Từ nền móng ban đầu ấy, hệ thống phòng, chống thiên tai của đất nước từng bước được xây dựng, hoàn thiện, trở thành “lá chắn” bảo vệ tính mạng, tài sản và thành quả phát triển kinh tế - xã hội của Nhân dân.

Tại Điện Biên, những năm gần đây, diễn biến thời tiết ngày càng bất thường. Giai đoạn chuyển pha từ La Nina sang El Nino làm xuất hiện nhiều hình thái thời tiết cực đoan với cường độ lớn và tần suất dày hơn. Rét đậm, rét hại kéo dài; nắng nóng xuất hiện sớm; dông, lốc, sét, mưa đá, mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất xảy ra tại nhiều địa phương, gây thiệt hại lớn về người và tài sản.

Chỉ tính từ cuối năm 2025 đến những tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh đã ghi nhận nhiều đợt rét đậm, rét hại diện rộng; nắng nóng kéo dài với nhiệt độ lên tới gần 39 độ C; nhiều trận dông, lốc, mưa đá gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sản xuất nông nghiệp và đời sống Nhân dân. Những cánh đồng lúa đang kỳ thu hoạch bị mưa đá tàn phá, hoa màu thiệt hại nặng, nhiều công trình hạ tầng bị ảnh hưởng bởi sạt lở đất, mưa lớn. Thiên tai đã để lại hậu quả nặng nề, trở thành lời cảnh báo rõ ràng về tính chất ngày càng khốc liệt của biến đổi khí hậu. Thiên tai năm 2025 đã cướp đi sinh mạng của nhiều người dân, nhiều khu dân cư bị chia cắt, nhà cửa hư hỏng, giao thông tê liệt. Mỗi mất mát, thiệt hại là bài học sâu sắc về yêu cầu nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và khả năng chủ động ứng phó từ cơ sở.

Trong cuộc chiến với thiên tai, dự báo và cảnh báo sớm giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thực tiễn cho thấy, khi thông tin khí tượng thủy văn được cung cấp kịp thời, chính quyền địa phương có thêm thời gian triển khai phương án ứng phó, người dân chủ động bảo vệ tính mạng, tài sản, hạn chế thấp nhất thiệt hại.

Những năm qua, Đài Khí tượng - Thủy văn tỉnh Điện Biên đã từng bước hiện đại hóa hệ thống quan trắc, ứng dụng công nghệ vào công tác dự báo, cảnh báo thiên tai. Hệ thống trạm khí tượng, thủy văn, radar thời tiết, thiết bị đo mưa tự động cùng việc tích hợp nhiều mô hình dự báo tiên tiến giúp nâng cao độ chính xác của các bản tin chuyên ngành. Dữ liệu được cập nhật liên tục theo thời gian thực, tạo cơ sở quan trọng để nhận diện sớm nguy cơ thiên tai.

Từ đầu năm đến nay, hàng trăm bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết được phát hành; nhiều hiện tượng nguy hiểm như dông, lốc, sét, mưa đá, lũ quét, sạt lở đất đã được cảnh báo sớm. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số, truyền phát thông tin qua môi trường mạng, hệ thống truyền thông cơ sở đã giúp đưa thông tin cảnh báo tới người dân nhanh hơn, rộng hơn, nhất là khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng có nguy cơ cao xảy ra thiên tai.

Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó có thể triệt tiêu hoàn toàn rủi ro nếu thiếu sự chủ động từ mỗi cấp, mỗi ngành và từng người dân. Thiên tai ngày nay không còn diễn ra theo quy luật quen thuộc mà xuất hiện với tính bất định cao, cường độ lớn hơn, phạm vi ảnh hưởng rộng hơn. Điều đó đòi hỏi công tác phòng, chống thiên tai phải chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang tư duy phòng ngừa chủ động.

Mỗi địa phương cần rà soát phương án phòng, chống thiên tai phù hợp thực tiễn; củng cố lực lượng xung kích tại cơ sở; nâng cao chất lượng diễn tập ứng phó thiên tai; tăng cường tuyên truyền kỹ năng phòng tránh cho người dân. Các ngành chức năng cần tiếp tục đầu tư hệ thống quan trắc, đẩy mạnh chuyển đổi số, khai thác hiệu quả dữ liệu khí tượng thủy văn phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Quan trọng hơn cả là xây dựng ý thức chủ động phòng ngừa trong cộng đồng. Khi mỗi người dân biết theo dõi thông tin cảnh báo, chủ động bảo vệ tài sản, chấp hành hướng dẫn của cơ quan chức năng, sức chống chịu trước thiên tai sẽ được nâng lên.

Mùa mưa lũ năm 2026 được dự báo tiếp tục tiềm ẩn nhiều yếu tố bất lợi với nguy cơ xuất hiện mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, nắng nóng kéo dài và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác. Trong bối cảnh đó, chủ động dự báo, cảnh báo sớm, chuẩn bị kỹ các phương án ứng phó chính là chìa khóa để giảm thiểu thiệt hại.

Thiên tai là yếu tố khách quan, song thiệt hại hoàn toàn có thể giảm xuống nếu cả hệ thống chính trị và toàn dân cùng hành động quyết liệt, chủ động từ sớm, từ xa. Đó cũng là cách thiết thực để bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân, giữ vững nền tảng phát triển bền vững trong điều kiện khí hậu ngày càng biến động khó lường.