Những năm gần đây, nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra, Đài Khí tượng Thủy văn (KTTV) tỉnh đã hiện đại hóa, tự động hóa hệ thống quan trắc, truyền tin; ứng dụng khoa học công nghệ nhằm rút ngắn thời gian dự báo, nâng cao độ chính xác của các bản tin. Trong đó, hệ thống quan trắc được đầu tư đồng bộ, gồm các thiết bị tự động như trạm đo mưa, máy đo gió, đo nhiệt độ, độ ẩm… hoạt động 24/24 giờ, bảo đảm dữ liệu được truyền về liên tục theo thời gian thực.
Đáng chú ý, hệ thống radar thời tiết cho phép phát hiện sớm các vùng mây giông hình thành từ khu vực biên giới Việt - Lào, các tỉnh Lai Châu, Sơn La di chuyển vào, kịp thời đưa ra những cảnh báo. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả các bản tin khí tượng.
Đài KTTV tỉnh cũng chủ động khai thác, tích hợp nhiều mô hình dự báo tiên tiến như: GSM (Nhật Bản), GFS (Mỹ), IFS (Trung tâm Dự báo hạn vừa châu Âu - ECMWF), kết hợp ảnh mây vệ tinh với độ phân giải cao và dữ liệu từ Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia. Nhờ vậy, các bản tin cảnh báo mưa lớn, giông lốc, lũ quét, sạt lở đất... ngày càng sát thực tế.
Theo bà Trần Thị Phương Hoa, Giám đốc Đài KTTV tỉnh, việc ứng dụng công nghệ luôn được đơn vị đặc biệt chú trọng: “Mỗi năm, chúng tôi phát hành trên 1.000 bản tin dự báo thời tiết. Với số lượng bản tin lớn, Đài đã tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ quan Trung ương để nâng cao độ chính xác. Trong mùa mưa lũ, các bản tin được cập nhật liên tục theo giờ, giúp địa phương kịp thời ứng phó”.
Hiệu quả công tác dự báo ngày càng thể hiện rõ ở cơ sở khi cấp ủy, chính quyền các địa phương chủ động tiếp nhận thông tin, nhanh chóng triển khai phương án phòng tránh thiên tai. Ông Nguyễn Thanh Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Na Son cho biết: Nhờ thông tin dự báo, cảnh báo được cập nhật thường xuyên, khi xuất hiện các hình thái thời tiết cực đoan, địa phương đã rà soát, di dời các hộ dân khỏi khu vực nguy hiểm; đồng thời bố trí lực lượng trực 24/24 giờ, sẵn sàng ứng phó với các tình huống xảy ra. Điển hình, trong đợt mưa lớn từ đêm 31/7 đến rạng sáng 1/8/2025, hơn 100 hộ dân có nguy cơ bị ảnh hưởng, sạt lở đã được di dời khẩn cấp cùng tài sản đến nơi an toàn, qua đó hạn chế thiệt hại, đặc biệt không để xảy ra thiệt hại về người.
Tuy nhiên, công tác dự báo, cảnh báo khí hậu vẫn còn nhiều khó khăn do địa hình của tỉnh chia cắt mạnh, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa chưa có trạm quan trắc nên việc dự báo chi tiết đến từng điểm còn hạn chế, nhất là với các hiện tượng xảy ra nhanh như lũ ống, lũ quét. Bên cạnh đó, việc tiếp cận thông tin của người dân ở một số nơi vẫn còn hạn chế do hạ tầng viễn thông chưa đồng bộ.
Thực tế này đòi hỏi phải đa dạng hóa kênh truyền tải thông tin, đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan dự báo, chính quyền địa phương và người dân. Hiện nay, các bản tin cảnh báo được đăng, phát thường xuyên trên Báo và phát thanh, truyền hình Điện Biên; đăng tải trên các nền tảng số, mạng xã hội... Nhiều địa phương duy trì hệ thống loa truyền thanh, phát bằng tiếng dân tộc và xây dựng các nhóm zalo cộng đồng để thông tin kịp thời đến người dân.
Nhờ đó, thông tin đến với người dân nhanh hơn, ý thức phòng tránh thiên tai cũng từng bước được nâng lên. Anh Sùng A Thành, bản Pàng Dề B, xã Sáng Nhè chia sẻ: “Trước đây chúng tôi chủ yếu đánh giá thời tiết dựa vào kinh nghiệm, nhưng nay có thông tin dự báo qua nhiều kênh như: Nhóm zalo của xã, bản, loa truyền thanh, truyền hình rất chính xác nên gia đình chủ động theo dõi, khi có mưa lớn thì hạn chế đi nương, sẵn sàng di chuyển khi cần thiết”.
Theo Đài KTTV tỉnh, dự báo năm 2026 tiếp tục tiềm ẩn nhiều hiện tượng thời tiết nguy hiểm, cực đoan như nắng nóng, mưa lớn cường độ cao trong thời gian ngắn; giông, lốc, sét, mưa đá; lũ quét, sạt lở đất... đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng và tính kịp thời trong công tác dự báo khí tượng thủy văn. Trên cơ sở đó, tỉnh Điện Biên đang từng bước hoàn thiện quy trình từ dự báo - cảnh báo - ứng phó theo hướng lấy người dân làm trung tâm; đồng thời kết hợp hiệu quả giữa kinh nghiệm truyền thống với công nghệ hiện đại, phát huy vai trò của các nền tảng số trong cung cấp thông tin.
Trước bối cảnh biến đổi khí hậu đang có xu hướng diễn biến rất phức tạp và đa dạng hình thái thiên tai, việc chủ động phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Thông qua đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao nhận thức cộng đồng, Điện Biên đang từng bước nâng cao năng lực ứng phó, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân.