Bên cạnh việc gìn giữ phương pháp chế biến truyền thống, chúng tôi cũng đã đầu tư máy móc hiện đại nhằm nâng cao năng lực bảo quản, giúp sản phẩm giữ nguyên hương vị đặc trưng khi vận chuyển đến những thị trường xa”.

Nếu thịt gác bếp là câu chuyện về nâng cao giá trị từ chế biến thì Hợp tác xã Hoa Ban Trắng, phường Mường Lay lại mở ra một hướng đi giàu bản sắc khi đưa di sản văn hóa trở thành sản phẩm du lịch.

Từ những nguyên liệu quen thuộc của núi rừng Tây Bắc như nếp nương, gấc, hoa bó phón, cẩm tím..., chị Lò Chúc Chi cùng các thành viên Hợp tác xã (HTX) Hoa Ban Trắng đã khôi phục nghề làm bánh khẩu xén, chí chọp của người Thái trắng. Những chiếc bánh giòn thơm, mang sắc màu tự nhiên từ các loại cây cỏ bản địa vốn là món ăn quen thuộc trong những dịp lễ, Tết, cưới hỏi của đồng bào Thái. Từ món bánh quê bình dị, Hợp tác xã Hoa Ban Trắng đã xây dựng thành sản phẩm hàng hóa mang đậm bản sắc văn hóa. Bao bì được thiết kế chuyên nghiệp, quy trình sản xuất được chuẩn hóa, chất lượng được kiểm soát chặt chẽ, tạo nên sản phẩm đáp ứng yêu cầu của thị trường hiện đại nhưng vẫn giữ trọn hương vị truyền thống.

Những nỗ lực ấy đã mang lại kết quả tích cực. Năm 2024, sản phẩm bánh khẩu xén, chí chọp của HTX Hoa Ban Trắng được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh và đạt danh hiệu Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Đặc biệt, tháng 11/2024, nghề làm bánh khẩu xén, chí chọp của người Thái trắng được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Chị Lò Chúc Chi chia sẻ: "Hiện nay, HTX liên kết sản xuất với hơn 30 hộ dân trên địa bàn phường Mường Lay. Năm vừa qua, chúng tôi sản xuất và tiêu thụ hơn 35 tấn bánh, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho nhiều hộ gia đình. Gia đình tôi cũng cải tạo nhà sàn thành homestay để đón khách trải nghiệm quy trình làm bánh truyền thống; khu chăn nuôi trước đây được chuyển đổi thành xưởng sản xuất. Mọi thành viên trong gia đình đều chung tay gìn giữ nghề truyền thống và phát triển HTX."

"Đại sứ" quảng bá hình ảnh Điện Biên

Sự phát triển của du lịch đã tạo ra không gian tiêu thụ rộng mở cho các đặc sản địa phương, đồng thời thúc đẩy các chủ thể OCOP tiếp tục đổi mới để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Tại Cửa hàng Quà Tây Bắc, phường Điện Biên Phủ, mùa du lịch luôn là thời điểm nhộn nhịp nhất trong năm. Hàng trăm sản phẩm đặc trưng của Điện Biên được trưng bày khoa học, từ gạo Điện Biên, thịt trâu gác bếp, mật ong rừng, miến dong, các loại trà, cà phê, mắc ca đến nhiều sản phẩm chế biến từ nông sản bản địa. Hầu hết sản phẩm đều được đầu tư về bao bì, tem truy xuất nguồn gốc, chứng nhận chất lượng và hệ thống nhận diện thương hiệu, tạo niềm tin đối với người tiêu dùng.

Chị Nguyễn Thị Phương, Cửa hàng trưởng Cửa hàng Quà Tây Bắc, cho biết: “Các mặt hàng bán chạy nhất hiện nay là gạo Điện Biên, miến dong, thịt trâu gác bếp, các loại trà, cà phê, ngô và nhiều sản phẩm OCOP khác. Khách hàng đánh giá rất cao chất lượng, giá cả hợp lý, mẫu mã đẹp và đặc biệt là sự an tâm khi sử dụng các sản phẩm của Điện Biên được sản xuất theo quy trình bảo đảm an toàn thực phẩm, nhiều sản phẩm phát triển theo hướng hữu cơ”.

Thực tế thị trường cho thấy, xu hướng tiêu dùng hiện nay ngày càng coi trọng yếu tố nguồn gốc xuất xứ, tính an toàn và câu chuyện văn hóa của sản phẩm. Chính vì vậy, những đặc sản gắn với địa danh, lịch sử và bản sắc bản địa luôn có lợi thế cạnh tranh rõ nét trong phân khúc quà tặng du lịch.

Lần đầu đến Điện Biên nhưng chị Nguyễn Trần Thùy Linh, du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh đã biết đến nhiều sản phẩm OCOP của Điện Biên thông qua các nền tảng số. Khi trực tiếp trải nghiệm, chị càng yên tâm bởi các sản phẩm đều có nguồn gốc rõ ràng, được chứng nhận an toàn thực phẩm và mang đậm bản sắc địa phương. "Tôi rất hài lòng khi mua các sản phẩm OCOP của Điện Biên. Đây vừa là món quà ý nghĩa dành cho người thân, vừa giúp tôi mang theo hương vị của vùng đất mình đã đặt chân đến" - chị Linh chia sẻ.

Hành trình từ những sản vật của núi rừng đến những món quà theo chân du khách đi khắp mọi miền đất nước là minh chứng rõ nét cho sự chuyển mình của nền nông nghiệp Điện Biên theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Khi sản phẩm được đầu tư bài bản về chất lượng, thương hiệu, thiết kế và gắn kết chặt chẽ với du lịch, mỗi đặc sản sẽ trở thành một "đại sứ" quảng bá hình ảnh vùng đất lịch sử, văn hóa và con người Điện Biên. Đó cũng là nền tảng để kinh tế nông nghiệp, kinh tế du lịch và Chương trình OCOP tiếp tục cộng hưởng, tạo động lực thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững, góp phần đưa những giá trị bản địa vươn xa trên thị trường trong nước và quốc tế.