Bản Vằng Xôn, xã Chà Tở có hơn 120 hộ, gần 600 nhân khẩu. Từ lâu, Lễ Gội đầu truyền thống của người Thái trắng đã trở thành một phần ký ức văn hóa của cộng đồng Thái trắng nơi đây. Được tổ chức vào thời khắc đầu xuân năm mới, nghi lễ Áp hô chiêng mang ý nghĩa gột rửa những điều không may của năm cũ, cầu mong năm mới an lành, mạnh khỏe. Năm 2026, lễ hội được tổ chức ngày 16/2 tức 29 tháng Chạp với sự tham gia của đông đảo người dân. Trong tiếng trống, tiếng chiêng, các điệu xòe cổ được trình diễn, nối những ký ức văn hóa của người Thái trắng với đời sống hôm nay.
Ông Lèng Văn Hùng, Bí thư Chi bộ bản Vằng Xôn chia sẻ: Hằng năm chúng tôi đều duy trì tổ chức lễ hội. Với người dân trong bản, Lễ Gội đầu truyền thống là dịp để bà con chung vui, gặp gỡ, cùng nhớ về phong tục của cha ông. Người biết xòe dạy người chưa biết, người già hướng dẫn lớp trẻ cách chuẩn bị nghi lễ. Những câu chuyện về phong tục, tập quán được nhắc lại trong mỗi gia đình. Nhờ vậy, những giá trị văn hóa của người Thái trắng nơi đây luôn được gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ.
Ở bản Hón Sáng, xã Mường Ảng, mỗi dịp lễ, tết hay khi bản có sự kiện chung, nhà văn hóa lại rộn ràng tiếng khèn, tiếng trống, những vòng xòe nối nhau. Trẻ nhỏ ríu rít ngoài sân, người già quây quần bên bếp lửa, thanh niên say sưa với những làn điệu dân ca quen thuộc. Trong không gian ấy, các thế hệ gặp gỡ, cùng vui, cùng nhắc nhớ phong tục, tập quán của dân tộc mình. Ông Cầm Nhân Hà, Trưởng bản Hón Sáng chia sẻ: Ngày lễ, tết bà con phấn khởi gặp nhau, múa hát, trò chuyện nên tình đoàn kết trong bản cũng thêm gắn bó. Các cháu nhỏ, thanh niên cũng tham gia đông hơn từ đó biết để giữ gìn nét văn hóa của dân tộc mình.
Tại xã Búng Lao, văn hóa cộng đồng được đánh thức qua các lễ hội truyền thống, ngày hội văn hóa các dân tộc và hoạt động giao lưu văn nghệ. Những giá trị văn hóa truyền thống còn được gìn giữ qua các câu lạc bộ, đội văn nghệ ở bản. Đơn cử như Câu lạc bộ Phát huy và bảo tồn văn hóa truyền thống dân tộc Thái ở Trường PTDTBT Tiểu học Búng Lao. Thành lập cuối năm 2025, câu lạc bộ thu hút gần 50 học sinh khối lớp 3, 4, 5 tham gia, tạo một không gian riêng để các em làm quen và trải nghiệm những nét văn hóa của dân tộc mình. Cô giáo Đào Ngọc Lan, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Phát huy và bảo tồn văn hóa dân tộc Thái cho biết: Các em rất hứng thú khi được tự mình thực hành. Mỗi lần tập xòe, nhảy sạp hay kể chuyện dân gian, các em đều rất hào hứng. Nhiều em chủ động tìm hiểu thêm về những phong tục của dân tộc mình qua sách, báo, internet.
Các buổi sinh hoạt của câu lạc bộ thường tổ chức theo hình thức trải nghiệm trực tiếp. Học sinh học múa xòe, nhảy sạp, nhận biết trang phục truyền thống, làm quen với chữ Thái, tìm hiểu cách kể chuyện, ẩm thực và các lễ hội truyền thống. Câu lạc bộ dành không gian để học sinh phát huy sự sáng tạo. Các em được tự đề xuất động tác múa, phối hợp nhịp điệu, cùng nhau chuẩn bị những tiết mục nhỏ để biểu diễn trước bạn bè, thầy cô. Qua mỗi buổi sinh hoạt, những điều quen thuộc trong đời sống văn hóa của người Thái được các em ghi nhớ theo cách gần gũi, tự nhiên.
Với 19 dân tộc cùng chung sống, những năm qua tỉnh Điện Biên luôn quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị các lễ hội truyền thống gắn với phát triển du lịch. Nhiều lễ hội được phục dựng và duy trì như: Lễ hội Gầu Tào của dân tộc Mông ở xã Nà Bủng; Lễ hội Tra hạt của dân tộc Khơ Mú tại xã Búng Lao; Lễ hội Thành Bản Phủ ở xã Thanh An; Lễ Xên bản, Xên mường của đồng bào Thái tại các xã lòng chảo Điện Biên…
Cùng với khôi phục các nghi lễ truyền thống, những hủ tục, tập quán không phù hợp từng bước được rà soát, điều chỉnh theo hướng văn minh, tiết kiệm. Nhiều địa phương lồng ghép trình diễn trang phục, dân ca, dân vũ, nhạc cụ dân tộc, ẩm thực truyền thống trong ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch, ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư. Qua đó, người dân có thêm không gian để gặp gỡ, thực hành và trao truyền văn hóa; những giá trị văn hóa từng gắn với đời sống cộng đồng tiếp tục có chỗ đứng trong nhịp sống hiện đại.
Nghị quyết phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 7 điểm du lịch cộng đồng được công nhận, 1 điểm đạt chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN... Vì vậy, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống càng có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng sản phẩm du lịch. Bà Nguyễn Thị Thanh Chuyên, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Thời gian qua, Sở tập trung hướng dẫn các địa phương bảo tồn, phục hồi những giá trị văn hóa phù hợp với đời sống; khuyến khích người dân duy trì các lễ hội, nghề truyền thống, dân ca, dân vũ, ẩm thực và đưa những nét văn hóa đặc trưng vào hoạt động du lịch. Qua đó, văn hóa được gìn giữ ngay trong cộng đồng, đồng thời tạo thêm sản phẩm để du khách trải nghiệm, khám phá.