Chiến thắng Chiến dịch Điện Biên Phủ đã đi vào lịch sử như một cuộc đọ sức mang tầm vóc thời đại giữa Quân đội nhân dân Việt Nam và quân đội viễn chinh Pháp. Đây không chỉ là trận quyết chiến chiến lược dài ngày, ác liệt và giằng co nhất mà còn là bước ngoặt mang tính quyết định, làm thay đổi cục diện chiến tranh Đông Dương. Cùng với chiến thắng ấy, một di sản đặc biệt đã ra đời ngay giữa chiến trường khốc liệt: Sưu tập 33 số báo Quân đội nhân dân xuất bản tại mặt trận từ tháng 12-1953 đến ngày 16-5-1954. Không chỉ là tư liệu báo chí, đây được xem như bảo vật sống động về Chiến dịch Điện Biên Phủ, kết tinh nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục và lưu giữ độc đáo.

“Nhân chứng sống” của lịch sử

Việc tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, bắt sống và tiêu diệt toàn bộ 16.200 quân Pháp và tay sai-lực lượng mạnh nhất của quân đội Pháp ở Đông Dương-đã bẻ gãy hoàn toàn ý chí xâm lược của đối phương.

Trước hệ thống bố phòng liên hoàn, hỏa lực mạnh, có sự chi viện của không quân, quân ta đã huy động 4 đại đoàn bộ binh và 1 đại đoàn công pháo tham chiến, cùng với hàng vạn dân công từ Phú Thọ, Thanh-Nghệ-Tĩnh phục vụ tuyến sau. Dù phải thay đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”, dù trải qua việc kéo pháo vào rồi lại kéo pháo ra, bộ đội ta vẫn giữ vững tổ chức, kỷ luật, sáng tạo nhiều cách đánh hiệu quả.

Trong hoàn cảnh đó, các phóng viên chiến trường của Báo Quân đội nhân dân đã bám sát trận địa, cùng ăn, cùng ở với bộ đội, kịp thời phản ánh về tòa soạn tại hang Thẩm Púa những diễn biến chiến sự, những khó khăn, thuận lợi, đồng thời biểu dương, cổ vũ các tấm gương tiêu biểu. Những bài báo thực sự trở thành “nhân chứng sống”, phản ánh sinh động cuộc chiến hào hùng ấy.

Ở góc độ văn hóa, sưu tập 33 số báo thể hiện rõ đời sống tinh thần của bộ đội ta, tái hiện cuộc sống và chiến đấu quả cảm của những “người nông dân mặc áo lính”. Thông qua các bài viết, tranh cổ động, thơ..., các trang báo đã nêu bật những phẩm chất truyền thống tốt đẹp của dân tộc thông qua người chiến sĩ trên mặt trận. Đó là lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường, không ngại gian khổ, hy sinh... Những điều đó góp phần định hình bản sắc và tinh thần dân tộc Việt Nam.

Những bài viết cũng tôn vinh những con người Việt Nam mới, những người lính Cụ Hồ đẹp đẽ, giỏi giang, giàu lý tưởng, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì Tổ quốc. Những tấm gương cán bộ, chiến sĩ dũng cảm, những câu chuyện chiến đấu gian khổ nhưng đậm chất anh hùng ca đã trở thành nguồn cảm hứng cho các văn nghệ sĩ sáng tác, lan tỏa sự trân trọng, ngưỡng mộ và giá trị văn hóa Việt Nam với dư luận trong và ngoài nước, ngay từ khi cuộc chiến đang diễn ra và kéo dài mãi về sau.

Về giá trị giáo dục, bộ sưu tập có vai trò quan trọng trong việc giáo dục tri thức, truyền thống và phẩm chất con người Việt Nam.

Giáo dục tri thức của 33 số báo trước hết là phục vụ kịp thời cho cán bộ, chiến sĩ ở Mặt trận Điện Biên Phủ. Nó không giới hạn tuổi tác, nghề nghiệp của tất cả mọi người, kể cả trong và ngoài Quân đội. Song mỗi nội dung giáo dục đều có công chúng mục tiêu riêng. Đặc biệt là kiến thức lịch sử và quân sự. Những người lính tại mặt trận được cung cấp kiến thức cần thiết, nhất là về lịch sử quân sự. Người đọc hôm nay qua các bài xã luận, phóng sự, sơ đồ trận đánh... có thể hiểu rõ hơn nghệ thuật quân sự và phương án tác chiến của quân ta tại Điện Biên Phủ.

Bên cạnh đó là giáo dục tư duy chiến lược và nghệ thuật quân sự, giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về sự lãnh đạo đúng đắn của Bộ chỉ huy chiến dịch, đặc biệt là sự sáng tạo trong chuyển đổi cách đánh từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Đây cũng chính là bài học quý về tư duy linh hoạt, khoa học quân sự tiêu biểu.

Các số báo cũng góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, đoàn kết, trọng nghĩa tình, anh dũng, sáng tạo và tinh thần tự lực, tự cường. Đặc biệt là việc biến chủ trương của Đảng, Bác Hồ và Quân đội thành ý chí quyết tâm của hàng vạn chiến sĩ, đề cao công tác chính trị, tư tưởng trong chiến đấu. Những bài học này không những tác động ngay tới các chiến sĩ đang chiến đấu, những lực lượng phục vụ chiến đấu ở Mặt trận Điện Biên Phủ mà còn có giá trị lan tỏa lâu dài.

Trong bối cảnh mới, những giá trị này tiếp tục góp phần giáo dục phẩm chất con người Việt Nam với các đặc tính như yêu nước, nhân ái, đoàn kết, cần cù, sáng tạo. 33 số báo đã giáo dục tinh thần đoàn kết của quân và dân ta. Các bài báo đã khẳng định chiến thắng là kết quả của sự đoàn kết toàn dân tộc, sự phối hợp chặt chẽ từ tiền tuyến đến hậu phương, là “tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”. Mỗi số báo góp phần củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, Bác Hồ và Quân đội.

Các bài báo cũng thể hiện trình độ trí tuệ, bản lĩnh của những người viết, đó là tư duy sắc sảo, sự nhạy bén và từng trải. Thông qua ngòi bút của họ, những suy nghĩ của bộ đội, những trận chiến gay go, quyết liệt, những tấm gương điển hình được mô tả sống động và đầy sức thuyết phục.

Giá trị lưu niệm, độc đáo và sức sống lâu bền

Là hiện vật gắn với lịch sử Điện Biên Phủ, sưu tập 33 số báo mang giá trị đặc trưng của hiện vật trong loại hình bảo tàng lưu niệm.

Theo phân loại bảo tàng, Di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ là lưu niệm sự kiện. Những hiện vật được lưu giữ ở đây kể cho khách tham quan những câu chuyện về trận chiến đấu quyết liệt cùng cuộc sống của những người lính Bộ đội Cụ Hồ. Còn sưu tập 33 số báo là hiện vật lưu niệm, là bảo vật của khu di tích, mang giá trị lưu niệm rất cao. Bản thân mỗi số báo chứa đựng thông tin về trình độ và kỹ thuật in ấn, trình độ biên tập của bộ đội ta khi ấy. Đặc biệt nội dung trên 33 số báo ấy giúp người đọc nhớ về một thời kỳ lịch sử oanh liệt, hào hùng của Quân đội ta. Những địa danh, những tên người được nêu trên các số báo gây ấn tượng sâu sắc cho người đọc. Ngay sau khi diễn ra và cho đến tận hôm nay, những sự kiện ấy qua các trang viết trên báo sẽ sống mãi với thời gian. Chưa cần đến thăm những di tích cụ thể như hầm chỉ huy, đồi A1, cầu Mường Thanh... chỉ đọc 33 số báo, mỗi người sẽ thấy tái hiện chân thực không khí chiến trường, làm sống dậy ký ức về cuộc đấu tranh gian khổ mà anh dũng của quân và dân ta.

Sưu tập 33 số báo là văn bản gốc độc đáo, nó được ra đời ngay tại mặt trận, nơi đặt trụ sở biên tập vẫn trong tầm pháo địch. Báo cập nhật tình hình diễn biến của các trận đánh và tờ báo đến tận tay chiến sĩ trong các chiến hào. Mỗi số báo có số lượng phát hành không nhiều và do tình hình chiến tranh nên công tác lưu giữ hết sức khó khăn, vì vậy 33 số báo hiện có là các tờ báo mang tính duy nhất, vô cùng quý giá.

72 năm trôi qua, âm vang của Chiến thắng Điện Biên Phủ vẫn còn lan tỏa mạnh mẽ trong trái tim của hàng triệu người trên thế giới. Chiến thắng ấy không chỉ góp phần lập lại hòa bình ở miền Bắc Việt Nam năm 1954 mà còn có ảnh hưởng sâu rộng đến phong trào giải phóng dân tộc trong những thập niên sau đó.

Trong dòng chảy ấy, sưu tập 33 số báo Quân đội nhân dân xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ, khi được công nhận là Bảo vật quốc gia sẽ trở thành một dấu son đặc biệt-minh chứng sống động cho chiến thắng lịch sử, đồng thời là nguồn cảm hứng bền bỉ cho các nhà nghiên cứu, nhà báo, văn nghệ sĩ hôm nay và mai sau.