ĐBP - Điện Biên - vùng đất biên cương với địa hình chủ yếu là núi cao, độ dốc lớn, khí hậu khắc nghiệt. Từ lâu, rừng không chỉ là “lá phổi xanh” mà còn là chỗ dựa sinh kế của hàng chục nghìn hộ dân. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, yêu cầu phát triển bền vững đặt ra cấp thiết, tỉnh đang chuyển mạnh tư duy từ “bảo vệ rừng đơn thuần” sang phát triển kinh tế rừng gắn với sinh kế, hướng tới tăng trưởng xanh.
Năm 2025 ghi nhận những bước tiến rõ rệt. Công tác trồng mới, khoanh nuôi, bảo vệ rừng được triển khai đồng bộ; tuyên truyền pháp luật lâm nghiệp, phòng cháy chữa cháy rừng được đẩy mạnh, đưa người dân trở thành chủ thể bảo vệ rừng ngay từ cơ sở. Quan trọng hơn, tư duy “giữ rừng để sống” dần thay thế “giữ rừng vì nghĩa vụ”, tạo chuyển biến từ nhận thức đến hành động.
Chất lượng rừng được đặt lên hàng đầu. Các khâu trồng dặm, chăm sóc, phát dọn thực bì được thực hiện đúng kỹ thuật, giúp rừng sinh trưởng ổn định, nâng cao khả năng giữ nước, chống xói mòn và điều hòa khí hậu. Đến nay, diện tích rừng toàn tỉnh đạt 434.436ha, tăng 8.057,45ha so với năm 2024; tỷ lệ che phủ đạt 45,5%. Đây không chỉ là con số, mà là nền tảng quan trọng cho chiến lược phát triển xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của rừng không dừng ở môi trường. Điện Biên xác định rõ: Rừng phải nuôi sống được người dân. Từ định hướng đó, nhiều mô hình sinh kế gắn với rừng đã hình thành, từng bước chứng minh hiệu quả.
Ở khu vực phía Đông, mô hình trồng cây dược liệu dưới tán rừng như sa nhân, thảo quả, hồi đã được duy trì ổn định. Nhờ tận dụng độ che phủ tự nhiên, các loại cây này sinh trưởng tốt, ít chi phí đầu tư, phù hợp điều kiện canh tác vùng cao. Đây là hướng đi “thuận thiên”, vừa bảo vệ rừng, vừa nâng cao thu nhập.
Song song đó, mắc ca và cà phê đang nổi lên như những cây trồng chủ lực trên đất lâm nghiệp. Tại các địa bàn Tuần Giáo, Quài Tở, Mường Ảng, Pu Nhi, Nà Hỳ… nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi, hình thành vùng sản xuất quy mô. Đến năm 2026, diện tích mắc ca ước đạt khoảng 14.860ha, cà phê đạt khoảng 13.133ha. Những con số này cho thấy dư địa phát triển rất lớn, mở ra cơ hội hình thành chuỗi giá trị nông - lâm nghiệp bền vững.
Điểm đáng chú ý là các mô hình sinh kế không còn mang tính nhỏ lẻ, mà đang được đặt trong tầm nhìn dài hạn giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, kinh tế rừng, lâm sản ngoài gỗ và dịch vụ môi trường rừng được xác định là trụ cột.
Thực tế chứng minh, khi sinh kế được bảo đảm, người dân sẽ chủ động bảo vệ rừng. Đây chính là “chìa khóa kép” - vừa giữ rừng, vừa phát triển kinh tế.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Điện Biên đang tập trung một số giải pháp trọng tâm. Trước hết là chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển mạnh lâm sản ngoài gỗ, đặc biệt là cây dược liệu dưới tán rừng. Đây là hướng đi phù hợp, ít tác động đến hệ sinh thái nhưng mang lại giá trị kinh tế cao.
Cùng với đó, đẩy mạnh trồng rừng kinh tế, mở rộng diện tích mắc ca, cà phê, chè… từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Quan trọng hơn, phát triển không chỉ dừng ở trồng, mà phải gắn với chế biến sâu. Công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản được xác định là trụ cột, nhằm nâng cao giá trị gia tăng, hướng tới kinh tế tuần hoàn, giảm phụ thuộc vào xuất thô.
Một chính sách then chốt khác là chi trả dịch vụ môi trường rừng. Đây là cơ chế tạo nguồn thu ổn định, giúp người dân gắn bó lâu dài với rừng. Khi người giữ rừng được hưởng lợi trực tiếp, rừng sẽ được bảo vệ tốt hơn, bền vững hơn.
Tầm nhìn đến năm 2045, Điện Biên đặt mục tiêu xây dựng kinh tế rừng trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Điều đó đồng nghĩa với việc rừng không chỉ là “lá chắn sinh thái”, mà còn là “trụ đỡ kinh tế” cho vùng cao, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.
Với tiềm năng lớn về đất lâm nghiệp, độ che phủ cao và định hướng đúng đắn, Điện Biên đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu “2 trong 1”: Vừa bảo vệ rừng, vừa phát triển kinh tế bền vững. Trên những sườn núi hôm nay, mỗi cánh rừng được trồng mới không chỉ giữ đất, giữ nước, mà còn gieo mầm hy vọng về một tương lai xanh - nơi con người và thiên nhiên cùng phát triển hài hòa, bền vững.