ĐBP - Vượt qua nhiều bất lợi của thời tiết và áp lực từ sâu bệnh, vụ lúa đông xuân 2025 - 2026 trên địa bàn tỉnh vẫn ghi nhận những tín hiệu tích cực khi diện tích gieo cấy, năng suất và sản lượng đều tăng so với cùng kỳ năm trước.
Vụ đông xuân năm nay, toàn tỉnh gieo cấy 9.780,32ha lúa, tăng 17,08ha so với cùng kỳ năm trước, đạt 100,68% kế hoạch đề ra. Đến nay diện tích thu hoạch ước đạt 1.500ha, nhanh hơn 710,74ha so với cùng kỳ. Năng suất bình quân ước đạt 63,20 tạ/ha; sản lượng ước đạt 8.722,44 tấn, tăng 4.586,68 tấn so với cùng kỳ năm trước. Trong bối cảnh thời tiết diễn biến bất thường, nhiều loại sinh vật gây hại phát sinh trên diện rộng, kết quả này được đánh giá là tín hiệu khả quan đối với sản xuất nông nghiệp của tỉnh.
Những ngày cuối tháng 5, trên cánh đồng Mường Thanh, không khí thu hoạch lúa diễn ra khẩn trương. Tiếng máy gặt liên hợp vang lên liên tục trên các thửa ruộng đã chín vàng. Người dân tranh thủ thời tiết thuận lợi để thu hoạch nhanh diện tích lúa đã đến kỳ. Tại xã Thanh Nưa vụ đông xuân năm nay gieo cấy 1.114ha lúa. Đến nay địa phương đã thu hoạch khoảng 500ha, năng suất ước đạt khoảng 63 tạ/ha. Dù chịu ảnh hưởng bởi một số đối tượng sâu bệnh cuối vụ, song phần lớn diện tích lúa sinh trưởng tốt, hạt chắc, tỷ lệ lép thấp hơn so với những năm thời tiết bất lợi.
Ông Nguyễn Văn Thanh, xã Thanh Nưa chia sẻ, gia đình ông gieo gần 2.000m2 lúa. Ngay từ đầu vụ, gia đình chủ động làm đất sớm, tuân thủ khung thời vụ và tăng cường theo dõi sâu bệnh trên đồng ruộng. Những thời điểm xuất hiện bệnh đạo ôn hay rầy nâu, gia đình được cán bộ nông nghiệp hướng dẫn phun thuốc kịp thời nên diện tích lúa cơ bản được bảo vệ, năng suất giữ ổn định.
Xã Thanh Yên đã thu hoạch khoảng 300ha trong tổng số 809ha lúa đông xuân, năng suất ước đạt khoảng 64 tạ/ha. Nhiều diện tích sử dụng giống lúa chất lượng cao cho năng suất tốt. Việc đẩy mạnh cơ giới hóa trong khâu thu hoạch giúp nông dân giảm đáng kể chi phí nhân công, đồng thời rút ngắn thời gian thu hoạch, hạn chế thiệt hại khi thời tiết chuyển xấu.
Để có được kết quả đó, ngay từ đầu vụ, ngành nông nghiệp tỉnh đã tăng cường hướng dẫn nông dân tuân thủ lịch thời vụ, sử dụng cơ cấu giống phù hợp và triển khai đồng bộ các biện pháp phòng trừ sâu bệnh. Các địa phương thường xuyên cử cán bộ kỹ thuật xuống đồng kiểm tra diễn biến sinh vật gây hại, kịp thời khuyến cáo người dân xử lý khi xuất hiện ổ dịch.
Tuy nhiên, vụ đông xuân năm nay đối mặt với nhiều khó khăn khi hàng loạt đối tượng sâu bệnh phát sinh gây hại. Trong đó, bệnh đạo ôn cổ bông tiếp tục xuất hiện tại một số khu vực với tỷ lệ phổ biến 1,5%, nơi cao từ 6 - 15%, cục bộ lên tới 50% tại địa bàn phường Điện Biên Phủ, Mường Thanh, xã Thanh Nưa... Tập đoàn rầy xuất hiện trên nhiều diện tích lúa với mật độ phổ biến từ 35 - 350 con/m2, nơi cao từ 400 - 550 con/m2, cục bộ có nơi lên tới 650 - 2.500 con/m2 tại xã Thanh Nưa, Thanh An.
Ngoài ra, bệnh bạc lá vi khuẩn tiếp tục phát sinh trên nhiều diện tích lúa, có nơi cục bộ 60 - 70% số lá bị nhiễm. Bệnh khô vằn xuất hiện tại nhiều địa phương với diện tích nhiễm 323,40ha. Trong khi đó, bệnh lép hạt có xu hướng gia tăng ở giai đoạn cuối vụ. Dù vậy, nhờ triển khai phòng trừ đồng bộ, phần lớn diện tích bị nhiễm được kiểm soát, hạn chế lây lan diện rộng. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng giúp năng suất lúa toàn tỉnh giữ ổn định.
Khó khăn chưa dừng lại ở sâu bệnh khi thời tiết cực đoan tiếp tục ảnh hưởng đến sản xuất. Thời điểm lúa chín, tại một số xã trên địa bàn như: Sam Mứn, Thanh Yên, Pu Nhi... xảy ra mưa lớn kèm giông lốc và mưa đá khiến hàng chục héc ta lúa bị ảnh hưởng. Riêng tại xã Sam Mứn, trận mưa đá tối 2/5 đã làm khoảng 27ha lúa đang chuẩn bị thu hoạch bị đổ và tuốt hạt. Ngay sau khi thiên tai xảy ra, chính quyền địa phương đã huy động lực lượng hỗ trợ người dân thu hoạch diện tích bị đổ. Sự chủ động ứng phó của địa phương giúp giảm bớt phần nào thiệt hại cho bà con nông dân.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, vụ đông xuân năm nay diễn ra trong điều kiện thời tiết có nhiều diễn biến bất thường, xen kẽ giữa nắng nóng, mưa ẩm và giông lốc nên tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại sâu bệnh phát sinh gây hại. Tuy nhiên, nhờ sự chủ động của ngành chuyên môn và các địa phương trong công tác dự tính, dự báo, hướng dẫn phòng trừ nên phần lớn diện tích lúa được bảo vệ an toàn. Đồng thời, ngành nông nghiệp đã tăng cường kiểm tra đồng ruộng, thường xuyên cập nhật diễn biến sâu bệnh để kịp thời khuyến cáo người dân xử lý đúng thời điểm. Bên cạnh đó, các địa phương tích cực vận động nông dân đẩy nhanh tiến độ thu hoạch đối với diện tích lúa đã chín nhằm hạn chế thiệt hại do mưa giông cuối vụ.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, sản xuất nông nghiệp đối mặt nhiều rủi ro, kết quả đạt được của vụ đông xuân năm nay là minh chứng cho sự thích ứng linh hoạt của người dân và ngành nông nghiệp địa phương. Từ việc chủ động lịch thời vụ, áp dụng tiến bộ kỹ thuật đến nâng cao năng lực dự báo sâu bệnh, thiên tai, tất cả đã góp phần giúp cây lúa vượt khó, giữ vững năng suất. Hiện các địa phương trong tỉnh tiếp tục tập trung thu hoạch diện tích lúa còn lại theo phương châm “xanh nhà hơn già đồng”, đồng thời chuẩn bị các điều kiện cho sản xuất vụ mùa tiếp theo.