Phòng Dân quân tự vệ (DQTV), với chức năng là cơ quan tham mưu cho Thủ trưởng Bộ Tham mưu và Bộ Tư lệnh Quân khu, lãnh đạo, chỉ đạo các địa phương thực hiện nhiệm vụ công tác quốc phòng địa phương, công tác DQTV, giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQP&AN). Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị về tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, không tổ chức chính quyền cấp huyện, đã làm thay đổi căn bản phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền địa phương; đồng thời làm thay đổi mô hình tổ chức, phương thức hoạt động của cơ quan quân sự địa phương các cấp.
Năm 2025, thực hiện đề án “Điều chỉnh tổ chức biên chế Ban CHQS cấp xã” ở các địa phương, cơ cấu tổ chức của Ban CHQS cấp xã có sự thay đổi lớn, đặc biệt là việc bố trí cán bộ thường trực Quân đội đảm nhiệm chức danh cán bộ Ban CHQS cấp xã. Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, cơ quan đã tham mưu với Bộ Tham mưu, Bộ Tư lệnh Quân khu chỉ đạo Bộ CHQS các tỉnh làm tốt công tác tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương trong tổ chức, sắp xếp cơ quan quân sự các cấp phù hợp với cơ chế hoạt động của chính quyền 2 cấp; đồng thời duy trì, chỉ đạo, tổ chức các hoạt động của lực lượng DQTV.
Cơ quan đã tích cực nghiên cứu, tham gia đóng góp ý kiến vào dự thảo các nghị định, thông tư, văn bản sửa đổi, bổ sung của Chính phủ, Bộ Quốc phòng về quốc phòng, an ninh nói chung; công tác quốc phòng địa phương, công tác DQTV, GDQP&AN nói riêng; trọng tâm là tham gia xây dựng quy chế chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác của Ban CHQS cấp xã.
Cơ quan đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng Quân khu, làm tốt công tác tham mưu, chỉ đạo Bộ CHQS các tỉnh tham mưu với địa phương tổ chức, bố trí, sắp xếp đội ngũ cán bộ Ban CHQS cấp xã là cán bộ thường trực trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Đến đầu năm 2026, 100% đơn vị cấp xã đã bổ nhiệm Chỉ huy trưởng Ban CHQS cấp xã là sĩ quan; đồng thời kiện toàn đầy đủ các chức danh cán bộ, nhân viên Ban CHQS cấp xã, bước đầu đi vào hoạt động ổn định, hiệu quả; thực hiện tốt chức năng tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương trong thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng ở cơ sở.
Cùng với đó, đã chỉ đạo Bộ CHQS các tỉnh tiến hành thu hồi, bàn giao toàn bộ vũ khí, trang bị kỹ thuật (VKTB), cơ sở vật chất, tài liệu bảo đảm chặt chẽ, an toàn, đầy đủ trước khi giải thể Ban CHQS cấp huyện và sáp nhập Ban CHQS cấp xã.
Theo chức năng, nhiệm vụ và để phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương, cơ sở, cơ quan quân sự địa phương các cấp làm tốt công tác xây dựng, củng cố lực lượng DQTV theo đúng quy định của các văn bản sửa đổi, bổ sung của Chính phủ và Bộ Quốc phòng. Hiện nay, toàn Quân khu có trên 1.200 đơn vị DQTV, đạt hơn 1,7% dân số, bảo đảm tinh, gọn, đủ điều kiện hoàn thành tốt nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu được giao.
Để bảo đảm các điều kiện hoạt động, cơ quan quân sự địa phương các cấp tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm đầu tư xây dựng, bố trí trụ sở làm việc riêng cho Ban CHQS cấp xã; đến nay đã có 355/529 trụ sở làm việc riêng. 100% đơn vị cấp xã rà soát, bổ sung, hoàn thiện đầy đủ hệ thống văn kiện, kế hoạch sẵn sàng chiến đấu theo đúng quy định.
Bộ CHQS các tỉnh đã tổ chức tập huấn cán bộ, chú trọng đội ngũ cán bộ mới được bổ nhiệm ở Ban CHQS cấp xã; tổ chức huấn luyện DQTV cho các đối tượng, đồng thời duy trì luyện tập thường xuyên, hiệu quả các phương án và tổ chức diễn tập tác chiến trong khu vực phòng thủ, diễn tập phòng thủ dân sự cấp xã theo kế hoạch, bảo đảm an toàn, đạt hiệu quả thiết thực.
Hội đồng GDQP&AN Quân khu chỉ đạo kiện toàn Hội đồng GDQP&AN các cấp, bảo đảm đủ về số lượng, chất lượng, đúng thành phần, hoạt động hiệu quả; tổ chức rà soát, lập kế hoạch giáo dục quốc phòng và an ninh cho các đối tượng đúng quy định.
Lực lượng DQTV thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương bảo đảm hiệu quả, nhất là trong tham gia tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, khắc phục thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh trên địa bàn; tham gia xây dựng nông thôn mới, giúp dân xóa nhà tạm, phát triển kinh tế, ổn định đời sống; được cấp ủy, chính quyền và Nhân dân ghi nhận, đánh giá cao.
Lực lượng DQTV các địa phương làm tốt công tác phối hợp với Công an, Bộ đội Biên phòng và các lực lượng trong tuần tra biên giới, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn; bảo vệ an toàn các ngày lễ, Tết, sự kiện chính trị trọng đại của Đảng, Nhà nước và địa phương như: Tết Nguyên đán Bính Ngọ, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, bầu cử đại biểu Quốc hội lần thứ XVI và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031.
Tiếp tục phát huy truyền thống lực lượng DQTV Việt Nam, trong thời gian tới, Phòng DQTV tiếp tục phát huy kết quả đã đạt được, làm tốt công tác tham mưu với Đảng ủy, Thủ trưởng Bộ Tham mưu, Thủ trưởng Bộ Tư lệnh Quân khu, chỉ đạo các địa phương, đơn vị thực hiện thắng lợi nhiệm vụ công tác quốc phòng địa phương, công tác DQTV, GDQP&AN; lập nhiều thành tích chào mừng kỷ niệm 91 năm Ngày thành lập Lực lượng DQTV Việt Nam (28/3/1935 – 28/3/2026), hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống LLVT Quân khu 2 (19/10/1946 – 19/10/2026) và đón nhận Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ quân sự – quốc phòng địa phương năm 2026 và những năm tiếp theo.