Chúng tôi được nghe cán bộ Ban Quản lý Khu Dự trữ thiên nhiên Mường Nhé nhắc đến ba loài cây gồm: Sâng, dổi găng và chò chỉ - những cái tên quen thuộc với rừng già, từ đó gợi mở một câu chuyện dài về hành trình đi tìm, gìn giữ và khẳng định giá trị của nguồn giống bản địa. Để những loài cây này được công nhận là cây trội, đủ tiêu chuẩn trở thành nguồn giống lâm nghiệp, phía sau là sự nỗ lực, kiên trì và không ít gian nan của đội ngũ cán bộ giữ rừng nơi đây.

Nhớ lại những ngày cùng đồng nghiệp băng rừng, lội suối để đo đếm từng cây, ông Lã Văn Nguyện, viên chức Ban Quản lý Khu Dự trữ thiên nhiên Mường Nhé kể: “Điều tra cây trội không phải chuyện ngày một ngày hai. Có những ô rừng, anh em phải mất vài ngày mới hoàn thành việc đo đếm. Từng chi tiết nhỏ như tán cây, đường kính, độ tuổi đều phải ghi chép cẩn thận, không thể làm qua loa”.

Đằng sau chia sẻ của ông Nguyện là một hành trình đầy thử thách với công việc khắt khe, nơi mỗi con số đều phải chính xác, mỗi nhận định đều cần căn cứ rõ ràng. Nhất là những chuyến đi điều tra thường bắt đầu từ sáng sớm, khi màn sương vẫn phủ kín những lối mòn dẫn vào rừng. Địa hình hiểm trở, các tổ công tác phải mang theo dụng cụ đo đạc, sổ ghi chép cùng lương thực cho nhiều ngày, khiến mỗi bước đi vất vả hơn. Đến khu vực khảo sát, các anh ở lại trong rừng, dựng tạm nơi nghỉ, duy trì công việc liên tục trong nhiều ngày.

Công việc của cán bộ Khu Dự trữ thiên nhiên Mường Nhé không dừng lại ở việc “tìm cây” mà còn bao gồm quá trình đánh giá, phân tích, so sánh qua nhiều lần khảo sát. Có những cây phải quay lại quan sát theo mùa, theo chu kỳ sinh trưởng để đưa ra kết luận chính xác. Thời tiết khắc nghiệt, mưa rừng bất chợt, đường trơn trượt… tất cả trở thành thử thách song những người giữ rừng nơi đây không ai chùn bước. Bởi trong suy nghĩ của họ, mỗi cây trội được lựa chọn sẽ là nền tảng nhân lên những cánh rừng trong tương lai. Và chính sự bền bỉ ấy cuối cùng đã mang lại kết quả. Đến nay, trong lâm phần Khu Dự trữ thiên nhiên Mường Nhé đã có 3 loài cây bản địa, quý hiếm gồm: Sâng, dổi găng và chò chỉ được công nhận là cây trội. Đây là dấu mốc quan trọng, ghi nhận những nỗ lực không ngừng nghỉ của tập thể cán bộ viên chức trong đơn vị.

Chia sẻ về quá trình để cây trong lâm phần được công nhận nguồn giống cây trồng lâm nghiệp, ông Đào Công Tiến, Phó Giám đốc Ban Quản lý Khu Dự trữ thiên nhiên Mường Nhé cho biết: Đơn vị bắt đầu triển khai thủ tục công nhận nguồn giống từ năm 2024. Quá trình này đòi hỏi nhiều bước, từ điều tra, lựa chọn cây trội đến hoàn thiện hồ sơ, thẩm định. Mỗi khâu đều cần sự chính xác và tuân thủ nghiêm ngặt quy định chuyên môn. Ba loài cây được công nhận là kết quả một quá trình dài, kết tinh từ công sức của nhiều người. Sau khi được công nhận, các cây trội tiếp tục được quản lý và bảo vệ chặt chẽ. Mỗi cây đều được gắn mã số, lập hồ sơ theo dõi riêng. Các tổ bảo vệ rừng được phân công nhiệm vụ cụ thể, thường xuyên kiểm tra, theo dõi quá trình sinh trưởng, ra hoa, kết quả của từng cây. Nhờ đó, nguồn giống được duy trì ổn định, đảm bảo chất lượng lâu dài.

Dựa trên những cây giống đã được công nhận, đơn vị tập trung thu hái và bảo quản hạt giống, lấy nguồn nhân giống cây con. Trong đó, tiêu chuẩn với cây dổi găng là hạt được thu khi quả chuyển màu nâu, sau đó được ủ, phơi và sàng lọc kỹ lưỡng. Đối với chò chỉ, việc thu hái phải đúng thời điểm khi tỷ lệ quả rụng đạt mức phù hợp, bởi hạt rất nhanh mất khả năng nảy mầm. Riêng cây sâng, hạt sau khi thu phải xử lý ngay để giữ được chất lượng tốt nhất. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn trọng, hiểu biết và kinh nghiệm tích lũy qua thời gian.

Với nguồn giống đã được công nhận, Ban Quản lý Khu Dự trữ thiên nhiên Mường Nhé bắt đầu thử nghiệm ươm các loài cây bản địa. Quá trình này được thực hiện thận trọng, từ khâu lựa chọn hạt giống đến theo dõi sự phát triển của cây con. Các chỉ số như: Tỷ lệ nảy mầm, chiều cao, đường kính cổ rễ, sức sinh trưởng đều được ghi nhận đầy đủ. Khi cây đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, mới tiến hành trồng thử nghiệm tại khu vực phù hợp. Việc chủ động ươm giống ngay tại chỗ giúp giảm chi phí vận chuyển, đồng thời tạo điều kiện để cây thích nghi tốt hơn với môi trường tự nhiên.

Trong câu chuyện của những người giữ rừng đặc dụng Mường Nhé, niềm tự hào hiện rõ khi họ nhắc đến từng cây trội đã được công nhận. Đó không chỉ là kết quả của nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là minh chứng cho sự bền bỉ, tận tâm của cả một tập thể. Mỗi cây được lựa chọn là một dấu ấn của những ngày tháng miệt mài giữa rừng sâu, của những bước chân không ngại gian khó.  

Giữa không gian mênh mông của rừng Mường Nhé, những cây trội vẫn đứng vững, mang trong mình tiềm năng cho những thế hệ rừng tương lai. Và đâu đó, những cán bộ vẫn tiếp tục hành trình của mình, để nhân lên màu xanh đại ngàn. Từ những hạt giống được chọn lọc kỹ lưỡng, màu xanh sẽ tiếp tục lan tỏa, phủ kín những sườn núi, mang theo hy vọng về một hệ sinh thái bền vững nơi biên viễn cực Tây.