Trước khi sáp nhập với các xã: Chà Cang, Nậm Tin và Pa Tần để thành lập xã Mường Chà, xã Chà Nưa đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới. Tuy nhiên, sau sáp nhập, việc rà soát theo bộ tiêu chí nông thôn mới kéo xã Mường Chà còn 12/19 tiêu chí đạt chuẩn. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự thay đổi về quy mô địa bàn, dân số và điều kiện phát triển giữa các khu vực sau sáp nhập. Một số tiêu chí như: Thu nhập, giao thông, môi trường, tỷ lệ hộ nghèo chưa đáp ứng yêu cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu duy trì và nâng cao chất lượng nông thôn mới.

Ông Khoàng Văn Van, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Mường Chà chia sẻ: Ở mỗi giai đoạn, vai trò của cấp ủy, chính quyền trong chỉ đạo, điều hành là rất quan trọng. Đối với nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, hiện nay xã đang tổ chức lại sản xuất theo hướng phù hợp với điều kiện từng vùng, từng thôn bản. Cùng với đó, tận dụng lợi thế của địa phương để hình thành các mô hình sinh kế hiệu quả, tạo việc làm tại chỗ. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm tháo gỡ khó khăn trước mắt và lâu dài.

Thực tế cho thấy, xã Mường Chà có nhiều lợi thế để phát triển sản xuất khi hội tụ tiềm năng của đơn vị hành chính trước sáp nhập. Trên cơ sở diện tích đất nông nghiệp và đất lâm nghiệp tương đối lớn, điều kiện khí hậu phù hợp cùng kinh nghiệm sản xuất của người dân, xã định hướng nhân rộng một số mô hình sản xuất phù hợp, như: Sản xuất rau an toàn, trồng cây dược liệu, trồng rừng, du lịch cộng đồng... Từ đó, góp phần nâng cao thu nhập gắn với giảm nghèo bền vững.

Ở xã Nậm Nèn, công cuộc xây dựng nông thôn mới còn gian nan hơn. Xã được thành lập trên cơ sở hợp nhất xã Huổi Mí và Nậm Nèn. Đây đều là những xã đặc biệt khó khăn, chưa đạt chuẩn nông thôn mới trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo rà soát giai đoạn 2026 - 2030, xã Nậm Nèn có 18/18 bản được xác định là bản đặc biệt khó khăn. Thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 31 triệu đồng/năm, thấp hơn 50% so với mức bình quân chung của cả nước; tỷ lệ nghèo đa chiều lên tới 67,5%. Hạ tầng thiết yếu thiếu hụt khi chỉ 20,6% đường xã được nhựa hóa hoặc bê tông hóa, nhiều tuyến đường xuống cấp, ô tô đi lại khó khăn, đặc biệt vào mùa mưa.

Bên cạnh đó, tỷ lệ hộ dân được sử dụng nước sạch theo quy chuẩn đạt 0%, tỷ lệ hộ có hợp đồng mua bán điện mới đạt 81,8%; chỉ 38,4% diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới tiêu nước chủ động. Các tiêu chí về y tế, văn hóa, môi trường đều chưa đạt yêu cầu, xã chưa có trung tâm văn hóa - thể thao đạt chuẩn, tỷ lệ hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh chỉ đạt 30% và 22% thôn chưa có dịch vụ internet.

Ông Lò Văn Quỳnh, Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Nèn chia sẻ: Với xuất phát điểm rất thấp, việc thực hiện tiêu chí nông thôn mới đối với xã là thách thức lớn. Trước mắt, xã tập trung rà soát, xác định cụ thể từng tiêu chí chưa đạt để xây dựng lộ trình phù hợp; trong đó ưu tiên kêu gọi đầu tư hạ tầng thiết yếu, giao thông nông thôn, nước sinh hoạt. Đồng thời, phát huy ý chí tự lực, tự vươn lên của người dân, khuyến khích nhân dân chủ động phát triển sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện thực tế. Tăng cường kêu gọi sự quan tâm, hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài địa bàn thông qua liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm cho lao động địa phương.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tổng số xã trên địa bàn tỉnh giảm từ 115 xã xuống còn 42 xã, kéo theo sự biến động lớn về các tiêu chí nông thôn mới. Theo kết quả rà soát của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến nay, toàn tỉnh không có xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, nông thôn mới nâng cao và chỉ còn 3/42 xã đạt đủ 19/19 tiêu chí nông thôn mới. Thống kê toàn tỉnh có 7/42 xã đạt từ 15 - 18 tiêu chí, 23/42 xã đạt từ 10 - 14 tiêu chí và 9/42 xã đạt dưới 10 tiêu chí. Như vậy, so với trước sáp nhập, số lượng xã đạt chuẩn và đạt mức tiêu chí cao giảm mạnh.

Tại kỳ họp cuối năm HĐND tỉnh khóa XV, nhiệm kỳ 2021 - 2026, tỉnh Điện Biên đặt mục tiêu đến năm 2026 có 11,9% xã đạt chuẩn nông thôn mới, tương ứng 5 xã về đích nông thôn mới. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh tiếp tục xác định, đến năm 2030, trên 60% số xã đạt chuẩn và cơ bản đạt chuẩn nông thôn mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh xác định nhiều giải pháp trọng tâm, đồng bộ và phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Trước hết, chú trọng phát triển sản xuất nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị, phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao thu nhập cho người dân. Từng bước chuyển từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, tập trung hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm, ứng dụng công nghệ cao, phát triển nông nghiệp hữu cơ và các sản phẩm đặc sản phù hợp với thế mạnh của tỉnh. Việc xây dựng nông thôn mới gắn với tái cơ cấu nông - lâm nghiệp, chú trọng phát triển chăn nuôi, trồng trọt có giá trị, phù hợp với điều kiện đất đai miền núi.

Tỉnh tập trung đầu tư hoàn thiện kết cấu hạ tầng nông thôn, nhất là giao thông, cấp nước, điện, trường học, nhà văn hóa, khu thể thao, ưu tiên các xã vùng sâu, vùng khó khăn. Nâng cao chất lượng dịch vụ thiết yếu ở nông thôn như giáo dục nghề nghiệp, y tế, truyền thông, hạ tầng thông tin số; chú trọng bảo vệ môi trường, xây dựng cảnh quan nông thôn “sáng - xanh - sạch - đẹp”, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh vai trò của Nhà nước, tỉnh xác định người dân là chủ thể trong xây dựng nông thôn mới, phát huy tinh thần tự giác, chủ động tham gia từ khâu bàn bạc, đóng góp nguồn lực đến giám sát quá trình thực hiện. Đa dạng hóa nguồn lực đầu tư, huy động hiệu quả ngân sách nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân, nguồn vốn tín dụng và xã hội hóa, nhất là đối với địa bàn vùng cao, đặc biệt khó khăn... Từ đó, từng bước tháo gỡ “rào cản”, nâng cao chất lượng và tính bền vững của chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh.