Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, số xã trên địa bàn tỉnh giảm từ 115 xuống còn 42. Việc sắp xếp đơn vị hành chính giúp tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý nhưng cũng làm thay đổi kết quả đánh giá các tiêu chí NTM. Toàn tỉnh không còn xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu, nâng cao và chỉ còn 3/42 xã đủ 19/19 tiêu chí theo bộ tiêu chí NTM giai đoạn 2021 - 2025. Phần lớn các xã còn lại đạt từ 10 - 18 tiêu chí, thậm chí nhiều xã dưới 10 tiêu chí.

Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, việc điều chỉnh Bộ tiêu chí quốc gia về NTM trở thành yêu cầu tất yếu. Ngày 29/12/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM giai đoạn 2026 – 2030. Theo đó, Bộ tiêu chí mới có 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu, được thiết kế theo 3 nhóm xã dựa trên điều kiện phát triển và đặc thù vùng miền, tạo sự linh hoạt, sát thực tiễn và nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện. Trên cơ sở đó, tỉnh Điện Biên đặt mục tiêu đến hết năm 2026 có 5 xã đạt chuẩn NTM, gồm: Tuần Giáo, Mường Ảng, Mường Phăng, Thanh An và Thanh Nưa.

Được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Ẳng Nưa, Ẳng Cang và thị trấn Mường Ảng, xã Mường Ảng có quy mô lớn hơn, song cũng đối mặt với nhiều thách thức trong xây dựng NTM do sự chênh lệch về điều kiện phát triển và mức độ hoàn thành tiêu chí giữa các địa bàn. Hiện nay, xã đạt 15/19 tiêu chí NTM theo bộ tiêu chí giai đoạn 2021 - 2025. Sau sáp nhập, xã Mường Ảng vẫn tập trung huy động các nguồn lực, phát huy vai trò chủ thể của người dân, từng bước nâng cao chất lượng các tiêu chí, hướng tới mục tiêu đạt chuẩn NTM trong giai đoạn tới.

Ông Trần Minh Giáp, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Ảng cho biết: “Sau sáp nhập, xã đã rà soát các tiêu chí hiện hành, song việc UBND tỉnh chưa ban hành Bộ tiêu chí NTM giai đoạn 2026 - 2030 khiến xã chưa có cơ sở đánh giá hiện trạng và xây dựng lộ trình thực hiện mục tiêu đạt chuẩn NTM vào năm 2026. Ngay sau khi bộ tiêu chí được ban hành, xã sẽ khẩn trương rà soát, xây dựng kế hoạch và tập trung nguồn lực để triển khai”.

Không riêng Mường Ảng, các xã trên địa bàn tỉnh đang chờ bộ tiêu chí mới để định hướng phát triển, xây dựng NTM. Ông Nguyễn Thành Trung, Chủ tịch UBND xã Núa Ngam cho biết: “Thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, xã có nhiều dư địa phát triển hơn nhưng số tiêu chí đạt chuẩn lại giảm. Vì vậy, việc sớm ban hành Bộ tiêu chí của tỉnh sẽ giúp địa phương xây dựng lộ trình, phân bổ nguồn lực phù hợp cho từng tiêu chí, từng thôn, bản, tạo nền tảng xây dựng NTM trong thời gian tới”.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu, trình UBND tỉnh dự thảo quyết định ban hành Bộ tiêu chí xã NTM và tiêu chí xã NTM hiện đại giai đoạn 2026 - 2030. Bộ tiêu chí gồm 10 tiêu chí, 47 chỉ tiêu và nhận được sự đồng thuận của các xã. Dự kiến trong tháng 7, UBND tỉnh sẽ chính thức ban hành, tạo cơ sở để các xã rà soát hiện trạng, xây dựng lộ trình và triển khai thực hiện xây dựng NTM.

Nguồn lực được xác định là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả thực hiện xây dựng NTM giai đoạn 2026 – 2030 trên địa bàn tỉnh. Triển khai nhiệm vụ năm 2026, UBND tỉnh đã rà soát và ban hành 2 quyết định điều chỉnh nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 – 2025 được phép kéo dài sang năm 2026. Trong đó, đợt 1 điều chỉnh hơn 157 tỷ đồng, đợt 2 dự kiến bổ sung khoảng 95 tỷ đồng, góp phần bảo đảm nguồn lực tiếp tục triển khai các nhiệm vụ theo quy định.

Để hoàn thành mục tiêu chương trình giai đoạn 2026 – 2030, theo tính toán, tỉnh Điện Biên cần nguồn kinh phí trên 28.000 tỷ đồng. Trong khi đó, nguồn vốn dự kiến được Trung ương phân bổ chỉ khoảng 2.394 tỷ đồng, thấp hơn rất nhiều so với nhu cầu thực tế. Do đó, để hoàn thành mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều từ 3 - 3,5% mỗi năm, phấn đấu 65% số xã đạt chuẩn NTM và 65% số xã thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn là rất khó. Vì vậy, bên cạnh việc sử dụng hiệu quả các nguồn vốn hiện có, tỉnh Điện Biên tiếp tục kiến nghị Chính phủ quan tâm ưu tiên bố trí thêm nguồn lực, đồng thời nghiên cứu ban hành cơ chế, chính sách đặc thù để địa phương có điều kiện huy động thêm nguồn lực đầu tư, tạo nền tảng thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng NTM trong giai đoạn tới.

Sau hơn 15 năm triển khai, Chương trình xây dựng NTM tỉnh Điện Biên đang bước vào giai đoạn mới. Bộ tiêu chí phù hợp với thực tiễn, cùng nguồn lực và cơ chế đủ mạnh, sẽ tạo nền tảng để các địa phương nâng cao chất lượng tiêu chí, hướng tới xây dựng nông thôn phát triển bền vững. Mục tiêu không chỉ là tăng số xã đạt chuẩn mà quan trọng hơn là không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn trên địa bàn.