Hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện dày hơn bởi tác động của biến đổi khí hậu. Những năm gần đây nhiều địa bàn trong tỉnh và các tỉnh khu vực Tây Bắc gánh chịu hậu quả thiên tai gây nên những thiệt hại, mất mát khó có thể bù đắp. Trận lũ quét, sạt lở đất xảy ra sáng 01/8/2025 tại bản Háng Pu Xi, xã Xa Dung khiến 3 người chết, 24 ngôi nhà cùng ruộng nương, tài sản của đồng bào bị cuốn trôi, vùi lấp dưới lớp đất đá. Một năm trước đó, ngày 25/7/2024, trận lũ quét lớn xảy ra tại xã Mường Pồn làm 7 người chết, 20 ngôi nhà bị lũ cuốn đổ sập cùng hàng trăm căn nhà bị hư hỏng, tuyến quốc lộ 12 qua Mường Pồn tê liệt hoàn toàn, không thể lưu thông. Mùa mưa lũ năm nay đợt mưa đầu tháng 7 khiến 20 ngôi nhà ở xã Na Sang bị ảnh hưởng trong đó có một nhà bị vùi lấp. Sau mưa lũ, những ngôi nhà được dựng mới ở điểm tái định cư; những tuyến đường được sửa chữa, mở mới; ruộng nương, rau màu dần khôi phục. Những thiệt hại về tài sản có thể bù đắp, khắc phục song khó có thể đong đếm, bù đắp sự mất mát sinh mạng con người. Ở miền núi, vùng cao, đồng bào sinh sống nơi sườn núi, đồi cao khi mưa kéo dài dễ xảy ra lũ quét, sạt lở đất. Việc chủ động phòng ngừa, có phương án ứng phó kịp thời sẽ giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra thiên tai.
Biến đổi khí hậu khiến mưa nắng bất thường. Phòng chống thiên tai giờ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm mà phải bằng diễn biến thực tế, bằng thông số kỹ thuật về trạng thái thời tiết. Chính quyền các cấp từ Trung ương tới địa phương, cơ sở rút kinh nghiệm sâu sắc trong công tác phòng chống thiên tai, tăng cường tuyên truyền, cảnh báo sớm giúp người dân chủ động ứng phó và giảm thiểu thiệt hại khi có mưa lũ. Để có cảnh báo kịp thời, cơ quan khí tượng thủy văn thu thập dữ liệu, phân tích hình thái thời tiết phát bản tin cảnh báo sớm lũ quét, sạt lở, gió lốc...
Mắt thấy, tai nghe và trực tiếp chịu cảnh “màn trời chiếu đất” khi mưa lũ xảy ra, đồng bào vùng cao giờ đây luôn nêu cao cảnh giác phòng tránh lũ quét và sạt lở đất đá. Việc theo dõi bản tin dự báo thời tiết đã trở thành thói quen của người dân. Mỗi khi chính quyền cảnh báo mưa lớn, tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, người dân chủ động kiểm tra nhà ở, chuẩn bị đồ dùng thiết yếu và sẵn sàng di dời khi có yêu cầu. Khi mưa lớn kéo dài, cán bộ thôn bản, dân quân tự vệ, công an phối hợp rà soát từng hộ dân sống ở khu vực nguy hiểm, lập danh sách người già, trẻ em để sẵn sàng hỗ trợ khi cần thiết. Lực lượng xung kích phòng chống thiên tai bố trí trực 24/24; kịp thời cảnh báo, hỗ trợ người dân di chuyển trong những đợt mưa lớn. Thông tin cảnh báo mưa lũ được chuyển tải đa dạng bằng nhiều phương thức, tuyên truyền qua loa truyền thanh, qua nhóm liên lạc điện thoại tới từng hộ dân. Mỗi thôn bản, mỗi người dân đều hiểu rằng chủ động phòng ngừa thiên tai tốt hơn khắc phục hậu quả. Đồng bào nâng cao ý thức phòng ngừa, theo dõi thông tin thời tiết, chấp hành cảnh báo, hướng dẫn của chính quyền và hỗ trợ nhau mới có thể giảm thiểu thiệt hại do lũ quét, sạt lở đất gây ra.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, mỗi đợt mưa lớn kéo dài, nguy cơ lũ quét, sạt lở luôn tiềm ẩn ở nhiều địa phương. Thiên tai có thể trở thành thảm họa nếu công tác dự báo, cảnh báo không kịp thời; công tác phòng ngừa, ứng phó và nâng cao sức chống chịu của cộng đồng không quyết liệt đến từng người dân. Không quốc gia, địa phương nào ngăn chặn hoàn toàn thiên tai mà chỉ có thể thay đổi mức độ thiệt hại từ việc cảnh báo, chủ động phòng ngừa. Mỗi người dân tìm hiểu kiến thức, từng gia đình học hỏi kỹ năng ứng phó và mỗi thôn bản có sự liên kết hỗ trợ nhau sẽ tạo thành “lá chắn” bảo vệ để sống an toàn với thiên tai.
Hà Anh