Theo đó, chủ trương phát triển thị trường dịch vụ pháp lý, hoàn thiện các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án đã được xác định trong các văn kiện Đại hội XIII, XIV của Đảng, cũng như tại các nghị quyết về xây dựng Nhà nước pháp quyền. Đặc biệt, Kết luận số 23-KL/TW ngày 7/4/2026 của Bộ Chính trị đã thông qua chủ trương thí điểm chế định luật sư công tại một số bộ, ngành và địa phương, đồng thời yêu cầu sớm thể chế hóa để triển khai.

Về thực tiễn, Bộ trưởng chỉ rõ nhiều bất cập đặt ra yêu cầu hình thành đội ngũ luật sư công, như số lượng vụ án hành chính tăng nhanh, tính chất phức tạp; nhiều cơ quan nhà nước còn hạn chế trong tham gia tố tụng, chuẩn bị hồ sơ; hiệu quả bảo vệ lợi ích Nhà nước chưa cao.

Bên cạnh đó, các dự án kinh tế - xã hội, giao dịch quốc tế tồn đọng, rủi ro pháp lý gia tăng; tranh chấp đầu tư, thương mại quốc tế ngày càng phức tạp. Trong khi đó, tình trạng khiếu nại, tố cáo kéo dài, nhất là lĩnh vực đất đai, tiếp tục gây áp lực lớn lên bộ máy hành chính.

Dự thảo Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý thí điểm chế định luật sư công, từng bước hình thành đội ngũ luật sư chuyên nghiệp trong khu vực nhà nước, góp phần nâng cao chất lượng quản trị pháp lý và hiệu quả thực thi pháp luật.

Dự thảo gồm 12 điều, quy định toàn diện về nguyên tắc hoạt động, tiêu chuẩn, quyền và nghĩa vụ của luật sư công. Theo đó, luật sư công phải đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn của cán bộ, công chức và tiêu chuẩn hành nghề luật sư, có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn.

Về phạm vi công việc, luật sư công sẽ thực hiện tư vấn, đại diện và tham gia tố tụng trong các vụ việc trong nước và quốc tế; tư vấn pháp lý cho các dự án phát triển; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp và các nhiệm vụ pháp lý khác trong khu vực nhà nước.

Đáng chú ý, dự thảo thiết kế cơ chế kết hợp giữa quyền, nghĩa vụ của luật sư với trách nhiệm của cán bộ, công chức, đồng thời có cơ chế đặc thù như miễn trừ trách nhiệm khi thực hiện đúng quy định, không vì tư lợi. Các cơ quan nhà nước được chủ động sử dụng hoặc đề nghị điều động luật sư công; trường hợp cần thiết có thể thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài theo cơ chế linh hoạt.

Dự kiến, việc thí điểm sẽ triển khai tại 8 bộ và 10 địa phương. Nguồn nhân lực được huy động từ đội ngũ cán bộ pháp lý hiện có, bổ sung từ nguồn tập sự và thu hút chuyên gia, luật sư ngoài khu vực nhà nước, theo hướng không làm tăng biên chế. Kinh phí thực hiện được bảo đảm từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác.

Trình bày dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, dự thảo Nghị quyết về thí điểm chế định luật sư công vừa được Chính phủ trình Quốc hội Việt Nam đã cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng, từ tiêu chuẩn, phạm vi công việc đến cơ chế sử dụng và chính sách đãi ngộ đối với lực lượng này.

Đặc biệt dự thảo nhấn mạnh, luật sư công bị nghiêm cấm cung cấp dịch vụ pháp lý cho khách hàng ngoài khu vực nhà nước; tiết lộ thông tin vụ việc khi chưa được phép; móc nối, làm trái quy định pháp luật hoặc lợi dụng danh nghĩa để trục lợi. Đồng thời, mọi hành vi cản trở hoạt động của luật sư công cũng bị nghiêm cấm.

Về tiêu chuẩn, luật sư công phải là cán bộ, công chức, viên chức hoặc lực lượng vũ trang, người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước; có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và đáp ứng đầy đủ điều kiện hành nghề luật sư. Đáng chú ý, yêu cầu tối thiểu 5 năm kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực pháp luật hoặc tham gia giải quyết các vụ việc phức tạp.

Dự thảo cũng quy định rõ cơ chế cấp, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư. Những trường hợp không đủ tiêu chuẩn, đang giữ các chức danh tư pháp như thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên… hoặc không cư trú tại Việt Nam sẽ không được cấp chứng chỉ. Luật sư công sẽ bị thu hồi chứng chỉ nếu vi phạm quy định, thôi làm nhiệm vụ hoặc khi kết thúc thời gian thí điểm mà không tiếp tục triển khai.

Về phạm vi hoạt động, luật sư công thực hiện tư vấn, đại diện và tham gia tố tụng trong các vụ việc trong nước và quốc tế; tư vấn pháp lý cho các dự án phát triển; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp. Tuy nhiên, hoạt động này không bao gồm trợ giúp pháp lý và không trùng lặp với công tác pháp chế hiện hành.

Dự thảo trao cho luật sư công nhiều quyền như yêu cầu cung cấp tài liệu, phối hợp với luật sư khác, bảo lưu ý kiến pháp lý, từ chối chỉ đạo trái pháp luật và được miễn trừ trách nhiệm trong một số trường hợp. Song song đó, lực lượng này phải tuân thủ nghiêm quy định pháp luật, giữ bí mật thông tin, đảm bảo tính độc lập, khách quan khi thực hiện nhiệm vụ.

Về quy trình, cơ quan nhà nước có thể chủ động cử luật sư công hoặc đề nghị điều động từ đơn vị khác. Trường hợp phát sinh vụ việc phức tạp vượt khả năng, được phép thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài theo cơ chế đặc thù.

Đáng chú ý, dự thảo đưa ra cơ chế đãi ngộ riêng: Ngoài lương, luật sư công được hưởng hỗ trợ hằng tháng, bồi dưỡng theo vụ việc (0,5 lần mức lương cơ sở/buổi làm việc), được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với khoản thu nhập từ nhiệm vụ này, đồng thời được bảo đảm điều kiện hành nghề và chi phí tham gia tổ chức nghề nghiệp.

Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện của Chính phủ và các cơ quan liên quan, cùng cơ chế giám sát của các cơ quan của Quốc hội và hệ thống chính trị. Theo kế hoạch, Nghị quyết sẽ có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 và được thí điểm đến hết ngày 30/9/2028.