Việc sáp nhập các đơn vị hành chính tuy mang lại nhiều lợi thế trong tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, song đặt ra không ít khó khăn đối với công tác xây dựng NTM, đặc biệt với tỉnh miền núi, khó khăn như Điện Biên. Nhiều tiêu chí NTM bị biến động, chênh lệch giữa các vùng sau sáp nhập ngày càng rõ nét; hạ tầng, thu nhập, tỷ lệ hộ nghèo hay mức độ hoàn thiện các tiêu chí ở từng địa bàn chưa đồng đều.

Qua rà soát, sau sáp nhập toàn tỉnh không có xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu và nâng cao; có 3/42 xã đạt 19/19 tiêu chí (đủ điều kiện để hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận lại xã đạt chuẩn NTM theo Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025), 7/42 xã đạt từ 15 - 18 tiêu chí, 23/42 xã đạt từ 10 - 14 tiêu chí.

Xã Mường Ảng được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của 3 xã: Ẳng Nưa, Ẳng Cang và thị trấn Mường Ảng. Do điều kiện phát triển và mức độ hoàn thành tiêu chí NTM giữa các địa bàn sau sáp nhập chênh lệch lớn nên xã gặp không ít khó khăn trong quá trình xây dựng NTM. Đến nay, xã Mường Ảng đạt 15/19 tiêu chí xây dựng NTM.

Ông Trần Minh Giáp, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Ảng cho biết: “Với quyết tâm cao và cách làm linh hoạt, xã xác định nhiệm vụ trọng tâm, lựa chọn đúng khâu đột phá để tháo gỡ những tiêu chí còn khó, nhất là tiêu chí có tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống người dân. Đồng thời, chú trọng phát huy vai trò chủ thể của nhân dân, đẩy mạnh tuyên truyền, tạo sự đồng thuận và huy động sức dân tham gia xây dựng NTM, từng bước tạo diện mạo khởi sắc cho các thôn, bản sau sáp nhập”.

Anh Lường Văn Lả, Bí thư Chi bộ bản Mánh Đanh, xã Mường Ảng chia sẻ: “Chi bộ tiếp tục vận động bà con phát huy tinh thần đoàn kết, tích cực phát triển kinh tế, chỉnh trang cảnh quan, giữ gìn vệ sinh môi trường và tham gia xây dựng các công trình hạ tầng. Chúng tôi quyết tâm từng bước hoàn thiện các tiêu chí, xây dựng quê hương ngày càng đổi mới, phát triển”.

Xã Tuần Giáo thành lập trên cơ sở hợp nhất xã Quài Cang, Quài Nưa và thị trấn Tuần Giáo. Trước khi sáp nhập, xã Quài Cang và Quài Nưa đã được công nhận đạt chuẩn NTM năm 2024, tạo nền tảng thuận lợi để địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng các tiêu chí sau hợp nhất.

Tuy nhiên, do quy mô địa bàn mở rộng, dân cư đông, cùng sự chênh lệch về điều kiện hạ tầng và mức độ phát triển giữa các khu vực nên việc duy trì và nâng cao các tiêu chí NTM đặt ra nhiều yêu cầu mới. Hiện nay, xã Tuần Giáo đạt 17/19 tiêu chí xây dựng NTM. Địa phương tập trung huy động nguồn lực, hoàn thiện tiêu chí chưa đạt, đồng thời giữ vững và nâng cao chất lượng các tiêu chí đã đạt theo hướng thực chất, bền vững.

Ông Quàng Văn Cương, Chủ tịch UBND xã Tuần Giáo cho hay: “Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng xã đạt chuẩn NTM, Tuần Giáo tiếp tục tập trung triển khai hiệu quả tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với phát triển kinh tế nông thôn, khai thác tốt tiềm năng, lợi thế của địa phương nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Đặc biệt, xã chú trọng đầu tư kết cấu hạ tầng đồng bộ, thúc đẩy quá trình đô thị hóa theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững”.

Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Điện Biên đề ra mục tiêu có 65% số xã đạt chuẩn NTM. Đây là thách thức nhưng cũng là động lực quan trọng để các cấp, các ngành và từng địa phương chủ động đổi mới tư duy, nỗ lực khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế sẵn có nhằm tạo bước chuyển trong xây dựng NTM.

Để hiện thực hóa mục tiêu đề ra, tỉnh Điện Biên đã xây dựng lộ trình triển khai cụ thể với các giải pháp đồng bộ, sát điều kiện thực tiễn từng địa phương. Việc tổ chức thực hiện bảo đảm có trọng tâm, trọng điểm; phát huy hiệu quả các nguồn lực đầu tư, tạo động lực thúc đẩy xây dựng NTM theo hướng thực chất và bền vững.

Tiếp tục rà soát, hoàn thiện và ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn triển khai chương trình theo hướng thống nhất, đồng bộ với tổ chức bộ máy chính quyền hiện tại. Chú trọng phát huy vai trò chủ thể của người dân và cộng đồng trong xây dựng NTM, xem đây là yếu tố then chốt quyết định tính bền vững của chương trình.

Tăng cường phân cấp, phân quyền cho cấp xã, đi đôi với việc nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp tham gia quản lý, triển khai chương trình NTM. Hoạt động đầu tư, hỗ trợ phải được công khai, minh bạch, có sự giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác điều hành, giám sát chương trình ở cả cấp tỉnh và cấp xã. Đa dạng hóa nguồn vốn thực hiện chương trình, tăng cường huy động các nguồn lực tại chỗ theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”.

Tin rằng, với quyết tâm chính trị cao cùng định hướng, giải pháp phù hợp, việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã không làm giảm chất lượng xây dựng NTM mà mở ra cơ hội để Điện Biên cơ cấu lại chương trình theo hướng hiệu quả, đồng bộ và bền vững. Qua đó mang lại những giá trị thiết thực cho người dân, đúng với quan điểm lấy người dân làm trung tâm, chủ thể và động lực của quá trình đổi mới, phát triển.

Bài, ảnh: Sầm Phúc