Hệ sinh thái xuất bản điện tử đang dần được hình thành
Những năm gần đây, chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản tại Việt Nam đã ghi nhận nhiều chuyển biến rõ nét. Theo thống kê của Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), đến hết năm 2025 có 35/52 nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử (đạt 67,3%). Số lượng xuất bản phẩm điện tử tăng 49,3%, đạt hơn 5.200 tựa sách; lượt truy cập đạt 35 triệu. Đây là những con số cho thấy sự dịch chuyển mạnh mẽ của ngành theo xu hướng tất yếu của thời đại số.
Nổi bật trong hoạt động chuyển đổi số là Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật với việc số hóa, xuất bản, phát hành điện tử trên hệ thống stbook.vn, thuviencoso.vn. Đơn vị đã xuất bản hơn 1.000 sách điện tử; phát triển nhiều tủ sách điện tử chuyên đề như: Tủ sách Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, tủ sách Chi bộ điện tử, tủ sách điện tử Chủ tịch Hồ Chí Minh, tủ sách điện tử Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, tủ sách pháp luật... và trao tặng cho các cơ quan, đơn vị, địa phương với gần 8.000 tài khoản, phục vụ hàng triệu độc giả trong và ngoài nước. Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật cũng tổ chức nền tảng phát hành sách trực tuyến chính thức tại https://ststore.vn; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác tham mưu, biên tập, xuất bản và truyền thông…
Bên cạnh thực hiện ứng dụng công nghệ số trong công tác biên tập, xuất bản, Nhà Xuất bản Khoa học - Công nghệ - Truyền thông còn xây dựng và vận hành nền tảng xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử thông qua hai hệ thống ebook365.vn và ebook.gov.vn dùng chung cho các đơn vị xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử…
Cùng với các nhà xuất bản, hiện có khoảng 29 đơn vị phát hành và doanh nghiệp công nghệ đã đăng ký tham gia phát hành xuất bản phẩm điện tử. Các đơn vị này đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền tảng đọc trực tuyến, cung cấp giải pháp thanh toán, lưu trữ và bảo mật nội dung. Sự kết hợp giữa nhà xuất bản truyền thống và doanh nghiệp công nghệ cho thấy hệ sinh thái xuất bản điện tử đang dần được hình thành.
Tuy vậy, việc chuyển đổi số của ngành Xuất bản vẫn chưa đồng đều. Một số đơn vị đã đầu tư bài bản về hạ tầng và nhân lực, trong khi nhiều đơn vị vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm, phụ thuộc đáng kể vào đối tác công nghệ. Việc vận hành các hệ thống còn thiếu liên thông.
Bà Phùng Thị Như Quỳnh, đại diện Công ty cổ phần Sách điện tử Waka cho biết, tiềm năng của thị trường đọc số là rất lớn, đặc biệt là trong giới trẻ. Tuy nhiên, doanh thu từ xuất bản điện tử vẫn chưa tương xứng với quy mô người dùng. Vì vậy, ngành Xuất bản cần một “cú hích” đủ mạnh để vượt qua các điểm nghẽn, từ đó khai thác hết dư địa trên thị trường đọc số.
“Bản đồ” kiến tạo ngành Xuất bản hiện đại
Chỉ thị số 04-CT/TW được Ban Bí thư ban hành là một dấu mốc quan trọng, mở ra không gian phát triển mới cho ngành Xuất bản. Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật Phạm Thị Thinh nhận định, Chỉ thị số 04-CT/TW có ý nghĩa định hướng chiến lược dài hạn cho toàn ngành Xuất bản trong thời kỳ 20 năm tới, gắn với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Lần đầu tiên, một văn bản của Đảng đặt ra tầm nhìn phát triển ngành Xuất bản theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, gắn với kinh tế số, công nghệ số và hệ sinh thái sáng tạo nội dung. Điều này thể hiện bước chuyển từ tư duy “quản lý xuất bản” sang “phát triển ngành công nghiệp xuất bản” mang tính chiến lược. Theo bà Phạm Thị Thinh, trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu, Chỉ thị số 04-CT/TW là động lực thúc đẩy ngành Xuất bản đổi mới toàn diện. Từ quy trình biên tập, in ấn đến phát hành và quảng bá ấn phẩm, tất cả đều cần được tái cấu trúc trên nền tảng công nghệ số.
Đồng quan điểm, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Nguyễn Nguyên cho rằng, Chỉ thị số 04-CT/TW là một mệnh lệnh mới cho sự phát triển của ngành Xuất bản, đáp ứng được yêu cầu trong kỷ nguyên vươn mình. Những nhiệm vụ và giải pháp Chỉ thị đặt ra, nhất là nội dung chuyển đổi số, giống như “bản đồ” kiến tạo ngành Xuất bản phát triển hiện đại và hội nhập trong tương lai. Chỉ thị cũng đề ra các nhóm giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực đến thúc đẩy hợp tác công - tư. Việc huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ giúp đẩy mạnh phát triển hệ sinh thái xuất bản.
TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Sách Thái Hà nhận định, Chỉ thị số 04-CT/TW được ban hành ngay sau Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng trong việc nâng cao chất lượng nội dung, gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời chủ động thích ứng với môi trường số của ngành Xuất bản. Đây là yêu cầu quan trọng đối với khu vực tư nhân, nơi luôn phải cân bằng giữa hiệu quả kinh doanh và trách nhiệm xã hội.
Chỉ thị số 04-CT/TW là “cú hích” quan trọng để từng bước xây dựng một hệ sinh thái xuất bản số hiện đại, góp phần bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia và lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.