Động thái này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tầm nhìn của Canberra nhằm tái định vị vai trò của mình, từ một quốc gia “dựa vào liên minh” sang quốc gia tăng cường tự chủ chiến lược, sẵn sàng phòng thủ và răn đe.

Ngay từ Chiến lược quốc phòng 2024, Australia đã chỉ ra rằng, những thách thức an ninh nghiêm trọng nhất mà nước này phải đối mặt kể từ Thế chiến II không còn mang tính cảnh báo mà đã trở thành hiện thực.

Các cuộc xung đột hiện đại như tại Ukraine hay Trung Đông cho thấy, bản chất của chiến tranh đang thay đổi nhanh chóng, với sự kết hợp giữa công nghệ cao, chiến thuật phi đối xứng và các hình thức tác chiến mới.

Trong bối cảnh đó, khoảng thời gian cảnh báo chiến lược - yếu tố từng cho phép Australia chuẩn bị từ xa - đang bị rút ngắn đáng kể, buộc nước này phải chuyển sang trạng thái sẵn sàng cao hơn.

Đồng thời, sự cạnh tranh giữa các cường quốc đã làm thay đổi căn bản cấu trúc an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Đây không chỉ là cuộc cạnh tranh về quân sự mà còn lan rộng sang các lĩnh vực kinh tế, công nghệ và ảnh hưởng chính trị.

Đối với Australia, điều này tạo ra một tình thế chiến lược phức tạp. Một mặt, nước này phụ thuộc vào liên minh an ninh với Mỹ như một trụ cột bảo đảm an ninh. Mặt khác, Trung Quốc lại là đối tác thương mại lớn nhất của Canberra. Điều này buộc chính quyền của Thủ tướng Anthony Albanese phải cân nhắc cẩn trọng giữa lợi ích kinh tế và yêu cầu an ninh. Và tự chủ chiến lược được cho là cách tiếp cận cân bằng giúp Australia giảm thiểu rủi ro và duy trì lợi ích.

Chiến lược quốc phòng 2026 không chỉ nhằm đối phó với các mối đe dọa trước mắt mà còn hướng tới việc xây dựng một nền tảng dài hạn cho năng lực phòng thủ quốc gia. Thay vì chờ đợi và phản ứng khi xung đột xảy ra, Australia hướng tới việc ngăn chặn đối thủ ngay từ đầu, đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng từ tư thế phòng thủ truyền thống sang một mô hình răn đe chủ động.

Sự thay đổi trong tư duy chiến lược được phản ánh rõ nét qua quy mô đầu tư quốc phòng chưa từng có trong thời bình. Theo công bố, Chính phủ Australia sẽ bổ sung thêm 14 tỷ AUD (khoảng 10 tỷ USD) trong 4 năm tới và 53 tỷ AUD trong vòng một thập kỷ, nâng tổng mức đầu tư lên khoảng 425 tỷ AUD. Đáng chú ý, chi tiêu quốc phòng dự kiến sẽ đạt 3% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2033 - cho thấy mức độ ưu tiên ngày càng cao dành cho an ninh quốc gia.

Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở cách phân bổ nguồn lực. Các khoản đầu tư này tập trung vào những lĩnh vực mang tính quyết định trong chiến tranh hiện đại, bao gồm: Năng lực tác chiến dưới biển với tàu ngầm hạt nhân, được sản xuất trong khuôn khổ Hiệp định AUKUS (liên minh ba bên gồm Australia, Anh, Mỹ), hệ thống tấn công tầm xa, phòng thủ tên lửa tích hợp và các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, hệ thống không người lái…

Bên cạnh yếu tố quân sự, chiến lược mới cũng nhấn mạnh vai trò của công nghiệp quốc phòng nội địa như một trụ cột của tự chủ chiến lược. Việc xây dựng một nền công nghiệp quốc phòng “có chủ quyền” không chỉ giúp Australia giảm phụ thuộc vào bên ngoài mà còn tạo ra lợi ích kinh tế thông qua việc làm và chuỗi cung ứng trong nước.

Trong quá khứ, chiến lược quốc phòng của Australia được xây dựng dựa vào giả định rằng, họ sẽ có đủ thời gian để chuẩn bị trước khi xảy ra xung đột, đồng thời đặt niềm tin lớn vào liên minh với Mỹ. Trọng tâm khi đó là bảo vệ lãnh thổ và duy trì một lực lượng quân sự đủ để đối phó với các mối đe dọa ở mức độ thấp đến trung bình.

Tuy nhiên, Chiến lược quốc phòng 2026 đã từ bỏ phần lớn những giả định này. Thay vào đó, Canberra đặt trọng tâm vào khả năng tác chiến cường độ cao, tính sẵn sàng nhanh và khả năng phối hợp linh hoạt giữa các lực lượng. Quan trọng hơn, chiến lược mới nhấn mạnh, Australia phải có khả năng tự bảo vệ mình trong trường hợp liên minh không thể can thiệp kịp thời.

Trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương ngày càng trở thành tâm điểm của cạnh tranh quyền lực toàn cầu, sự chuyển dịch chiến lược của Australia là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Việc gia tăng chi tiêu quốc phòng ở mức cao kéo dài có thể tạo áp lực lên ngân sách quốc gia, trong khi việc tham gia sâu hơn vào các cấu trúc an ninh khu vực có thể khiến Australia bị cuốn vào các cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.

Mặc dù vậy, từ góc độ của Canberra, trong một thế giới ngày càng bất định, sự chuyển dịch này được xem là một bước đi cần thiết để bảo đảm rằng, Australia có đủ năng lực ứng phó với những nguy cơ cả ngắn hạn và dài hạn.