Công trình vừa được công bố trên tạp chí khoa học Nature Microbiology, do Giáo sư Eran Elinav thuộc Viện Khoa học Weizmann tại thành phố Rehovot (Israel) và Giáo sư Hila Elinav, Giám đốc Trung tâm AIDS tại Hadassah - Trung tâm Y tế Đại học Hebrew (Israel), đồng chủ trì.
Nghiên cứu được triển khai trong gần 10 năm tại Israel và Ethiopia nhằm đánh giá vai trò của hệ vi sinh vật đường ruột trong quá trình tiến triển của HIV. Các nhà khoa học đã phân tích mẫu phân của khoảng 70 người nhiễm HIV tại Israel và số lượng tương tự tại Ethiopia, đồng thời so sánh với nhóm đối chứng không nhiễm bệnh ở cùng khu vực địa lý. Tất cả bệnh nhân đều được điều trị bằng liệu pháp kháng virus (antiretroviral therapy – điều trị ức chế virus).
Kết quả cho thấy thành phần vi sinh vật đường ruột ở người nhiễm HIV có sự thay đổi đáng kể so với người không nhiễm. Khi số lượng tế bào CD4 – một loại tế bào miễn dịch quan trọng bị HIV tấn công – suy giảm, cấu trúc hệ vi sinh vật cũng biến đổi tương ứng. Một số chủng vi khuẩn biến mất, trong khi những chủng khác phát triển mạnh.
Đáng chú ý, khi các nhà nghiên cứu cấy chuyển hệ vi sinh vật từ người nhiễm HIV sang chuột không mang virus, họ phát hiện mức tế bào CD4 trong ruột chuột tăng cao hơn so với nhóm nhận vi sinh vật từ người khỏe mạnh. Điều này cho thấy microbiome có thể chủ động tham gia điều chỉnh miễn dịch, thay vì chỉ bị ảnh hưởng thụ động bởi virus.
Tuy nhiên, ở những bệnh nhân đã tiến triển sang giai đoạn AIDS với suy giảm miễn dịch nặng, hệ vi sinh vật không còn phát huy vai trò hỗ trợ này. Chuột nhận vi sinh vật từ nhóm bệnh nhân AIDS không ghi nhận sự gia tăng CD4.
Các nhà khoa học cũng nhận thấy chuột có mức CD4 cao hơn nhờ hệ vi sinh vật từ người nhiễm HIV có khả năng chống lại ký sinh trùng gây bệnh đường ruột tốt hơn, cho thấy microbiome có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng cơ hội trong giai đoạn đầu của bệnh.
Theo Giáo sư Elinav, nghiên cứu cung cấp bằng chứng rõ ràng ở người về mối quan hệ nhân - quả giữa hệ vi sinh vật và hệ miễn dịch, trong đó microbiome hoạt động như một “cơ quan miễn dịch” bổ trợ. Giáo sư Elinav cho rằng trong tương lai, việc điều chỉnh hệ vi sinh vật thông qua chế độ ăn, probiotic (vi khuẩn có lợi), các chất chuyển hóa vi sinh hoặc thậm chí bacteriophage (virus tiêu diệt vi khuẩn chọn lọc) có thể giúp tăng cường miễn dịch cho người nhiễm HIV, đặc biệt tại những khu vực còn hạn chế tiếp cận thuốc điều trị tiên tiến.
Theo số liệu của Chương trình Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS (UNAIDS), năm 2024 có khoảng 40 triệu người trên thế giới sống chung với HIV, trong đó khoảng hai phần ba ở châu Phi; 77% trong số này được tiếp cận điều trị kháng virus. Số ca nhiễm mới và tử vong liên quan đến AIDS đã giảm đều đặn kể từ năm 2010.
Giới chuyên môn nhận định phát hiện từ Israel có thể mở ra hướng tiếp cận mới trong hỗ trợ điều trị HIV, kết hợp giữa liệu pháp kháng virus và điều chỉnh hệ vi sinh vật đường ruột nhằm tăng cường khả năng miễn dịch lâu dài.