Sau những tháng mưa, lớp thảm thực vật dưới tán rừng phát triển mạnh. Khi nắng hanh kéo dài, lớp cỏ, lá và cành cây khô dần, trở thành nguồn vật liệu dễ bắt lửa. Với địa hình miền núi rộng, chia cắt, nhiều khu vực rừng cách xa khu dân cư như ở Điện Biên, một khi đám cháy đã lan rộng, việc huy động lực lượng, phương tiện tiếp cận hiện trường rất khó khăn. Bởi vậy, công tác phòng cháy, chữa cháy rừng cần được triển khai chủ động từ sớm, chuẩn bị đầy đủ điều kiện cần thiết trước khi bước vào cao điểm khô hanh.
Ở bản Bua, xã Mường Phăng, việc phát dọn thực bì, tạo đường băng cản lửa đã trở thành công việc quen thuộc của người dân và mỗi cộng đồng dân cư ở gần rừng trước khi vào mùa khô. Bản Bua được giao quản lý gần 80ha rừng, trong đó hơn 40ha rừng đặc dụng. Những khu vực có lớp thực bì dày, dễ bén lửa được cộng đồng chú ý phát dọn; tổ bảo vệ rừng duy trì tuần tra, kịp thời phát hiện nguy cơ có thể ảnh hưởng đến diện tích rừng được giao quản lý.
Ông Lường Văn Toàn, thành viên Tổ Bảo vệ rừng bản Bua chia sẻ, làm đường băng cản lửa nhằm chia cắt những khu vực có thực bì dày, hạn chế khả năng cháy lan khi xảy ra sự cố; đồng thời tạo điều kiện để lực lượng tiếp cận hiện trường thuận lợi hơn. Tổ Bảo vệ rừng của bản duy trì tuần tra theo từng khu vực, nhất là thời điểm thời tiết nắng nóng kéo dài.
Cách làm của bản Bua cho thấy công việc giữ rừng trước hết bắt đầu từ chính cộng đồng sống gần rừng. Người dân là những người hiểu đường đi, khe suối, vị trí nguồn nước và những khu vực thường có lớp thực bì dày. Khi trách nhiệm bảo vệ rừng được cụ thể hóa đến từng bản, từng tổ bảo vệ rừng, việc phát hiện một cột khói bất thường hay ngăn chặn hành vi sử dụng lửa thiếu an toàn có thể được thực hiện sớm hơn.
Mường Phăng hiện có hơn 7.584ha đất có rừng. Sau sắp xếp, xã có 50 bản, trong đó 48 bản có đất rừng. Địa bàn rộng và diện tích rừng phân bố trên nhiều khu vực đặt ra yêu cầu lực lượng kiểm lâm phải thường xuyên bám cơ sở, phối hợp với chính quyền, chủ rừng và cộng đồng dân cư để kiểm soát nguy cơ cháy. Hệ thống biển báo, bảng cấp dự báo cháy rừng, đường băng cản lửa và các vị trí trực, canh gác cần được rà soát trước khi thời tiết chuyển sang khô hanh.
Ông Bạc Quốc Thành, kiểm lâm phụ trách địa bàn xã Mường Phăng cho biết: Trước mùa khô, công tác trọng tâm là rà soát những khu vực có nguy cơ cháy cao, phối hợp với các bản kiểm tra đường băng cản lửa, lực lượng và phương tiện tại chỗ; kết hợp với tăng cường tuyên truyền, nhắc nhở người dân kiểm soát nguồn lửa khi xử lý thực bì và sản xuất gần rừng. Với địa bàn rộng, điều quan trọng là phải bám sát cơ sở, phát hiện nguy cơ sớm để có biện pháp xử lý ngay từ đầu, tránh để lửa lan vào rừng.
Trong 8 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh xảy ra 15 vụ cháy rừng, gây thiệt hại 16,52ha. Các vụ cháy tập trung chủ yếu trong những tháng khô hanh đầu năm song từ giữa tháng 7 đến tháng 8, toàn tỉnh không ghi nhận vụ cháy rừng nào. Theo lực lượng chức năng xác định, việc đốt thực bì làm nương là một trong những nguyên nhân làm gia tăng số vụ cháy.
Thực tế, nguy cơ cháy rừng thường bắt nguồn từ những hoạt động gắn với sinh kế của người dân. Việc phát, đốt thực bì chuẩn bị đất sản xuất nếu không chọn thời điểm phù hợp, không làm đường băng ngăn lửa hoặc thiếu người trông coi có thể khiến lửa vượt khỏi khu vực cần xử lý và lan vào rừng. Khi gió mạnh gặp thảm cỏ, lá khô, tốc độ cháy có thể tăng nhanh, trong khi địa hình dốc khiến việc tiếp cận, khống chế đám cháy gặp nhiều trở ngại. Vì vậy, cùng với tuyên truyền, yêu cầu đặt ra là quản lý được nguồn lửa ngay từ nơi phát sinh. Khi người dân có nhu cầu xử lý thực bì bằng lửa, việc thông báo, bố trí người canh gác, lựa chọn thời gian thích hợp và chuẩn bị phương tiện dập lửa cần được thực hiện nghiêm túc. Ở những ngày cấp dự báo cháy rừng lên cao, các hoạt động có nguy cơ gây cháy phải được kiểm soát chặt chẽ hơn.
Đến nay, toàn tỉnh có hơn 436 nghìn héc-ta rừng, tỷ lệ che phủ đạt 45,7%. Cùng với tuần tra, kiểm soát rừng, Chi cục Kiểm lâm yêu cầu các đơn vị duy trì trực phòng cháy chữa cháy rừng, kịp thời kiểm tra, xác minh và xử lý điểm cháy ngay khi mới phát sinh; hàng nghìn lượt người được huy động tham gia chữa cháy tại các địa bàn xảy ra sự cố. Đây là thực tế cho thấy một khi cháy đã xảy ra, nguồn lực cần huy động rất lớn; vì thế, làm tốt phòng ngừa vẫn là giải pháp hiệu quả nhất.
Bà Lò Thị Thi, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Ngành Kiểm lâm xác định phòng cháy chữa cháy rừng là nhiệm vụ trọng tâm và đã chỉ đạo các đơn vị bám sát địa bàn, phối hợp với chính quyền cơ sở, chủ rừng triển khai các giải pháp phòng ngừa. Quan điểm xuyên suốt là chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, không để xảy ra cháy lớn, hạn chế thấp nhất thiệt hại đối với tài nguyên rừng.
Trước mùa khô sắp tới, yêu cầu chủ động phòng ngừa cháy rừng càng cần được cụ thể hóa ở từng địa bàn. Khu vực trọng điểm phải được nhận diện rõ. Lực lượng, phương tiện được bố trí phù hợp; đường băng cản lửa được phát dọn trước khi thực bì khô; việc sử dụng lửa trong và gần rừng phải được kiểm soát ngay từ cộng đồng. Công nghệ cảnh báo giúp phát hiện nhanh điểm nghi cháy, nhưng những người sống gần rừng và lực lượng thường xuyên bám địa bàn vẫn là mắt xích quan trọng để thông tin được kiểm chứng và xử lý kịp thời.
Chủ động phòng cháy, chữa cháy rừng trước mùa khô là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, chủ rừng và mỗi cộng đồng dân cư. Khi các phương án được chuẩn bị từ sớm, lực lượng bám sát địa bàn, nguồn lửa được kiểm soát chặt chẽ và người dân nâng cao ý thức bảo vệ rừng, mỗi cánh rừng sẽ có thêm một lớp bảo vệ vững chắc. Đó là nền tảng để gìn giữ tài nguyên rừng, bảo vệ môi trường sinh thái và giữ gìn “lá phổi xanh” của Điện Biên bền vững.