Ở bản Hua Rốm, xã Nà Tấu, ngoài việc dựa vào kinh nghiệm và quan sát trực tiếp, hiện nay người dân có thêm một “công cụ mới” – điện thoại thông minh và nhóm zalo cộng đồng trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Cùng với việc ứng dụng công nghệ, người dân bản Hua Rốm đã xây dựng hương ước quản lý rừng. Vào mùa phát dọn, đốt nương, các hộ dân phải phát dọn thực bì kỹ lưỡng, không đốt gần khu vực rừng, có người canh lửa và báo với trưởng bản trước khi thực hiện. Thời gian đốt quy định cụ thể từ 17 - 19 giờ (khung giờ ít gió, hạn chế nguy cơ cháy lan).
Ông Vàng A Sình, Bí thư chi bộ bản Hua Rốm cho biết: Hiện bản có 2.996ha rừng, được giao cho 16 tổ quản lý, bảo vệ rừng, mỗi tổ từ 8 – 9 người, thực hiện tuần tra đều đặn mỗi tuần một lần. Bản đã thành lập nhóm zalo gồm các tổ trưởng tổ quản lý, bảo vệ rừng; khi có nội dung cần thông báo, thông tin được chia sẻ trên nhóm, để tổ trưởng phổ biến lại cho các thành viên. Đồng thời, thông qua bản đồ số của kiểm lâm xã trên điện thoại thông minh, ban quản lý bản có thể nắm được trạng thái rừng, các chủ rừng, các loại rừng, thuận tiện cho công tác theo dõi, quản lý, bảo vệ rừng.
Hưởng lợi từ rừng nên người dân bản Hua Rốm ngày càng gắn bó hơn với công tác bảo vệ rừng. Trung bình mỗi năm, bà con dân bản nhận từ 700 – 800 triệu đồng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng. Từ nguồn kinh phí này, bản trích một phần để duy trì quỹ chung, hỗ trợ công tác tuần tra bảo vệ rừng, còn chia đều cho các hộ dân. Riêng năm 2024 trong bản có 141 hộ dân được chia gần 3 triệu đồng/hộ. Dù khoản tiền không lớn, nhưng từ đó người dân đã thấy rõ lợi ích từ rừng. Khi rừng mang lại sinh kế, việc giữ rừng trở thành nhu cầu tự thân, không còn là nhiệm vụ áp đặt.
Thực hiện chuyển đổi số trong công tác quản lý, bảo vệ rừng thời gian qua, cùng với việc đầu tư hệ thống máy móc, phần mềm chuyên dụng, tỉnh Điện Biên đã đẩy mạnh công tác số hóa hồ sơ diện tích đất rừng, đất lâm nghiệp trên địa bàn. Đến nay, toàn bộ diện tích rừng và đất lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh đã được số hóa, quản lý trên hệ thống chuyên dụng. Dữ liệu được cập nhật liên tục, cho phép truy xuất lịch sử từng khu rừng, phục vụ hiệu quả công tác kiểm tra, xử lý vi phạm.
Hiện nay, Điện Biên đang bước vào mùa khô hanh, nguy cơ cháy rừng luôn ở mức cao, có thời điểm đạt cấp cực kỳ nguy hiểm. Việc phát hiện sớm và cảnh báo sớm trở thành yếu tố then chốt trong công tác quản lý bảo vệ rừng. Theo thống kê từ đầu mùa khô 2025 - 2026, hệ thống cảnh báo cháy rừng và ảnh vệ tinh đã phát hiện 873 điểm cháy, trong đó khoảng 400 điểm nghi cháy rừng. Nhờ kiểm tra, xác minh và xử lý kịp thời, các vụ cháy được khống chế sớm, chủ yếu chỉ ảnh hưởng lớp thực bì dưới tán rừng. Khoảng 80% số vụ vi phạm lâm luật được phát hiện thông qua ảnh vệ tinh và phần mềm cảnh báo.
Ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh cho biết: Hiện nay, lực lượng kiểm lâm tỉnh đã sử dụng bản đồ số, ảnh vệ tinh, flycam và các phần mềm theo dõi diễn biến rừng trong quản lý, bảo vệ rừng, PCCCR trên địa bàn, nhằm phát hiện sớm những điểm mất rừng, biến động rừng, điểm nghi ngờ cháy rừng. Qua đó, phát hiện sớm các vi phạm và xử lý chính xác, hiệu quả, tiết kiệm thời gian.
Một trong những chủ trương mới của tỉnh vừa qua là gắn công tác quản lý, bảo vệ rừng với phát triển kinh tế, trong đó trọng tâm là triển khai mô hình kinh tế không gian tầm thấp. Mô hình nhằm tận dụng tối đa không gian dưới tán rừng và các vùng đất dốc để tạo ra giá trị gia tăng cao.
Cùng với công tác quản lý bảo vệ rừng, những vùng sản xuất mới, mô hình kinh tế mới dần hình thành như mô hình kinh tế không gian tầm thấp. Với hướng đi này, rừng tiếp tục được gìn giữ, đời sống người dân từng bước cải thiện, kinh tế phát triển theo hướng xanh và bền vững, phù hợp với mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Điện Biên lần thứ XV, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã đề ra.