Theo báo cáo của Viện Môi trường và Phát triển Quốc tế (IIED), nếu nhiệt độ toàn cầu tăng thêm 2°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, số quốc gia rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng có thể tăng vọt từ 8 lên 24 nước, đẩy hàng triệu người vào cảnh đói nghèo.

Báo cáo nhận định cuộc khủng hoảng khí hậu đang tấn công hệ thống lương thực của các quốc gia nghèo một cách không cân xứng, làm nới rộng hố ngăn cách giàu nghèo trên toàn thế giới. Dù biến đổi khí hậu gây rủi ro cho toàn cầu, nhưng hệ thống lương thực ở các nước thu nhập thấp được dự báo sẽ suy thoái nhanh gấp 7 lần so với các quốc gia giàu có.

Bà Ritu Bharadwaj, nhà nghiên cứu tại IIED nhấn mạnh một thực trạng đau lòng: “Những quốc gia vốn đã nghèo khó và thiếu mạng lưới an sinh xã hội lại là những nơi có hệ thống lương thực suy thoái nhanh nhất. Điều đáng nói là họ chính là những đối tượng đóng góp ít nhất vào lượng phát thải toàn cầu.”

Hiện nay, gần 59% dân số thế giới đang sống tại các quốc gia có mức an ninh lương thực dưới trung bình. Các dự báo cho thấy biến đổi khí hậu sẽ tiếp tục đào sâu thêm khoảng cách này.

IIED đã xây dựng một chỉ số an ninh lương thực cho 162 quốc gia để đo lường mức độ tổn thương của hệ thống lương thực dưới ba kịch bản tăng nhiệt: 1,5 độ C, 2 độ C và 4 độ C. Chỉ số này đánh giá dựa trên 4 trụ cột chính: Khả năng cung ứng, khả năng tiếp cận, mức độ sử dụng và tính bền vững của hệ thống thực phẩm.

Kết quả cho thấy "tính bền vững" và "mức độ sử dụng" là hai yếu tố chịu tác động mạnh nhất từ biến đổi khí hậu, do liên quan trực tiếp đến nguồn nước, hệ thống y tế và dinh dưỡng. Các chuyên gia cảnh báo rằng ngay cả khi thực phẩm vẫn còn sẵn, những tác động sớm của biến đổi khí hậu lên nước sạch và sức khỏe cộng đồng có thể dẫn tới suy dinh dưỡng trên diện rộng.

Một số quốc gia được dự báo chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất gồm Somalia, Cộng hòa Dân chủ Congo, Afghanistan, Haiti và Mozambique. Trong kịch bản nhiệt độ tăng 2°C, mức độ mất an ninh lương thực tại các nước này có thể tăng hơn 30%, đẩy nguy cơ xảy ra nạn đói trên diện rộng.

Tính trung bình, tình trạng thiếu lương thực tại các quốc gia thu nhập thấp có thể tăng khoảng 22%, trong khi mức tăng ở các nước giàu chỉ khoảng 3%. Khoảng cách này phản ánh sự bất bình đẳng ngày càng lớn trong khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu giữa các khu vực trên thế giới.

Trước thực trạng trên, các chuyên gia kêu gọi tăng cường đầu tư vào nông nghiệp thích ứng với khí hậu, cải thiện quản lý đất và nguồn nước, đồng thời củng cố các hệ thống an sinh xã hội để giảm thiểu tác động đối với những nhóm dân cư dễ tổn thương.

Báo cáo cũng nhấn mạnh rằng, nếu không có các hành động kịp thời và quyết liệt nhằm cắt giảm phát thải và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống lương thực, thế giới có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng lương thực quy mô lớn trong những thập kỷ tới.

Các nhà khoa học khẳng định, việc cắt giảm khí thải và hỗ trợ các nước nghèo thích ứng với biến đổi khí hậu không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp bách để ngăn chặn một thảm họa lương thực toàn cầu trong tương lai gần.