Năm 2014, tổng dư nợ cho vay HSSV tại Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) Mường Chà đạt gần 4 tỷ đồng với khoảng 280 HSSV dư nợ. Tuy nhiên, đến hết năm 2025, chương trình không phát sinh khoản vay mới. Toàn bộ khoản vay cũ đã được thu hồi, đưa tổng dư nợ và số khách hàng vay vốn về 0. Đây là lần đầu tiên sau gần hai thập kỷ triển khai, chương trình tín dụng HSSV tại Phòng giao dịch NHCSXH Mường Chà không còn khách hàng vay vốn.
Việc không phát sinh dư nợ không phải do ngân hàng siết chặt điều kiện cho vay hay thiếu nguồn vốn mà xuất phát từ thực tế nhu cầu vay của người dân giảm.
Ông Vùi Văn Nghĩa, Giám đốc Phòng giao dịch NHCSXH Mường Chà cho biết: Những năm gần đây, số lượng HSSV thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo hoặc có hoàn cảnh khó khăn đủ điều kiện vay vốn giảm nhiều so với trước. Đời sống kinh tế của người dân từng bước cải thiện, nhiều gia đình đã chủ động nguồn tài chính cho con em đi học mà không cần vay vốn. Đây là tín hiệu tích cực phản ánh hiệu quả của công tác giảm nghèo, nhưng đồng thời khiến chương trình tín dụng HSSV ngày càng khó giải ngân.
Việc khó giải ngân vốn vay chương trình tín dụng ưu đãi dành cho HSSV diễn ra tại nhiều địa phương khác trên địa bàn tỉnh.
Đến ngày 30/6/2026, tổng dư nợ chương trình cho vay HSSV trên toàn tỉnh đạt gần 2,992 tỷ đồng với 52 khách hàng dư nợ; doanh số cho vay 6 tháng đầu năm chỉ đạt 120 triệu đồng với 5 khách hàng vay vốn.
Hiện nay, 3 Phòng giao dịch NHCSXH Mường Chà, Mường Lay và Mường Nhé đều không có dư nợ chương trình cho vay HSSV theo Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trong khi nhiều chương trình tín dụng chính sách khác luôn có nhu cầu giải ngân lớn thì chương trình cho vay HSSV lại rơi vào tình trạng có vốn nhưng khó giải ngân.
Nguyên nhân chủ yếu do tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo giảm qua từng năm, nhiều chính sách an sinh xã hội được triển khai đồng bộ đã góp phần giảm đáng kể áp lực chi phí học tập cho các gia đình. Chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, học bổng, trợ cấp xã hội cùng nhiều chương trình hỗ trợ khác đã giúp HSSV có thêm điều kiện đến trường mà không cần vay vốn.
Ngoài ra, xu hướng lựa chọn nghề nghiệp của thanh niên có nhiều thay đổi. Sau khi tốt nghiệp THPT, không ít học sinh lựa chọn học nghề, tham gia thị trường lao động hoặc làm việc tại các doanh nghiệp, khu công nghiệp thay vì tiếp tục học đại học. Bên cạnh đó, mức lãi suất cho vay HSSV còn cao… Những nguyên nhân trên đã làm giảm đáng kể nhu cầu vay vốn phục vụ học tập.
Ông Mào Văn Tuấn, Phó Giám đốc Phòng giao dịch NHCSXH Mường Nhé chia sẻ: Đơn vị thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể tuyên truyền về chương trình tín dụng HSSV. Thực tế hiện nay một số gia đình HSSV có nhu cầu vay vốn nhưng không thuộc đối tượng thụ hưởng. Theo quy định tại Quyết định số 157, đối tượng được vay vốn chương trình HSSV phải là hộ thuộc gia đình có hoàn cảnh khó khăn như: hộ nghèo; hộ cận nghèo; hộ gia đình khó khăn về tài chính do tai nạn, thiên tai, bệnh tật, dịch bệnh; học sinh mồ côi… Điều đó khiến nhiều hộ không thuộc các đối tượng trên gặp khó khăn về tài chính, nhưng không đủ điều kiện tiếp cận chương trình vay vốn.
Theo đánh giá của Chi nhánh NHCSXH tỉnh Điện Biên, hiện chương trình tín dụng HSSV đang được triển khai với 2 chương trình gồm: Cho vay HSSV có hoàn cảnh khó khăn theo Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg và chương trình cho vay HSSV, học viên thạc sĩ, nghiên cứu sinh học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán theo Quyết định số 29/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Tuy nhiên, quá trình triển khai gặp không ít khó khăn.
Số lượng HSSV thuộc diện được vay vốn trên địa bàn tỉnh không nhiều; số học viên theo học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán cũng hạn chế. Trong khi đó, mức cho vay đối với HSSV có hoàn cảnh khó khăn hiện nay là 4 triệu đồng/tháng/HSSV, chưa thực sự đáp ứng chi phí học tập và sinh hoạt trong bối cảnh giá cả tăng cao. Tại một số địa bàn vùng sâu, vùng xa, công tác tuyên truyền chưa thật sự hiệu quả. Không ít người dân chưa nắm đầy đủ thông tin về đối tượng, điều kiện và thủ tục vay vốn, dẫn đến việc thiếu chủ động tiếp cận chính sách.
Nhu cầu vay vốn chương trình cho vay HSSV giảm mạnh phần nào phản ánh kết quả tích cực của công tác giảm nghèo, sự phát triển kinh tế - xã hội và hiệu quả của nhiều chính sách an sinh khác. Song trong bối cảnh chi phí học tập ngày càng tăng và nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng lớn, việc tiếp tục duy trì chính sách tín dụng ưu đãi, đồng thời nghiên cứu điều chỉnh mức cho vay phù hợp với thực tế góp phần bảo đảm mọi HSSV có hoàn cảnh khó khăn đều có cơ hội học tập, phát triển và đóng góp cho sự phát triển của địa phương.
