Thổi phồng công dụng

Hiện nay, các loại máy kéo giãn cột sống (bao gồm cả đai treo và giường kéo) đang được quảng cáo rầm rộ như một “thần dược” giúp điều trị dứt điểm thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống, thậm chí là tăng chiều cao. Chỉ cần gõ từ khóa “máy kéo giãn cột sống” trên các sàn thương mại điện tử hoặc mạng xã hội, người dùng sẽ nhận được hàng nghìn kết quả với đủ mức giá, từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng. Trên các nền tảng như Facebook, TikTok hay Shopee, Lazada, sản phẩm này xuất hiện dày đặc, từ bài đăng bán hàng, video trải nghiệm, livestream cho đến các hội nhóm “chia sẻ kinh nghiệm chữa đau lưng tại nhà”.

Không khó để bắt gặp những livestream bán hàng kéo dài hàng giờ, thu hút hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lượt xem cùng lúc. Người bán vừa giới thiệu sản phẩm, vừa trực tiếp thao tác kéo giãn để minh họa, đồng thời liên tục “chốt đơn” ngay trong buổi phát sóng. Các bình luận phía dưới chạy liên tục với những câu như “chốt 1 bộ”, “xin giá”, “đã inbox”, tạo cảm giác sản phẩm đang được tiêu thụ rất mạnh.

Trên các sàn thương mại điện tử, nhiều gian hàng ghi nhận hàng trăm đến hàng nghìn lượt bán. Một số sản phẩm được gắn nhãn “bán chạy”, “được yêu thích”, kèm theo hàng loạt đánh giá 5 sao với nội dung tương tự nhau như “dùng rất tốt”, “đỡ đau rõ rệt sau vài ngày”. Tuy nhiên, phần lớn các đánh giá này khó kiểm chứng về tính xác thực.

Những lời quảng cáo phổ biến nhất thường đi kèm các cam kết như “hết đau tức thì”, “dứt điểm thoát vị chỉ sau 7 ngày” hay “phục hồi cột sống như thời thanh niên”. Không ít trang bán hàng còn sử dụng các tiêu đề giật gân như “chấm dứt cơn đau không cần thuốc, không cần mổ”. Để tăng độ tin cậy, người bán liên tục gắn mác “công nghệ Mỹ, Nhật Bản”, “chuẩn y khoa” cho sản phẩm, dù không có tài liệu kiểm chứng rõ ràng.

Theo khảo sát của phóng viên, trên một số trang Facebook, các sản phẩm như D26 Signature được rao bán với giá gần 5 triệu đồng, D12 Pro khoảng 4,5 triệu đồng, đi kèm nhiều chương trình giảm giá “sốc”, “flash sale”, “xả kho”. Người bán không ngần ngại khẳng định sản phẩm có thể “phục hồi đĩa đệm”, “làm chậm thoái hóa”, “trả lại sức mạnh vốn có của cột sống”, chịu tải lên đến 200kg và “phù hợp cho mọi lứa tuổi”.

Không chỉ dừng lại ở việc bán hàng đơn thuần, một “hệ sinh thái quảng bá” cũng được dựng lên. Các video review, clip trải nghiệm, hình ảnh “trước - sau” được chia sẻ dày đặc. Một số clip có sự xuất hiện của người nổi tiếng, hoặc được dàn dựng như lời chia sẻ của “bệnh nhân đã khỏi bệnh”, góp phần tạo dựng niềm tin cho người xem.

Trong vai người mua, phóng viên liên hệ với một tài khoản bán hàng qua mạng xã hội. Người bán nhanh chóng khẳng định: “Bên em bán rất chạy, ngày nào cũng chốt mấy chục đơn. Cái này chị chỉ cần treo lên cửa hoặc xà nhà là dùng được, không cần đi viện đâu. Nhiều người bị thoát vị nặng vẫn dùng và cải thiện rõ rệt”. Khi được hỏi về chỉ định y khoa hay rủi ro, người này trả lời ngắn gọn: “Cứ đau lưng là dùng được, nhẹ hay nặng đều kéo được hết”.

Ở phía người mua, tâm lý “tự chữa tại nhà” cũng góp phần khiến thị trường này trở nên sôi động. Anh Ngô Việt Trung (xã Tam Hưng, Hà Nội) cho biết: “Tôi thấy quảng cáo nhiều quá, đâu đâu cũng nói dùng là khỏi nên cũng tin. Với lại đi viện vừa tốn kém vừa mất thời gian, nên mua về thử xem sao”. Trong khi đó, chị Hồ Thị Lan (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) chia sẻ: “Thấy có cả người nổi tiếng quảng cáo, rồi nhiều người bình luận tốt nên nghĩ chắc hiệu quả thật. Ai ngờ dùng một thời gian không thấy cải thiện chút nào”.

Điểm đáng lo ngại là không ít người bán còn hướng dẫn rất chi tiết cách lắp đặt và sử dụng tại nhà, từ việc buộc dây, cố định khung cho đến cách “treo người” để kéo giãn. Những thao tác vốn thuộc kỹ thuật phục hồi chức năng, cần được kiểm soát chặt chẽ, lại đang được đơn giản hóa thành vài bước “ai cũng làm được”.

Một thị trường mua bán sôi động, được thúc đẩy bởi quảng cáo, mạng xã hội và tâm lý người bệnh, đang biến một kỹ thuật phục hồi chức năng thành “giải pháp đại trà”. Nhưng phía sau sự nhộn nhịp đó là những khoảng trống về kiểm soát thông tin, chuyên môn và an toàn, nơi rủi ro không nằm trên trang quảng cáo mà nằm ở chính người sử dụng.

Đặt trong tổng thể đó, những sản phẩm như Rowanto D26 cho thấy cách thị trường vận hành điển hình: đánh vào “điểm đau” của người bệnh rồi “thần dược hóa” thiết bị bằng những lời hứa vượt quá bản chất. Từ Facebook, website đến Shopee, một hệ sinh thái bán hàng khép kín được thiết lập, kết hợp chiêu “neo giá” để thúc đẩy quyết định mua nhanh.

Tuy nhiên, phía sau lớp vỏ marketing, sản phẩm thực chất chỉ là thiết bị cơ học hỗ trợ kéo giãn, không phải thiết bị điều trị, không có kiểm soát lực kéo hay phác đồ cá nhân hóa. Khoảng cách giữa quảng cáo và thực tế chính là điểm khởi đầu của rủi ro. Vấn đề đặt ra không chỉ là câu chuyện quảng cáo, mà là liệu những thiết bị này có thực sự phù hợp để người bệnh tự sử dụng tại nhà như những gì đang được quảng bá?

 “Tự chữa tại nhà” trở thành con dao hai lưỡi

Theo các chuyên gia y tế, kéo giãn cột sống thực chất là một kỹ thuật phục hồi chức năng có chỉ định y khoa rất chặt chẽ, không phải giải pháp có thể áp dụng đại trà. Tại bệnh viện, lực kéo luôn được tính toán dựa trên trọng lượng cơ thể, tình trạng bệnh và được theo dõi sát sao trong quá trình thực hiện.

Trao đổi về vấn đề này, Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Mạnh Hùng, Phó trưởng khoa Phẫu thuật Cột sống, Bệnh viện Việt Đức cho biết: “Cần nhìn nhận một cách đúng bản chất rằng không có bất kỳ phương pháp điều trị nào, kể cả kéo giãn cột sống, có thể áp dụng cho tất cả các bệnh lý hay mọi mức độ bệnh. Trong y khoa, mỗi phương pháp điều trị chỉ phù hợp với một nhóm bệnh nhất định, trong những điều kiện và giai đoạn cụ thể. Một phương án có thể hiệu quả với bệnh nhân này nhưng lại không phù hợp với bệnh nhân khác, thậm chí cùng một bệnh nhưng ở mức độ khác nhau cũng cần cách tiếp cận khác nhau”.

Theo bác sĩ Đỗ Mạnh Hùng, việc điều trị bệnh lý cột sống không thể dựa trên một giải pháp đơn lẻ. Để đưa ra hướng điều trị phù hợp, bác sĩ cần đánh giá tổng thể nhiều yếu tố như triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh, nguyên nhân gây bệnh, thói quen sinh hoạt, lao động, cũng như kết quả chẩn đoán hình ảnh. Chỉ khi có đầy đủ các thông tin này mới có thể xác định chính xác bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị hiệu quả. Do đó, việc quảng cáo một thiết bị hay một phương pháp có thể “chữa dứt điểm”, “thay thế điều trị tại bệnh viện” là cách nói mang tính phóng đại, dễ khiến người bệnh hiểu sai bản chất của việc điều trị.

Bác sĩ nhấn mạnh, kéo giãn cột sống thực chất là một kỹ thuật trong phục hồi chức năng, có vai trò hỗ trợ trong một số trường hợp nhất định, chứ không phải là phương pháp điều trị toàn diện. Phương pháp này có thể mang lại hiệu quả trong một số tình huống như co cứng cơ vùng thắt lưng, thoát vị đĩa đệm mức độ nhẹ, hoặc các trường hợp đau cơ học đơn thuần. Tuy nhiên, việc áp dụng phải có chỉ định cụ thể, được tính toán về lực kéo, thời gian, vị trí và theo dõi bởi chuyên gia y tế.

“Nguy cơ lớn nhất hiện nay là người bệnh tự ý mua và sử dụng các thiết bị kéo giãn tại nhà mà không hiểu rõ tình trạng bệnh của mình. Trong thực tế, không phải cứ đau lưng là do bệnh lý cột sống. Có nhiều trường hợp đau lưng xuất phát từ các bệnh lý khác như thận, dạ dày hoặc các cơ quan nội tạng lân cận. Đây là hiện tượng “đau phóng chiếu”, tức là cảm giác đau xuất hiện ở vùng lưng nhưng nguyên nhân lại nằm ở cơ quan khác. Nếu người bệnh không được chẩn đoán đúng mà tự ý kéo giãn, thì không những không giải quyết được nguyên nhân mà còn khiến bệnh chính tiến triển nặng hơn”, bác sĩ Hùng nhấn mạnh.

Ngay cả trong trường hợp bệnh lý cột sống, việc tự ý điều trị cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Với những trường hợp nhẹ, việc kéo giãn có thể không gây hại nhưng cũng không mang lại hiệu quả rõ rệt. Ở mức độ trung bình, việc sử dụng có thể rơi vào trạng thái “vô thưởng vô phạt”, tức là không cải thiện nhưng cũng chưa gây biến chứng. Tuy nhiên, với những trường hợp nặng, đặc biệt là khi có chèn ép thần kinh hoặc thoát vị đĩa đệm nghiêm trọng, việc kéo giãn không đúng chỉ định có thể khiến tình trạng trở nên trầm trọng hơn.

Có những trường hợp bệnh nhân đáng lẽ cần can thiệp y khoa kịp thời, thậm chí có chỉ định phẫu thuật, nhưng lại trì hoãn điều trị vì tin vào các phương pháp đơn giản tại nhà. Khi đó, bệnh có thể tiến triển nặng, dẫn đến các biến chứng như chèn ép tủy sống, yếu liệt chi, thậm chí rối loạn đại tiểu tiện. Điều đáng nói là những biến chứng này không phải do thiết bị kéo giãn trực tiếp gây ra, mà là hậu quả của việc chậm trễ điều trị đúng phương pháp, bỏ lỡ “thời gian vàng” can thiệp.

Về biến chứng trực tiếp, kéo giãn cột sống nếu thực hiện sai cách vẫn có thể gây ra các tác động tiêu cực. Đặc biệt ở vùng cột sống cổ - khu vực có cấu trúc thần kinh phức tạp - việc kéo giãn không đúng lực hoặc sai chỉ định có thể gây tê bì tăng lên, yếu tay chân, thậm chí ảnh hưởng đến chức năng vận động và cảm giác. Ngoài ra, nếu sử dụng thiết bị không đảm bảo chất lượng hoặc lực kéo không phù hợp, người bệnh có thể gặp tình trạng đau tăng, thậm chí làm thay đổi vị trí thoát vị và khiến bệnh tiến triển nặng hơn.

Tuy nhiên, bác sĩ Hùng cũng lưu ý rằng trong thực tế lâm sàng, rất khó để xác định một cách tuyệt đối rằng biến chứng của bệnh nhân có phải do kéo giãn gây ra hay không. Bởi đa số bệnh nhân chỉ đến bệnh viện khi tình trạng đã nặng lên, và quá trình trước đó không được theo dõi đầy đủ. Do đó, bác sĩ thường chỉ có thể đánh giá dựa trên diễn biến bệnh và các yếu tố liên quan, chứ không thể khẳng định hoàn toàn nguyên nhân trực tiếp.

Từ góc độ chuyên môn, bác sĩ khuyến cáo người dân cần hết sức thận trọng trước các quảng cáo về “thiết bị thần kỳ” có thể chữa khỏi bệnh tại nhà. Tâm lý chung của người bệnh là mong muốn tìm kiếm một phương pháp đơn giản, ít tốn kém, không cần can thiệp phức tạp nhưng vẫn mang lại hiệu quả cao. Tuy nhiên, chính tâm lý này lại dễ bị lợi dụng, khiến người bệnh tin vào những giải pháp không đúng bản chất khoa học.

Nguyên tắc quan trọng nhất là khi xuất hiện triệu chứng, đặc biệt là kéo dài hoặc có dấu hiệu nặng, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán chính xác. Chỉ khi xác định rõ bệnh lý và mức độ, bác sĩ mới có thể đưa ra phương án điều trị phù hợp. Kéo giãn cột sống, nếu được chỉ định đúng, vẫn có giá trị trong điều trị, nhưng phải được thực hiện dưới sự hướng dẫn và kiểm soát chuyên môn.

Cũng theo bác sĩ Hùng, vấn đề không nằm ở bản thân phương pháp kéo giãn, mà nằm ở cách người bệnh tiếp cận và sử dụng. Khi áp dụng đúng chỉ định, đúng kỹ thuật, phương pháp này có thể hỗ trợ điều trị hiệu quả trong một số trường hợp. Nhưng nếu sử dụng một cách tùy tiện, thiếu hiểu biết, có thể gây ra những hậu quả đáng tiếc.